چرا چشم‌هایتان اشک می‌ریزد؟ علل و درمان آبریزش چشم
آبریزش چشم یا از تولید زیاد اشک می‌آید یا از انسداد مسیر اشک به سمت بینی. در این مقاله علل آن، تست شستشوی مجرا (لاواژ) در تشخیص و جراحی DSR را می‌خوانید.
آبریزش چشم دو علت اصلی دارد. یا چشم اشک را زیاد تولید میکند (باد، سرما، جسم خارجی، آلرژی، عفونت، خشکی چشم)، یا مسیر اشک به سمت بینی بسته شده است. انسداد می‌تواند در سوراخ‌های کوچک اشکی (پانکتوم) پلک باشد یا در مجرای منتهی به بینی. پزشک برای تشخیص، تست شستشوی مجرا (لاواژ) انجام میدهد. در انسداد مجرا، جراحی DSR مسیر تازه‌ای برای اشک باز میکند. اما در تنگی پانکتوم اغلب اقدامات کوچک‌تر کافی است.
اشک کجا تولید میشود و به کجا می‌رود؟
غده اشکی در زیر گوشه بیرونی پلک بالا اشک را تولید میکند. با هر پلک زدن، اشک روی سطح چشم پخش میشود. سپس از دو سوراخ کوچک (پانکتوم) در پلک بالا و پایین، در گوشه داخلی چشم، جمع میشود. از آنجا از راه مجراهای باریک به کیسه اشکی می‌رسد و بعد وارد مجرایی میشود که به بینی باز میشود. به همین دلیل وقتی گریه می‌کنیم، بینی ما هم آب می‌افتد.
“می‌توان سیستم اشکی را به یک شیر آب و روشویی تشبیه کرد: یا شیر بیش از حد باز است یا مجرای روشویی بسته شده است. درمان هم بسته به اینکه مشکل کدام است، فرق میکند.”
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu، از توضیحات ویدیویی
اگر آبریزش چشم دارید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu توضیح میدهد چرا چشم‌ها اشک می‌ریزند و چه راه‌های درمانی وجود دارد.
چرا آبریزش چشم رخ میدهد: شیر آب و مجرای تخلیه
غده‌ای در گوشه بیرونی بالای چشم اشک ترشح میکند. اشک پس از مرطوب‌کردن چشم، از سوراخ‌های کوچک گوشه داخلی (پانکتوم) به کیسه اشکی می‌رود و از راه مجرا به بینی می‌ریزد. آبریزش یا از ترشح زیاد می‌آید یا از بسته‌شدن مجرای تخلیه.
- جریان طبیعیاشک ترشح‌شده و اشک تخلیه‌شده متعادل است. بنابراین چشم مرطوب می‌ماند، اما اشک سرریز نمی‌کند.
- ترشح زیادباد، سرما، جسم خارجی، آلرژی، عفونت یا خشکی چشم ترشح اشک را افزایش میدهد.
- مجرای بستهتنگی پانکتوم یا انسداد مجرای منتهی به بینی باعث میشود اشک روی گونه سرریز کند.
آبریزش چشم به‌دلیل تولید زیاد اشک
- عوامل محیطی: باد، هوای سرد، دود
- جسم خارجی یا فرورفتن مژه در چشم
- آلرژی و عفونت: همراه با خارش، قرمزی و ترشح چسبنده
- خشکی چشم: سطح خشکشده چشم بهصورت بازتابی اشک زیاد اما کم‌کیفیت تولید میکند
- مشکلات پلک: برگشتن پلک به بیرون یا داخل، التهاب لبه پلک (بلفاریت)
در این موارد، درمان مشکل اصلی را هدف می‌گیرد، یعنی همان چیزی که آبریزش را ایجاد کرده است. من آبریزش ناشی از خشکی فزاینده در زمستان را در مقاله «چرا در زمستان چشم‌هایتان خشک میشود؟» توضیح داده‌ام.
آبریزش چشم به‌دلیل انسداد مجرای اشکی
انسداد می‌تواند در نقاط مختلف مسیر اشک رخ دهد:
- تنگی پانکتوم: سوراخ‌هایی که اشک را جمع میکنند تنگ میشوند. این حالت در سنین بالا و در التهاب‌های مزمن پلک بیشتر دیده میشود.
- انسداد مجرای منتهی به بینی (مجرای نازولاکریمال): این شایع‌ترین علت در بزرگسالان است. اشکِ جمع‌شده در کیسه اشکی ممکن است عفونی شود و در گوشه داخلی چشم تورم، قرمزی و ترشح ایجاد کند.
- انسداد مادرزادی: در نوزادان شایع است. بیشتر موارد در سال اول زندگی خودبهخود باز میشوند و در صورت لزوم با ماساژ و یک سوندگذاری ساده درمان میشوند.
در یک مطالعه جمعیتی 25 ساله در آمریکا، پژوهشگران دریافتند انسداد مجرای اشکی در بزرگسالان بیشتر در زنان بالای 66 سال دیده میشود.
تشخیص آبریزش چشم: تست شستشو
در معاینه، پزشک سطح چشم، پلک‌ها و پانکتوم‌ها را بررسی میکند. اگر به انسداد شک کند، تست شستشو (لاواژ) انجام میدهد. برای این کار ابتدا پانکتوم را با قطره بیحس میکند و سپس با یک کانول باریک سرم وارد آن میکند. اگر سرم به گلو برسد، مسیر باز است. اما اگر سرم برگردد، انسداد وجود دارد و محل آن مشخص میشود. این کار چند دقیقه طول میکشد؛ به لطف قطره بی‌حسی، بیشتر بیماران دردی احساس نمی‌کنند، هرچند ممکن است فشار خفیفی حس شود.
درمان آبریزش چشم
| وضعیت | درمان |
|---|---|
| ترشح زیاد | درمان علت: خشکی چشم، آلرژی و التهاب پلک |
| تنگی پانکتوم | گشادکردن پانکتوم یا گذاشتن پلاگ پانکتوم سوراخ‌دار |
| انسداد مجرای منتهی به بینی | DSR (داکریوسیستورینوستومی): از کیسه اشکی به بینی راه تازه‌ای باز میشود |
| عفونت کیسه اشکی (داکریوسیستیت) | ابتدا آنتی‌بیوتیک، سپس درمان جراحی انسداد |
موفقیت جراحی DSR بالا است. در مطالعه‌ای که بالاتر گفته شد، میزان موفقیت DSR از راه خارجی 94 درصد بود. برای جزئیات بیشتر می‌توانید صفحه انسداد مجرای اشکی (DSR) را ببینید.
بدون تأخیر مراجعه کنید
- تورم دردناک و قرمز در گوشه داخلی چشم
- خروج ترشح یا چرک از گوشه داخلی هنگام فشار
- آبریزش دائم از یک چشم همراه با تاری دید
پرسش‌های متداول
یا چشم اشک را زیاد تولید میکند (باد، آلرژی، خشکی چشم، جسم خارجی)، یا مسیر اشک به سمت بینی بسته شده است. پزشک علت را با معاینه و در صورت نیاز با تست شستشو (لاواژ) مشخص میکند.
بله. سطح خشکشده چشم بهصورت بازتابی اشک زیاد تولید میکند. به همین دلیل خشکی چشم یکی از علل شایع آبریزش است.
در نوزادان بیشتر اوقات در سال اول زندگی خودبهخود باز میشود. اما در بزرگسالان معمولاً خودبهخود بهبود نمییابد و درمان لازم است.
در این جراحی بین کیسه اشکی و بینی یک مسیر عبور تازه باز میشود. وقتی مجرای منتهی به بینی بسته باشد، این مسیر اشک را دوباره به بینی هدایت میکند.
انسداد مادرزادی مجرای اشکی شایع است و بیشتر موارد خودبهخود باز میشوند. ماساژی که پزشک نشان میدهد توصیه میشود. با این حال اگر عفونت وجود داشته باشد یا تا یک سالگی بهبود نیابد، معاینه و یک سوندگذاری ساده ممکن است لازم شود.
این تست پس از بیحس شدن با قطره انجام میشود. بیشتر بیماران فشار خفیف و احساس مایع را توصیف میکنند. این کار مدت کوتاهی طول میکشد.
اگر دارو یا ماساژ انسداد را باز نکند و عفونت یا آبریزش مداوم کیفیت زندگی را مختل کند، گزینه‌های جراحی مانند DSR بررسی میشوند. تصمیم بر اساس معاینه و نتیجه تست شستشو (لاواژ) همراه با پزشک گرفته میشود.
این علائم ممکن است نشانه وضعیتهایی مانند عفونت یا التهاب مجرای اشکی باشند. لازم است بدون دست زدن به چشم، با دستهای تمیز و بهزودی به چشمپزشک مراجعه کنید.
منابع
- Woog JJ. The incidence of symptomatic acquired lacrimal outflow obstruction among residents of Olmsted County, Minnesota, 1976-2000 (an American Ophthalmological Society thesis). Trans Am Ophthalmol Soc. 2007;105:649-666. PMID: 18427633.
- Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, et al. TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf. 2017;15(3):276-283. doi:10.1016/j.jtos.2017.05.008
این مقاله برای اطلاع‌رسانی به بیماران نوشته شده است و جای معاینه و ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد. درمان مناسب شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها مشخص میشود. تاریخ انتشار: 25 سپتامبر 2026.
برای پرسش‌های خود با Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu تماس بگیرید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، خیابان باغدات، شماره 257، کادیکوی – استانبول