بلفاریت – التهاب لبه پلک
اختلال عملکرد غدد میبومین · دمودکس · بهداشت پلک · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic، Caddebostan – Kadıköy، استانبول
بلفاریت التهاب مزمن لبه پلک و ریشه مژه‌هاست که باعث قرمزی، پوسته‌ریزی، خارش، سوزش و چسبیدن پلک‌ها به هم در صبح می‌شود. علت آن ممکن است باکتری‌ها، انسداد غدد میبومین یا کنه‌های دمودکس باشد. اساس درمان بلفاریت، کمپرس گرم منظم و بهداشت پلک است؛ در صورت نیاز قطره، پماد و داروی خوراکی نیز اضافه می‌شود.
بلفاریت چیست؟
بلفاریت التهاب مزمن لبه پلک و ریشه مژه‌هاست. این بیماری باعث قرمزی، پوسته‌ریزی، دلمه بستن، خارش و سوزش در ریشه مژه‌ها می‌شود؛ ممکن است پلک‌ها صبح‌ها به هم چسبیده باشند. مسری نیست، اما تمایل به عود دارد و معمولاً به مراقبت طولانی‌مدت نیاز دارد. یکی از شایع‌ترین علل خشکی چشم است.
انواع بلفاریت
- بلفاریت قدامی: ریشه مژه‌ها را درگیر میکند؛ با باکتری‌های استافیلوکوک یا درماتیت سبورئیک (شوره) مرتبط است.
- بلفاریت خلفی – اختلال عملکرد غدد میبومین: غدد چربی درون پلک‌ها مسدود میشوند و ترشح آنها غلیظ می‌شود؛ اشک به‌سرعت تبخیر می‌شود. اغلب با روزاسه همراه است.
- بلفاریت دمودکسی: کنه‌های میکروسکوپی (دمودکس) که در ریشه مژه‌ها زندگی می‌کنند، شوره‌های استوانه‌ای (کلارت) در اطراف مژه‌ها ایجاد می‌کنند. بر اساس یک متاآنالیز، دمودکس در حدود یک‌سوم افراد و در بیش از نیمی از افراد بالای 60 سال یافت می‌شود.
علائم
- قرمزی، تورم و خارش لبه‌های پلک
- پوسته و دلمه در ریشه مژه‌ها؛ چسبیدن پلک‌ها به هم در صبح
- سوزش، احساس گزش، احساس شن در چشم؛ دیدی که در طول روز نوسان دارد
- ریزش مژه‌ها یا رشد مژه‌ها در جهت نادرست
- گلمژه و شالازیونهای مکرر (کیست غدد چربی پلک)
درمان بلفاریت
- بهداشت پلک (اساس درمان): کمپرس گرم به مدت 5 تا 10 دقیقه یک یا دو بار در روز، سپس ماساژ ملایم لبه‌های پلک و تمیز کردن آنها با محلول یا دستمال مرطوب مخصوص پاک‌سازی پلک.
- قطره و پماد: پمادهای آنتی‌بیوتیک، دورههای کوتاه قطره‌های ضدالتهاب، اشک مصنوعی بدون ماده نگهدارنده.
- درمان دمودکس: فرآورده‌های مخصوص پلک حاوی روغن درخت چای؛ در برخی کشورها، قطره چشمی تأییدشده لوتیلانر. در کارآزمایی Saturn-2 با شرکت 412 بیمار، میزان پاک شدن کلارت‌ها در هفته 6 با قطره لوتیلانر به 56% رسید (دارونما 12.5%).
- درمان خوراکی: در روزاسه یا بیماری مقاوم غدد میبومین، آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند داکسی‌سایکلین/آزیترومایسین را می‌توان زیر نظر پزشک به کار برد.
- درمان‌های دستگاهی: در اختلال عملکرد مقاوم غدد میبومین، درمان‌هایی مانند پالس حرارتی یا نور پالسی شدید (IPL) ممکن است در بیماران منتخب در نظر گرفته شوند.
بر اساس مرور کاکرین، بهداشت پلک علائم را کاهش میدهد و آنتی‌بیوتیک‌های موضعی در بلفاریت قدامی مفیدند؛ اما هیچ درمان واحدی بلفاریت مزمن را بهطور کامل درمان نمی‌کند. به همین دلیل مراقبت منظم مهم‌ترین گام درمان بلفاریت است.
چرا درمان بلفاریت پیش از جراحی چشم اهمیت دارد؟
بلفاریت و بیماری غدد میبومین باید پیش از جراحی آب مروارید، کاشت لنز مولتی‌فوکال یا لیزر چشم درمان شوند. بار باکتریایی لبه پلک می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد و لایه اشکی مختل‌شده بر دقت اندازه‌گیری‌های پیش از جراحی و راحتی پس از جراحی اثر منفی می‌گذارد. به همین دلیل، پروفسور فرات هلواجی‌اوغلو پیش از جراحی آب مروارید و لیزر سطح چشم را به‌دقت ارزیابی میکند.
پرسش‌های متداول
خیر، بلفاریت مسری نیست. با این حال، برای رعایت بهداشت عمومی توصیه می‌شود حوله و لوازم آرایش چشم خود را با دیگران به اشتراک نگذارید.
بلفاریت معمولاً مزمن است و عود میکند. با مراقبت منظم از پلک، علائم در بیشتر بیماران قابل کنترل است.
در دورههای تشدید بیماری، بهتر است آرایش چشم را کنار بگذارید؛ پس از آن، از فرآوردههایی که روی خط مژه زده میشوند پرهیز کنید و هر شب آرایش را بهطور کامل پاک کنید.
بله. انسداد غدد میبومین زمینه را برای گلمژه و شالازیونهای مکرر فراهم میکند؛ درمان بلفاریت عود آنها را کاهش میدهد.
منابع
- Lindsley K et al. Interventions for chronic blepharitis. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(5):CD005556. doi:10.1002/14651858.CD005556.pub2
- Amescua G et al. Blepharitis Preferred Practice Pattern®. Ophthalmology. 2019;126(1):P56–P93. doi:10.1016/j.ophtha.2018.10.019
- Nichols KK et al. The international workshop on meibomian gland dysfunction: executive summary. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2011;52(4):1922–1929. doi:10.1167/iovs.10-6997a
- Gaddie IB et al. Lotilaner ophthalmic solution 0.25% for Demodex blepharitis: randomized, vehicle-controlled, multicenter, phase 3 trial (Saturn-2). Ophthalmology. 2023;130(10):1015–1023. doi:10.1016/j.ophtha.2023.05.030
- Maleki B et al. Global prevalence of human Demodex mite: a systematic review and meta-analysis. Acta Trop. 2025;268:107693. doi:10.1016/j.actatropica.2025.107693
این صفحه برای اطلاع‌رسانی به بیماران تهیه شده است و جایگزین معاینه یا ارزیابی پزشکی نیست. درمان مناسب برای شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها تعیین می‌شود.
معاینه بلفاریت و سطح چشم
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy، استانبول، ترکیه