برگشت نمره بعد از لیزر: آیا دوباره لیزر ممکن است؟
برگشت نمره بعد از لیزر چه علت‌هایی دارد؟ این مطلب توضیح می‌دهد که اصلاح دوم (ریتاچ) در چه شرایطی ممکن است و چه زمانی نباید انجام شود.
نتیجه لیزر در اکثر بیماران ماندگار است. با این حال در بعضی چشمها نمره کوچکی باقی می‌ماند یا طی سالها برمیگردد. در 6 ماه اول منتظر می‌مانیم تا نمره تثبیت شود. اگر نمره ثابت باشد، ضخامت و نقشه قرنیه مناسب باشد و آب مروارید وجود نداشته باشد، اصلاح دوم (ریتاچ) اغلب از سطح قرنیه انجام میشود. اما وقتی نمره پس از سالها زیاد میشود، ابتدا باید علت را پیدا کرد. آب مروارید، بلندتر شدن چشم یا ضعیف شدن قرنیه با لیزر مجدد درمان نمی‌شود.
برگشت نمره بعد از لیزر در 6 ماه اول: عجله نکنید
در هفته‌های اول پس از لیزر، دید ممکن است نوسان کند. در این مدت سطح قرنیه ترمیم میشود و نمره هم کم‌کم تثبیت میشود. به همین دلیل، نمره کوچکی که در ماه‌های اول دیده میشود، فوراً به معنی «لیزر جواب نداده» نیست. معمولاً 6 ماه اول را زیر نظر می‌گیریم. در این مدت خشکی چشم را درمان میکنیم و اندازه‌گیری‌ها را تکرار میکنیم.
دوره بهبودی را در مقاله «پس از جراحی لیزر چه انتظاری باید داشت؟» توضیح داده‌ام.
«بعد از جراحی لیزر، 6 ماه اول منتظر می‌مانیم تا نمره تثبیت شود. اگر نمره‌ای باقی مانده باشد، بسته به وضعیت چشم و قرنیه می‌توانیم دوباره اصلاح کنیم.»
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu، از توضیح ویدئویی
آیا بعد از جراحی لیزر میشود دوباره لیزر کرد؟
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu در یک دقیقه توضیح می‌دهد که نمره باقی‌مانده پس از لیزر در چه شرایطی دوباره اصلاح میشود.
اصلاح دوم چقدر شایع است؟
مطالعات علمی نشان می‌دهند که اصلاح دوم کم‌یاب نیست، اما فقط بخش کوچکی از بیماران به آن نیاز دارند:
- در مطالعه‌ای که حدود 850 چشم را پیگیری کرد، نرخ اصلاح دوم 6.3 درصد بود. این نرخ در چشم‌های دوربین (12.8 درصد) و در کسانی که آستیگماتیسم 1 دیوپتر یا بیشتر داشتند (9.1 درصد) بالاتر بود. سن، جنسیت و فصل اثری نداشتند.
- در مطالعه‌ای دیگر، چشم‌هایی که برای نزدیک‌بینی تا 10 دیوپتر لازیک شده بودند، 10 سال پیگیری شدند. در این مطالعه 73 درصد چشمها در فاصله یک دیوپتر بالاتر یا پایین‌تر از نمره هدف ماندند. میانگین برگشت نمره حدود 0.12 دیوپتر در سال بود، یعنی مقدار بسیار کوچکی، و با گذشت زمان کندتر شد. در 10 سال، حدود یک‌پنجم چشمها ریتاچ شدند.
بنابراین احتمال برگشت نمره در نمره‌های بالا، در دوربینی و در آستیگماتیسم بیشتر است. پیش از برنامهریزی، این موضوع را با بیمار در میان می‌گذاریم.
چرا نمره چشم سالها پس از لیزر تغییر می‌کند؟
نمره‌ای که سالها بعد ظاهر میشود، همیشه به معنی «برگشت» لیزر نیست. تا علت درست پیدا نشود، دوباره لیزر نمیکنیم.
- نمره باقی‌مانده یا برگشتیسطح قرنیه ممکن است با گذشت زمان دوباره تغییر شکل بدهد. بهویژه در نمره‌های بالا، نمره کوچکی ممکن است برگردد.
- بلندتر شدن طول چشماگر کسی در سن جوانی لیزر کرده باشد و چشمش همچنان بلندتر شود، نزدیک‌بینی تازه‌ای میتواند ایجاد شود.
- آب مرواریدسفت شدن عدسی چشم نمره را به سمت نزدیک‌بینی می‌برد. درمان آن لیزر نیست، بلکه جراحی آب مروارید است.
- اکتازیدر موارد نادر، قرنیه ضعیف میشود و به جلو برجسته میشود. در این حالت دوباره لیزر نمیکنیم و قرنیه را تقویت میکنیم.
برگشت نمره بعد از لیزر پس از سالها
تاری دید 5 تا 10 سال پس از لیزر میتواند علت‌های متفاوتی داشته باشد. پیش از تصمیم برای درمان، به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم:
| علت احتمالی | چگونه تشخیص داده میشود؟ | چه کار میکنیم؟ |
|---|---|---|
| تغییر شکل دوباره سطح قرنیه | توپوگرافی، ضخامت قرنیه و اپی‌تلیوم | اگر قرنیه مناسب باشد، اصلاح دوم از سطح قرنیه |
| ادامه بلندتر شدن چشم (نزدیک‌بینی) | اندازه‌گیری طول چشم (بیومتری) | ارزیابی پس از ثابت شدن نمره |
| شروع آب مروارید | معاینه عدسی؛ بهتر نشدن دید با عینک | جراحی آب مروارید و لنز داخل چشمی مناسب |
| ضعیف شدن قرنیه (اکتازی) | نقشه قرنیه و اندازه‌گیری ضخامت | لیزر مجدد انجام نمی‌شود؛ تقویت با کراس‌لینکینگ قرنیه |
پس از 45 تا 50 سالگی، نزدیک‌بینی‌ای که سریع زیاد میشود، اغلب برگشت لیزر نیست، بلکه نشانه آب مروارید است. این موضوع را در مقاله «اگر سالها بعد از لیزر نمره‌تان زیاد میشود» با یک نمونه بیمار توضیح داده‌ام.
شرایط لیزر مجدد
برای اصلاح دوم معمولاً این موارد بررسی میشود
- نمره دست‌کم چند ماه ثابت مانده باشد
- ضخامت قرنیه و بافت باقی‌مانده آن در حد ایمن باشد
- نقشه قرنیه طبیعی باشد و نشانه‌ای از اکتازی وجود نداشته باشد
- علت دیگری مثل آب مروارید یا مشکل شبکیه وجود نداشته باشد
- خشکی چشم تحت کنترل باشد
همچنین مهم است که در جراحی اول چه مقدار از قرنیه تغییر داده شده است. مطالعات نشان می‌دهند در اکثر چشم‌هایی که توپوگرافی طبیعی داشتند و پس از لازیک دچار اکتازی شدند، درصد بالایی از قرنیه تغییر داده شده بود. به همین دلیل، در برنامهریزی اصلاح دوم، سوابق جراحی اول را هم در نظر می‌گیریم.
اصلاح دوم چگونه انجام میشود؟
روش را بر اساس جراحی اول و وضعیت قرنیه انتخاب میکنیم:
- اصلاح از سطح قرنیه (No Touch / PRK): در بیشتر موارد این روش ترجیح داده میشود، زیرا فلپ بلند نمی‌شود و به بافت عمقی قرنیه دست زده نمی‌شود.
- بلند کردن فلپ: مدت کوتاهی پس از لازیک، در چشم‌های انتخاب‌شده میتوان از این روش استفاده کرد.
- برنامهریزی توپوگرافی اختصاصی: اگر سطح قرنیه نامنظم باشد، با درمان هدایت‌شده با توپوگرافی میتوان سطح را اصلاح کرد.
در چشم‌هایی که قبلاً لیزر سطحی شده‌اند، دوباره لیزر سطحی انجام میشود. در چشم‌هایی که با فلپ یا بدون فلپ لیزر شده‌اند هم اغلب اصلاح از سطح قرنیه انجام میشود. تصمیم نهایی پس از معاینه دقیق و اندازه‌گیری‌ها گرفته میشود.
سؤالات متداول
در اکثر بیماران نتیجه ماندگار است. با این حال در بعضی چشمها، بهویژه اگر نمره بالا یا دوربینی یا آستیگماتیسم وجود داشته باشد، ممکن است نمره کوچکی باقی بماند یا طی سالها برگردد.
معمولاً برای تثبیت نمره 6 ماه اول صبر میکنیم. اگر نمره ثابت باشد و قرنیه مناسب باشد، میتوان اصلاح دوم را برنامهریزی کرد.
وقتی ضخامت و نقشه قرنیه مناسب باشد، اصلاح دوم را میتوان با ایمنی انجام داد. اما اگر قرنیه نازک شده باشد یا نشانه اکتازی وجود داشته باشد، دوباره لیزر نمیکنیم.
علت میتواند تغییر سطح قرنیه، بلندتر شدن چشم، شروع آب مروارید یا کاهش دید نزدیک پس از 40 سالگی باشد. برای درمان درست، ابتدا باید علت را با معاینه پیدا کرد.
در بیشتر موارد اصلاح از سطح قرنیه (No Touch یا PRK) انجام میشود. تصمیم بر اساس اندازه‌گیری‌های قرنیه گرفته میشود.
صفحات مرتبط
منابع
- Randleman JB, White AJ Jr, Lynn MJ, Hu MH, Stulting RD. Incidence, outcomes, and risk factors for retreatment after wavefront-optimized ablations with PRK and LASIK. J Refract Surg. 2009;25(3):273-276. doi:10.3928/1081597X-20090301-06
- Alió JL, Muftuoglu O, Ortiz D, et al. Ten-year follow-up of laser in situ keratomileusis for myopia of up to -10 diopters. Am J Ophthalmol. 2008;145(1):46-54. doi:10.1016/j.ajo.2007.09.010
- Santhiago MR, Smadja D, Gomes BF, et al. Association between the percent tissue altered and post-LASIK ectasia in eyes with normal preoperative topography. Am J Ophthalmol. 2014;158(1):87-95. doi:10.1016/j.ajo.2014.04.002
- Kaya Ünsal S, Helvacıoğlu F, Sunay E. Visual, refractive, topographic and wavefront outcomes of trans-photorefractive keratectomy in virgin eyes. سی‌وهفتمین کنگره ESCRS، پاریس، سپتامبر 2019 (سخنرانی).
- Helvacıoğlu F. Haze after excimer laser. Schwind User Meeting، استانبول، مارس 2016 (ارائه).
این مطلب برای اطلاع‌رسانی به بیماران نوشته شده است و جای معاینه و ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد. درمان مناسب شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها تعیین میشود. تاریخ انتشار: 25 سپتامبر 2026.
برای پرسش‌هایتان با Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu تماس بگیرید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، Bağdat Cad. No: 257، Caddebostan – Kadıköy / استانبول