دیابت و چشم: دیابت چگونه چشم شما را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟
ارتباط دیابت و چشم مهم است، چون دیابت در طول سال‌ها رگ‌های کوچک شبکیه را بی‌سروصدا آسیب می‌زند. در این مطلب مراحل رتینوپاتی دیابتی را از نشت تا خونریزی می‌خوانید. همچنین نشانه‌ها، پیشگیری و درمان را مرور می‌کنیم.
در رابطه با دیابت و چشم، باید بدانید که دیابت در طول سال‌ها دیواره رگ‌های کوچک شبکیه را خراب می‌کند. ابتدا از رگ‌ها نشت می‌کند و در لکه زرد ممکن است مایع جمع شود. سپس بعضی رگ‌ها مسدود میشوند و شبکیه تغذیه نمی‌شود. در مرحله پیشرفته رگ‌های جدید و شکننده رشد میکنند. این رگ‌ها ممکن است داخل چشم خونریزی کنند و شبکیه را بکشند. این تغییرات اغلب مدت طولانی نشانهای ندارند. کنترل قند خون و فشار خون و معاینه منظم ته چشم مهم‌ترین راه پیشگیری است. در درمان از لیزر، تزریق داخل چشمی و جراحی استفاده میشود.
دیابت و چشم: دیابت شبکیه را چگونه خراب می‌کند؟
شبکیه لایه نازک عصبی در پشت چشم است و تصویر را درک می‌کند. تعداد زیادی رگ کوچک آن را تغذیه میکنند. قند خون بالا در مدت طولانی به سلول‌های دیواره این رگ‌ها آسیب می‌زند. می‌توانیم این را به یک شلنگ باغچه تشبیه کنیم. وقتی دیواره شلنگ ضعیف شود، اول نشت می‌کند و بعد مسدود میشود. در نتیجه جاهایی که آب نمی‌رسد خشک میشوند.
«در دیابت ابتدا سلول‌های دیواره رگ آسیب می‌بینند و نشت شروع میشود. سپس رگ‌ها مسدود میشوند. شبکیه‌ای که تغذیه نمی‌شود رگ‌های جدید می‌سازد. این رگ‌ها به‌راحتی خونریزی میکنند و می‌توانند شبکیه را بکشند.»
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu، از توضیح ویدیویی
دیابت چه بلایی سر چشم می‌آورد؟
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu اثرات دیابت بر چشم و درمان آن را توضیح می‌دهد.
دیابت گام به گام چگونه بر رگ‌های شبکیه اثر می‌گذارد؟
قند خون بالا در طول سال‌ها دیواره رگ‌های کوچک شبکیه را خراب می‌کند. اول نشت رخ می‌دهد، بعد انسداد و در نهایت رگ‌های جدیدی رشد میکنند که به‌راحتی خونریزی میکنند.
- رگ سالمسلول‌های حمایتی دیواره رگ (پریسیت) و سلول‌های سطح داخلی سالم هستند. خون به بیرون نشت نمی‌کند.
- نشتوقتی دیواره ضعیف شود، مایع و چربی به شبکیه نشت می‌کند. مایعی که در لکه زرد جمع میشود (ادم ماکولا) دید را تار می‌کند.
- انسدادبعضی رگ‌های کوچک مسدود میشوند. در نتیجه نواحی بدون تغذیه در شبکیه ایجاد میشود.
- رگ جدید و خونریزیشبکیه‌ای که تغذیه نمی‌شود رگ جدید می‌سازد. این رگ‌ها شکننده‌اند، پس ممکن است داخل چشم خونریزی کنند و شبکیه را بکشند.
به چه نشانه‌هایی باید توجه کرد؟
رتینوپاتی دیابتی تا مرحله پیشرفته اغلب نشانهای ندارد. بنابراین حتی اگر دید شما خوب باشد، معاینه منظم ته چشم لازم است. اما نشانه‌های زیر را نباید به تأخیر انداخت و باید فوراً معاینه شوید:
بدون معطلی مراجعه کنید
- تاری دید، بهویژه در مرکز میدان دید
- افزایش ناگهانی اجسام شناور، دوده یا پرده در جلوی چشم
- کج دیده شدن خطوط صاف
- نوسان واضح دید در طول روز
معنی خونریزی داخل چشم را در مطلب «آیا خونریزی چشم خطرناک است؟» توضیح داده‌ام.
دیابت و چشم: راه پیشگیری، کنترل و معاینه
تخمین زده میشود در سراسر جهان حدود 93 میلیون نفر رتینوپاتی دیابتی دارند. حدود 28 میلیون نفر از آن‌ها در مرحله‌ای هستند که بینایی را تهدید می‌کند. همین پژوهش نشان داد طولانی بودن مدت دیابت، کنترل نامناسب قند خون و فشار خون بالا قوی‌ترین عوامل خطر هستند.
- قند خون خود (HbA1c) را در هدفی نگه دارید که پزشک تعیین می‌کند.
- مراقب فشار خون و کلسترول باشید و سیگار را کنار بگذارید.
- در دیابت نوع 2 معاینه ته چشم را از لحظه تشخیص شروع کنید. در دیابت نوع 1 چند سال بعد از تشخیص شروع کنید. معمولاً هر سال یک بار تکرار کنید.
- اگر در بارداری دیابت دارید، معاینه چشم را بیشتر انجام می‌دهند.
درمان مشکلات دیابت و چشم: گزینه‌ها
| درمان | چه زمانی؟ |
|---|---|
| درمان با لیزر | جلوگیری از رشد رگ جدید در نواحی بدون تغذیه شبکیه و بستن نقاط نشت‌کننده |
| تزریق داخل چشمی (ضد VEGF، کورتیزون) | تجمع مایع در لکه زرد (ادم ماکولا) و رشد رگ جدید |
| جراحی ویترکتومی | خونریزی داخل چشم که جذب نمی‌شود، پرده‌های کشنده شبکیه یا جداشدگی شبکیه |
درمان با لیزر در پیشگیری از افت بینایی مؤثر است، اما توانایی آن در بازگرداندن بینایی از دست رفته محدود است. به همین دلیل درمان زودهنگام اهمیت دارد. تزریق داخل چشمی میتواند بینایی را در ادم لکه زرد بهبود دهد. برای جزئیات می‌توانید به صفحه رتینوپاتی دیابتی مراجعه کنید.
سایر اثرات دیابت بر چشم
- نوسان نمره چشم: وقتی قند خون سریع تغییر کند، عدسی چشم متورم و جمع میشود و نمره ممکن است موقتاً عوض شود. تا زمانی که قند خون تنظیم نشده، نباید عینک جدید گرفت.
- آب مروارید: در افراد دیابتی ممکن است زودتر دیده شود.
- خشکی چشم و مشکلات قرنیه: وقتی اعصاب قرنیه درگیر شوند، بهبود سطح چشم ممکن است کند شود.
- آب سیاه (گلوکوم): رگ‌های جدیدی که در رتینوپاتی پیشرفته رشد میکنند می‌توانند فشار داخل چشم را بالا ببرند.
سؤالات متداول
معمولاً معاینه ته چشم هر سال یک بار توصیه میشود. اگر رتینوپاتی تشخیص داده شده باشد، کنترلها بیشتر انجام میشود.
در مرحله اولیه، کنترل قند خون و فشار خون میتواند پیشرفت را کند کند. در مرحله پیشرفته هدف درمان حفظ بینایی است. آسیبی که ایجاد شده همیشه برنمیگردد.
این کار با قطره بیحسی انجام میشود و چند دقیقه طول میکشد. بیشتر بیماران فقط کمی فشار حس میکنند.
بله. رتینوپاتی دیابتی ممکن است تا مرحله پیشرفته نشانهای نداشته باشد. تغییراتی که در مراحل اولیه پیدا شوند بسیار راحتتر درمان میشوند.
بله. قبل از عمل وضعیت شبکیه، بهویژه لکه زرد، بررسی میشود. در صورت نیاز ابتدا شبکیه درمان میشود.
صفحات مرتبط
منابع
- Yau JW, Rogers SL, Kawasaki R, et al. Global prevalence and major risk factors of diabetic retinopathy. Diabetes Care. 2012;35(3):556-564. doi:10.2337/dc11-1909
- Cheung N, Mitchell P, Wong TY. Diabetic retinopathy. Lancet. 2010;376(9735):124-136. doi:10.1016/S0140-6736(09)62124-3
این مطلب برای آگاهی بیماران است و جای معاینه و ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد. درمان مناسب شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها مشخص میشود. تاریخ انتشار: 25 سپتامبر 2026.
برای سؤالاتتان با Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu در ارتباط باشید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، خیابان بغداد (Bağdat Cad.) شماره 257، کادده‌بوستان – کادیکوی / استانبول