درمان فشار چشم (گلوکوم) چگونه انجام میشود؟
درمان فشار چشم به نوع گلوکوم بستگی دارد. در این مطلب می‌خوانید چرا فشار داخل چشم بالا می‌رود و گلوکوم زاویه باز با زاویه باریک چه تفاوتی دارد. همچنین توضیح می‌دهیم در چه شرایطی قطره، لیزر یا جراحی انتخاب میشود.
فشار چشم زمانی بالا می‌رود که تعادل بین تولید و تخلیه مایع داخل چشم به هم بخورد. بنابراین درمان فشار چشم بر اساس نوع گلوکوم انتخاب میشود. در گلوکوم زاویه باز، انتخاب اول معمولاً قطره یا لیزر ترابکولوپلاستی انتخابی (SLT) است. اگر این روش‌ها کافی نباشند، جراحی انجام میشود. در زاویه باریک یا بسته، ایریدوتومی لیزری یا جراحی اهمیت بیشتری دارد. گلوکوم اغلب بدون علامت، میدان بینایی را کم می‌کند. به همین دلیل اندازه‌گیری منظم فشار چشم بعد از 40 سالگی مهم است.
چرا فشار چشم بالا می‌رود؟
مایع شفافی که بخش جلویی چشم را پر می‌کند، زلالیه نام دارد. این مایع پیوسته در جسم مژگانی پشت عنبیه تولید میشود. سپس از مردمک می‌گذرد و از بافت صافی‌مانند زاویه بین عنبیه و قرنیه (شبکه ترابکولار) تخلیه میشود. فشار چشم به سه دلیل میتواند بالا برود:
- تولید بیش از حد مایع (کمتر شایع است)
- عبور ناکافی مایع از بافت صافی‌مانند: گلوکوم زاویه باز
- باریک بودن آناتومیک زاویه یا بسته شدن آن: گلوکوم زاویه باریک / بسته
«فشار چشم بیماری بی‌صدایی است. درمان بسته به باز یا بسته بودن زاویه فرق می‌کند. از همه مهم‌تر این است که معاینه‌های منظم را فراموش نکنید.»
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu، از توضیحات ویدیویی
درمان فشار چشم
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu در یک دقیقه علل فشار چشم و گزینه‌های درمان آن را توضیح می‌دهد.
فشار چشم چگونه بالا می‌رود؟
مایع داخل چشم در جسم مژگانی پشت عنبیه تولید میشود. این مایع از مردمک می‌گذرد و از زاویه بین عنبیه و قرنیه تخلیه میشود. اگر تعادل بین تولید و تخلیه به هم بخورد، فشار داخل چشم بالا می‌رود.
- جریان طبیعیمایع تولید میشود و از بافت صافی‌مانند زاویه (شبکه ترابکولار) تخلیه میشود. بنابراین فشار متعادل می‌ماند.
- گلوکوم زاویه باززاویه باز است، اما بافت صافی‌مانند مایع را به اندازه کافی عبور نمی‌دهد. این بیماری بی‌صدا پیشرفت می‌کند و درمان معمولاً با قطره شروع میشود.
- زاویه باریک یا بستهعنبیه به جلو برآمده میشود و زاویه را باریک یا بسته می‌کند. در درمان، لیزر یا جراحی اهمیت بیشتری دارد.
چرا گلوکوم بیماری «بی‌صدا» است؟
در گلوکوم، فشار بالا به عصب بینایی آسیب می‌زند. آسیب ابتدا از حاشیه میدان بینایی شروع میشود. چون بینایی مرکزی مدت زیادی حفظ میشود، فرد اغلب متوجه چیزی نمی‌شود. میدان بینایی از دست‌رفته هم بازنمی‌گردد. به همین دلیل گلوکوم از بیماری‌هایی است که تشخیص زودهنگام در آن بسیار ارزشمند است.
پیش‌بینی میشود تعداد مبتلایان به گلوکوم در جهان تا سال 2040 به 111٫8 میلیون نفر برسد. در یک مطالعه بزرگ، افرادی که فشار چشم بالا داشتند اما هنوز آسیب عصبی نداشتند، پیگیری شدند. در این مطالعه درمان با قطره، احتمال بروز گلوکوم را طی 5 سال از 9٫5 درصد به 4٫4 درصد رساند. یعنی درمانی که زود شروع شود، در جلوگیری از افت بینایی مؤثر است.
درمان فشار چشم در گلوکوم زاویه باز
| روش درمان | چگونه اثر می‌کند؟ |
|---|---|
| قطره‌های چشمی | تولید مایع را کم می‌کنند یا تخلیه آن را بیشتر می‌کنند. برای بیشتر بیماران انتخاب اول هستند و باید هر روز منظم مصرف شوند. |
| ترابکولوپلاستی انتخابی با لیزر (SLT) | لیزر کوتاهی روی بافت صافی‌مانند تابانده میشود و تخلیه مایع آسان‌تر میشود. در یک مطالعه بزرگ، بیشتر بیمارانی که SLT را به‌عنوان درمان اول دریافت کردند، 3 سال بدون قطره تحت کنترل ماندند. |
| جراحی | اگر قطره و لیزر فشار را به اندازه کافی پایین نیاورند، مسیر تازه‌ای برای تخلیه مایع ایجاد میشود (ترابکولکتومی، لوله یا روش‌های کم‌تهاجمی‌تر). |
برای اثر قطره‌ها، مصرف منظم شرط اصلی است. دوزهای فراموش‌شده می‌توانند دوباره فشار را بالا ببرند. اگر عارضه جانبی دارید، قطره را رها نکنید و با پزشک خود صحبت کنید. چون داروهای جایگزین یا گزینه‌های لیزری وجود دارد.
درمان فشار چشم در زاویه باریک و بسته
زاویه اتاق قدامی به‌ویژه در افراد دوربین و چشم‌های کوتاه ممکن است باریک باشد. اگر خطر بسته شدن زاویه زیاد باشد، سوراخ کوچکی با لیزر در عنبیه ایجاد میشود (ایریدوتومی لیزری). این سوراخ مسیر دومی برای عبور مایع باز می‌کند. در مطالعه‌ای روی افرادی که در غربالگری جمعیتی زاویه باریک داشتند، اثر محافظتی این لیزر متوسط بود. بنابراین تصمیم‌گیری به میزان باریکی زاویه و عوامل خطر بستگی دارد و برای هر فرد جداگانه انجام میشود.
انسداد حاد زاویه: وضعیت اورژانسی
- درد ناگهانی و شدید و قرمزی چشم
- دیدن حلقه‌های رنگی دور نورها و تاری دید
- سردرد، تهوع و استفراغ
این علائم همان روز به درمان نیاز دارند. ضخیم شدن عدسی چشم هم در بسته شدن زاویه نقش دارد. به همین دلیل در بعضی بیماران، جراحی آب مروارید با باز کردن زاویه میتواند بخشی از درمان باشد.
درمان فشار چشم پیگیری مادامالعمر می‌خواهد
- اندازه‌گیری فشار داخل چشم
- آزمایش میدان بینایی
- بررسی عصب بینایی و لایه فیبر عصبی با OCT
- ارزیابی زاویه اتاق قدامی
اندازه‌گیری منظم فشار چشم به‌ویژه برای افراد بالای 40 سال مهم است. همچنین برای کسانی که در خانواده‌شان گلوکوم وجود دارد، افراد با نزدیک‌بینی یا دوربینی زیاد و کسانی که مدت طولانی کورتیزون مصرف می‌کنند اهمیت بیشتری دارد. اطلاعات تکمیلی را در صفحه گلوکوم (فشار چشم) می‌توانید بخوانید.
سؤالات متداول
گلوکوم اغلب بیماری مادامالعمر است و با درمان کنترل میشود. هدف این است که عصب بینایی بیش از این آسیب نبیند.
در بیشتر بیماران بله. در بعضی بیماران با لیزر یا جراحی، نیاز به قطره کمتر میشود یا از بین می‌رود.
گلوکوم زاویه باز معمولاً علامتی ندارد. اما انسداد حاد زاویه با درد ناگهانی، قرمزی، تاری دید و تهوع خود را نشان می‌دهد.
معمولاً 10 تا 21 میلیمتر جیوه طبیعی در نظر گرفته میشود. با این حال فشار هدف برای هر چشم متفاوت است. ضخامت قرنیه و وضعیت عصب بینایی با هم ارزیابی میشوند.
گلوکوم درماننشده میتواند به از دست رفتن دائمی بینایی منجر شود. با تشخیص زودهنگام و درمان منظم، بینایی در بیشتر بیماران حفظ میشود.
صفحات مرتبط
منابع
- Tham YC, Li X, Wong TY, Quigley HA, Aung T, Cheng CY. Global prevalence of glaucoma and projections of glaucoma burden through 2040: a systematic review and meta-analysis. Ophthalmology. 2014;121(11):2081-2090. doi:10.1016/j.ophtha.2014.05.013
- Kass MA, Heuer DK, Higginbotham EJ, et al. The Ocular Hypertension Treatment Study: a randomized trial determines that topical ocular hypotensive medication delays or prevents the onset of primary open-angle glaucoma. Arch Ophthalmol. 2002;120(6):701-713. doi:10.1001/archopht.120.6.701
- Gazzard G, Konstantakopoulou E, Garway-Heath D, et al. Selective laser trabeculoplasty versus eye drops for first-line treatment of ocular hypertension and glaucoma (LiGHT): a multicentre randomised controlled trial. Lancet. 2019;393(10180):1505-1516. doi:10.1016/S0140-6736(18)32213-X
- He M, Jiang Y, Huang S, et al. Laser peripheral iridotomy for the prevention of angle closure: a single-centre, randomised controlled trial. Lancet. 2019;393(10181):1609-1618. doi:10.1016/S0140-6736(18)32607-2
این مطلب برای اطلاع‌رسانی به بیماران نوشته شده است و جای معاینه و ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد. درمان مناسب شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها تعیین میشود. تاریخ انتشار: 25 سپتامبر 2026.
برای پرسش‌های خود با Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu تماس بگیرید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، خیابان باغدات، شماره 257، کادیکوی – استانبول