آیا تعویض لنز داخل چشمی ممکن است؟
در این مقاله می‌خوانید که لنزِ کاشتهشده در جراحی آب مروارید یا لنز هوشمند در چه مواردی تعویض میشود. همچنین توضیح می‌دهم چرا به‌خاطر «مدل جدید آمده» لنز را عوض نمی‌کنیم و پیش از تعویض چه راه‌حل‌هایی را امتحان میکنیم.
بله، تعویض لنز داخل چشمی در صورت لزوم ممکن است، اما یک اقدام روتین نیست. معمولاً زمانی انجام میشود که عیب انکساری زیادِ غیرمنتظره باقی مانده باشد. همچنین وقتی بعد از چند ماه هنوز به انعکاس نور در شب عادت نکرده‌اید و لنز مولتیفوکال مشکل ایجاد می‌کند، تعویض مطرح میشود. اما لنزی که سالم کار می‌کند، فقط به دلیل آمدن «مدل جدید» عوض نمیشود. بیشتر شکایت‌ها با راه‌های ساده‌تری مثل درمان خشکی چشم، لیزر YAG یا لیزر اصلاح جزئی برطرف میشود.
تعویض لنز در چه مواردی انجام میشود؟
لنزهای داخل چشمی برای ماندن مادامالعمر در چشم طراحی شده‌اند و خراب نمیشوند. به همین دلیل، من در چشمی که خوب میبیند، به‌خاطر «لنز جدیدتر» تعویض لنز را پیشنهاد نمی‌کنم. تعویض فقط در این موارد مطرح میشود:
- عیب انکساری زیادِ غیرمنتظره: اگر با وجود محاسبه دقیق توان لنز، عیب انکساری قابل‌توجهی باقی مانده باشد و با روش دیگری اصلاح نشود.
- انعکاس نوری که با آن سازگار نمی‌شوید: در لنزهای مولتیفوکال (تری‌فوکال)، اگر هاله، تابش خیره‌کننده یا افت کنتراست اطراف نورها در شب پس از چند ماه کم نشود. در این حالت معمولاً به لنز EDOF یا تک‌کانونی تغییر می‌دهیم.
- جابه‌جا شدن لنز: بهندرت ممکن است لنز از مرکز خارج شود یا پایه‌های نگه‌دارنده‌اش ضعیف شوند.
«تعویض لنز داخل چشمی ممکن است، اما این جراحی‌ها از آن عمل‌هایی نیستند که دوست داشته باشیم انجام دهیم. مهم‌تر از همه این است که پیش از جراحی با دقت اندازه‌گیری کنیم و لنز درست را انتخاب کنیم.»
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu، از توضیح ویدیویی
تعویض لنز داخل چشمی ممکن است؟
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu در یک دقیقه توضیح می‌دهد که لنز داخل چشمی در چه مواردی تعویض میشود.
راه‌حل‌های پیش از تعویض لنز
در یک مطالعه روی بیمارانی که پس از لنز مولتیفوکال شکایت داشتند، شایعترین علت تاری دید کدورت کپسول خلفی بود. پس از آن، عیب انکساری باقی‌مانده و خشکی چشم قرار داشتند. در 81 درصد چشم‌ها، شکایت‌ها با درمانهای ساده برطرف شد. تنها در 7 درصد چشم‌ها تعویض لنز لازم شد.
| علت شکایت | راه‌حل |
|---|---|
| خشکی چشم | قطره و مراقبت از پلک |
| کدورت کپسول خلفی (آب مروارید ثانویه) | لیزر YAG (اگر تعویض لنز در نظر باشد، به تعویق می‌افتد) |
| عیب انکساری کوچک باقی‌مانده | لیزر اصلاح جزئی سطحی (PRK) یا عینک |
| تغییر عیب انکساری به‌علت ژلِ باقی‌مانده پشت لنز | اگر زود تشخیص داده شود، با جراحی پاک میشود |
ما نتایج اصلاح جزئی با PRK پس از لنز مولتیفوکال را ارائه کردیم. همچنین ویژگی‌های قرنیه‌ای را که پس از لنز تری‌فوکال به نارضایتی منجر میشوند، در کنگره‌های ESCRS معرفی کردیم.
اگر از لنز راضی نیستید: رویکرد گام‌به‌گام
تعویض لنز داخل چشمی آخرین گزینه است. بخش مهمی از شکایت‌ها از علتهایی مثل خشکی چشم، کدورت کپسول خلفی یا یک عیب انکساری کوچک ناشی میشود. این علتها با راه‌های ساده‌تر حل میشوند.
- پیدا کردن علتخشکی چشم، کدورت کپسول خلفی، عیب انکساری باقی‌مانده و مشکلات ماکولا یکی‌یکی بررسی میشود.
- راه‌حل‌های سادهدرمان خشکی چشم انجام میشود. در صورت نیاز، لیزر YAG یا برای عیب انکساری باقی‌مانده، لیزر اصلاح جزئی سطحی به کار می‌رود.
- تعویض لنزاگر انعکاس نوری ناسازگار یا خطای بزرگ در عیب انکساری وجود داشته باشد، لنز را با حفظ کپسول عوض میکنیم.
زمان‌بندی تعویض لنز چرا مهم است؟
تعویض لنز در ماههای اول که لنز هنوز به کپسول داخل چشم نچسبیده، ساده‌تر و ایمن‌تر است. با گذشت زمان، کپسول اطراف لنز سفت میشود. علاوه بر این، اگر کپسول خلفی با لیزر YAG باز شده باشد، خارج کردن ایمن لنز دشوار میشود. بنابراین در چشمی که پس از لنز مولتیفوکال شکایت دارد، توصیه میشود تا قطعی شدن احتمال تعویض لنز، لیزر YAG انجام نشود.
در یک مجموعه شامل 50 چشم، رضایت بیماران پس از تعویض لنز از میانگین 1٫2 به 3٫8 از 5 رسید. یعنی در بیمار مناسب، تعویض لنز راه‌حل مؤثری است. با این حال مثل هر جراحی داخل چشمی، خطرهای خودش را دارد و جراحی دقیقی با حفظ کپسول می‌طلبد.
راه اصلی: برنامهریزی درست
برای کم کردن نیاز به تعویض لنز، باید پیش از جراحی دقیق اندازه‌گیری کرد و درباره انتظارات به‌روشنی صحبت کرد:
- بررسی توپوگرافی قرنیه، آستیگماتیسم و کیفیت سطح قرنیه
- اندازه‌گیری طول چشم با بیومتری نوری و محاسبه لنز با فرمول‌های به‌روز
- درمان خشکی چشم پیش از جراحی، در صورت وجود
- انتخاب نوع لنز بر اساس شغل شما و عادت رانندگی در شب
تفاوت لنزهای تری‌فوکال و EDOF را در مقاله «تری‌فوکال یا EDOF؟» توضیح داده‌ام.
پرسش‌های متداول
بله، در صورت لزوم قابل تعویض است. اما چون لنز خراب نمیشود، تعویض لنز بهندرت لازم میشود. شایعترین علتها عیب انکساری زیادِ غیرمنتظره و عدم سازگاری با لنز مولتیفوکال است.
ابتدا باید علت شکایت شما بررسی شود. علتهایی مثل خشکی چشم، کدورت کپسول خلفی یا یک عیب انکساری کوچک با درمانهای ساده بهتر میشوند. همچنین عادت کردن مغز به دید جدید در ماههای اول زمان میبرد.
سازگاری با لنزهای مولتیفوکال ممکن است چند ماه طول بکشد. اگر با وجود این شکایت ادامه داشت، تعویض را برای زمانی برنامهریزی میکنیم که کپسول هنوز سفت نشده باشد؛ یعنی در صورت امکان، در ماههای اول.
بله. لنزهای داخل چشمی فرسوده نمیشوند و نیازی به تعویض ندارند.
در چشمی که خوب میبیند و مشکلی ندارد، عوض کردن لنز فقط برای داشتن مدل جدیدتر توصیه نمیشود. چون خطرهای جراحی از فایدهای که به دست میآید بیشتر است.
صفحه‌های مرتبط
منابع
- Woodward MA, Randleman JB, Stulting RD. Dissatisfaction after multifocal intraocular lens implantation. J Cataract Refract Surg. 2009;35(6):992-997. doi:10.1016/j.jcrs.2009.01.031
- Kamiya K, Hayashi K, Shimizu K, Negishi K, Sato M, Bissen-Miyajima H. Multifocal intraocular lens explantation: a case series of 50 eyes. Am J Ophthalmol. 2014;158(2):215-220. doi:10.1016/j.ajo.2014.04.010
- Helvacıoğlu F, Sunay E, Kaya Ünsal S, Kavalcıoğlu Ö, Akyurt A, Akın T. PRK fine tuning after multifocal IOL implantation. سی‌وششمین کنگره ESCRS، وین، سپتامبر 2018 (سخنرانی).
- Kaya Ünsal S, Helvacıoğlu F, Sunay E. Topographic factors affecting dissatisfaction after trifocal IOL implantation. سی‌وششمین کنگره ESCRS، وین، سپتامبر 2018 (سخنرانی).
- Helvacıoğlu F, Sunay E, Kaya Ünsal S, Kavalcıoğlu Ö, Akyurt A. Residual viscoelastic material in the bag, an important factor yielding refractive shifts after plate haptic multifocal IOL implantation. سی‌وپنجمین کنگره ESCRS، لیسبون، اکتبر 2017 (سخنرانی).
این مقاله برای اطلاع‌رسانی به بیماران نوشته شده و جایگزین معاینه و ارزیابی پزشکی نیست. درمان مناسب شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها مشخص میشود. تاریخ انتشار: 25 سپتامبر 2026.
برای پرسش‌های خود با Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu تماس بگیرید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، خیابان باغداد (Bağdat Cad.) شماره 257، Caddebostan – کادیکوی / استانبول