بیماریهای شبکیه
رتینوپاتی دیابتی · دژنراسیون ماکولا · رتینیت پیگمانتوزا · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic، Caddebostan – Kadıköy، استانبول
رتین مدیکال به درمان بیماریهای شبکیه مانند رتینوپاتی دیابتی، دژنراسیون ماکولا و رتینیت پیگمانتوزا با تزریق داخل زجاجیه (داروهای ضد VEGF)، لیزر و درمان دارویی گفته میشود. از آنجا که این بیماری‌ها اغلب بی‌صدا پیشرفت میکنند، تشخیص زودهنگام با معاینه منظم ته چشم با مردمک گشاد و OCT کلید حفظ بینایی است.
درمان بیماریهای شبکیه (رتین مدیکال) چیست؟
رتین مدیکال شاخه‌ای از چشم‌پزشکی است که در آن بیماریهای شبکیه — لایه حساس به نور در پشت چشم — و ماکولا با دارو، لیزر و تزریق داخل زجاجیه درمان و کنترل میشوند. شبکیه مانند لایه‌ای نازک سطح داخلی چشم را می‌پوشاند و نور را به پیام‌های عصبی تبدیل می‌کند؛ ماکولا که در مرکز آن قرار دارد، مسئول مطالعه، شناختن چهره‌ها و دید دقیق است.
بیماریهای شبکیه اغلب در مراحل اولیه هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند. بنابراین معاینه منظم ته چشم با مردمک گشاد، به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت، افراد بالای 50 سال و کسانی که سابقه خانوادگی بیماری شبکیه دارند، مؤثرترین راه پیشگیری از کاهش بینایی است.
مهمترین بیماریهای شبکیه که درمان می‌کنیم
| بیماری | چه اتفاقی می‌افتد؟ | درمان اصلی |
|---|---|---|
| رتینوپاتی دیابتی | دیابت به رگ‌های خونی شبکیه آسیب می‌زند و باعث نشت، خونریزی و رشد رگ‌های جدید میشود | کنترل قند خون، تزریق داخل زجاجیه (داروهای ضد VEGF)، لیزر شبکیه، در صورت نیاز ویترکتومی |
| دژنراسیون ماکولا (AMD) | آسیب ماکولا در اثر افزایش سن؛ دید مرکزی کاهش می‌یابد | در نوع مرطوب، تزریق داخل زجاجیه؛ در نوع خشک، پیگیری، مکمل‌های غذایی و کنترل عوامل خطر |
| شب‌کوری (رتینیت پیگمانتوزا) | از بین رفتن ارثی سلول‌های استوانه‌ای و مخروطی؛ دید در شب و دید محیطی کاهش می‌یابد | درمان عوارض (ادم ماکولا، آب مروارید)، مشاوره ژنتیک، ژن‌درمانی در بیماران واجد شرایط |
معاینه و تصویربرداری در بیماریهای شبکیه
- معاینه ته چشم با مردمک گشاد: مردمک با قطره گشاد میشود و شبکیه و عصب بینایی به‌دقت بررسی میشوند.
- توموگرافی انسجام نوری (OCT): تصویربرداری بدون تماس که لایه‌های شبکیه را در سطح میکرون نشان می‌دهد؛ ابزار اصلی برای تشخیص ادم ماکولا و تجمع مایع و نیز پیگیری درمان است.
- عکس‌برداری از ته چشم و آنژیوگرافی: در صورت نیاز، رگ‌های دارای نشت و رگ‌های جدید با تصویربرداری به کمک ماده رنگی نشان داده میشوند.
- آزمون‌های میدان بینایی و دید رنگ: به‌ویژه برای پیگیری مرحله بیماریهای ارثی شبکیه به کار می‌روند.
روش‌های درمان بیماریهای شبکیه (رتین مدیکال)
- تزریق داخل زجاجیه (داروهای ضد VEGF): داروهایی که رشد غیرطبیعی رگ‌ها و نشت را متوقف میکنند به داخل چشم تزریق میشوند؛ این روش درمان استاندارد دژنراسیون ماکولای مرطوب و ادم ماکولای دیابتی است.
- استروئیدهای داخل زجاجیه: در موارد منتخب ادم ماکولا به کار می‌روند.
- لیزر شبکیه (فتوکوآگولاسیون پان‌رتینال): در رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو، رشد رگ‌های جدید و خطر خونریزی را کاهش می‌دهد.
- قطره و داروهای خوراکی: برای نمونه، در ادم سیستوئید ماکولا در رتینیت پیگمانتوزا.
تزریق داخل زجاجیه چگونه انجام میشود؟ این روش در شرایط استریل اتاق عمل و با بیحسی موضعی با قطره انجام میشود و چند دقیقه طول میکشد. چشم و اطراف آن با محلول ضدعفونی‌کننده تمیز میشود، پلک‌ها با اسپکولوم باز نگه داشته میشوند و دارو با سوزنی بسیار نازک از راه سفیدی چشم به داخل چشم تزریق میشود. بیشتر بیماران فقط فشار خفیفی احساس میکنند. ممکن است پس از آن چند روز از قطره آنتی‌بیوتیک استفاده شود؛ اگر درد، قرمزی رو به افزایش یا کاهش بینایی رخ داد، بی‌درنگ به پزشک مراجعه کنید. عوارض جدی مانند عفونت (اندوفتالمیت) نادرند.
فعالیت‌های پروفسور فرات هلواجی‌اوغلو در زمینه بیماریهای شبکیه
پژوهش‌ها
پروفسور فرات هلواجی‌اوغلو همراه با پروفسور ظفر کاپران فصل «درمان با داروهای ضد VEGF در دژنراسیون ماکولای وابسته به سن» را در ویژه‌نامه مجله Retina-Vitreus (2015) نوشت. او «شاخص تکرارپذیری هلواجی‌اوغلو» (Helvacıoğlu reproducibility index) را — الگوریتمی که به نام او نام‌گذاری شده و اثر ناهم‌راستایی را بر اندازه‌گیری‌های لایه فیبرهای عصبی شبکیه با OCT حوزه طیفی ارزیابی می‌کند — در International Journal of Ophthalmology (2015) منتشر کرد. از دیگر پژوهش‌های او در حوزه شبکیه میتوان به یافته‌های OCT چین‌های ماکولا در نانوفتالموس و ایجاد سوراخ‌های ماکولای خارج از مرکز پس از ویترکتومی اشاره کرد.
پرسش‌های متداول
بسیاری از آنها را میتوان درمان کرد یا پیشرفتشان را کند کرد. در دژنراسیون ماکولای مرطوب و ادم ماکولای دیابتی، تزریق داخل زجاجیه میتواند بینایی را حفظ کند و حتی بهبود بخشد. تشخیص زودهنگام مهمترین عامل تعیینکننده نتیجه درمان است.
این روش با قطره بیحسی انجام میشود؛ بیشتر بیماران فقط فشار خفیفی احساس میکنند. چند دقیقه طول میکشد و همان روز به خانه برمیگردید.
برای افراد مبتلا به دیابت که رتینوپاتی ندارند، معمولاً معاینه سالانه ته چشم با مردمک گشاد توصیه میشود؛ اگر رتینوپاتی تشخیص داده شود، فاصله معاینات بسته به مرحله آن کوتاه‌تر میشود. در دوران بارداری معاینات مکررتری لازم است.
قطرههای گشادکننده مردمک تا چند ساعت باعث تاری دید و حساسیت به نور میشوند؛ توصیه میشود در این مدت رانندگی نکنید.
منابع
- Teo ZL et al. Global prevalence of diabetic retinopathy and projection of burden through 2045: systematic review and meta-analysis. Ophthalmology. 2021;128(11):1580–1591. doi:10.1016/j.ophtha.2021.04.027
- Wong WL et al. Global prevalence of age-related macular degeneration and disease burden projection for 2020 and 2040: a systematic review and meta-analysis. Lancet Glob Health. 2014;2(2):e106–e116. doi:10.1016/S2214-109X(13)70145-1
- Virgili G et al. Anti-vascular endothelial growth factor for diabetic macular oedema: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2023;6(6):CD007419. doi:10.1002/14651858.CD007419.pub7
- Solomon SD et al. Anti-vascular endothelial growth factor for neovascular age-related macular degeneration. Cochrane Database Syst Rev. 2019;3(3):CD005139. doi:10.1002/14651858.CD005139.pub4
- Hartong DT et al. Retinitis pigmentosa. Lancet. 2006;368(9549):1795–1809. doi:10.1016/S0140-6736(06)69740-7
- Kapran Z, Helvacıoğlu F. Anti-VEGF therapy in age-related macular degeneration. Retina-Vitreus. 2015;Special issue:233–243 (به زبان ترکی).
- Helvacıoğlu F, Uyar OM, Şencan S, Tunç Z, Kapran Z. Helvacioglu reproducibility index: a new algorithm to evaluate the effects of misalignments on the measurements of retinal nerve fiber layer by spectral-domain OCT. Int J Ophthalmol. 2015;8(5). doi:10.3980/j.issn.2222-3959.2015.05.28
این صفحه برای اطلاع‌رسانی به بیماران تهیه شده است و جایگزین معاینه یا ارزیابی پزشکی نیست. درمان مناسب برای شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها تعیین میشود.
برای معاینه شبکیه و ارزیابی با OCT نوبت بگیرید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy، استانبول، ترکیه