لیزر PRK
فوتورفرکتیو کراتکتومی — لیزر سطحی بدون فلپ · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic، Caddebostan – Kadıköy، استانبول
PRK (فوتورفرکتیو کراتکتومی) لیزری بدون فلپ است که در آن لایه سطحی قرنیه برداشته و بافت زیر آن با لیزر اگزایمر شکل داده میشود. این روش نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم را اصلاح می‌کند و به‌ویژه برای افراد دارای قرنیه نازک و کسانی که در معرض خطر آسیب چشم هستند مناسب است. لایه سطحی طی 3 تا 5 روز ترمیم میشود.
لیزر PRK چیست؟
PRK (فوتورفرکتیو کراتکتومی) یک لیزر سطحی است که با برداشتن لایه سطحی قرنیه (اپی‌تلیوم) و سپس شکل دادن بافت زیرین با لیزر اگزایمر، نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم را اصلاح می‌کند. فلپ قرنیه‌ای ایجاد نمیشود. PRK از اواخر دهه 1980 انجام میشود و نخستین روش لیزر چشم با طولانی‌ترین دوره پیگیری است.
در PRK مرسوم، لایه سطحی ابتدا با الکل رقیق نرم و سپس با ابزاری ویژه به‌آرامی برداشته میشود. روشی که در آن این لایه نیز در یک مرحله با لیزر و بدون تماس هیچ ابزاری با چشم برداشته میشود لیزر No Touch (TransPRK) نام دارد. در هر دو روش، عیب انکساری به یک شکل با لیزر اگزایمر اصلاح میشود.
PRK چگونه انجام میشود؟
- بی‌حسی: چشم با قطره بی‌حس میشود؛ بیمار بیهوش نمیشود و دردی احساس نمی‌کند.
- برداشتن لایه سطحی: لایه نازک بیرونی قرنیه (اپی‌تلیوم) با الکل رقیق نرم شده و با ابزاری ویژه به‌آرامی برداشته میشود.
- لیزر اگزایمر: لیزر در حالی که حرکات ریز چشم را دنبال می‌کند، طی چند ثانیه مقدار بافت لازم برای اصلاح عیب انکساری را شکل می‌دهد. سپس میتومایسین C برای مدت کوتاهی به کار می‌رود تا از کدورت قرنیه (هیز) پیشگیری شود.
- لنز محافظ: تا زمان ترمیم لایه سطحی یک لنز تماسی بانداژ شفاف روی چشم گذاشته میشود. کل درمان هر دو چشم معمولاً 15 تا 20 دقیقه طول می‌کشد.
مراحل عمل به‌صورت تصویر گام‌به‌گام
لیزر سطحی مرسوم که در آن لایه سطحی با ابزار برداشته میشود.
- برداشتن اپی‌تلیومچشم با قطره بی‌حس میشود؛ لایه سطحی (اپی‌تلیوم) با الکل رقیق نرم شده و با ابزاری ویژه به‌آرامی برداشته میشود.
- لیزر اگزایمرلیزر اگزایمر بافت نمایان‌شده قرنیه را برای اصلاح عیب انکساری شکل می‌دهد.
- لنز محافظتا زمان ترمیم سطح، یک لنز تماسی بانداژ شفاف روی چشم گذاشته میشود.
- ترمیم اپی‌تلیوملایه سطحی طی چند روز ترمیم میشود؛ در هفته‌های بعد دید واضح‌تر میشود.
PRK برای چه کسانی مناسب است؟
- افراد دارای قرنیه نازک: چون فلپی ایجاد نمیشود، بافت بیشتری از قرنیه حفظ میشود.
- ورزش‌های برخوردی و مشاغل پرخطر: بوکس، هنرهای رزمی، نظامیان و نیروهای پلیس؛ خطر جابه‌جایی فلپ وجود ندارد.
- نامنظمی سطح قرنیه: برخی شرایطی که لیزیک برای آن‌ها مناسب نیست، مانند اختلالات اپی‌تلیوم یا اسکارهای سطحی.
- برخی بیماران نیازمند اصلاح تکمیلی پس از لیزیک: زمانی که بلند کردن دوباره فلپ مطلوب نیست، روش سطحی ممکن است ترجیح داده شود.
- نمره مختصر باقی‌مانده پس از کاشت لنز مولتی‌فوکال: عیوب انکساری کوچک باقی‌مانده پس از کاشت لنز مولتی‌فوکال یا سه‌کانونی را می‌توان با PRK اصلاح کرد. پروفسور فرات هلواجی‌اوغلو نتایج این «تنظیم دقیق» را در سی‌وششمین کنگره ESCRS (وین، 2018) ارائه کرد.
- سن: دست‌کم 18 سال؛ مناسب‌ترین دوره معمولاً بین 18 تا 40 سالگی است.
- نمره پایدار: نمره چشم شما در یک سال گذشته نباید تغییر قابل‌توجهی (بیش از 0.5 دیوپتر) کرده باشد.
- قرنیه سالم: نقشه‌برداری قرنیه (توپوگرافی/توموگرافی) و اندازه‌گیری ضخامت آن باید طبیعی باشد و قوز قرنیه باید رد شده باشد.
- سلامت عمومی: جراحی در دوران بارداری یا شیردهی انجام نمیشود؛ دیابت کنترل‌نشده و برخی بیماری‌های روماتیسمی و ایمنی با دقت ارزیابی می‌شوند.
- سلامت چشم: خشکی چشم قابل‌توجه، بلفاریت یا بیماری‌های داخل چشمی ابتدا درمان می‌شوند.
کدورت قرنیه (هیز) و میتومایسین C
پس از لیزر سطحی، گاهی در جریان ترمیم قرنیه کدورت خفیفی (هیز) ایجاد میشود؛ خطر آن با افزایش میزان اصلاح بیشتر میشود. بر اساس ارزیابی متون علمی آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (AAO)، میتومایسین C که در حین عمل برای مدت کوتاه، با دوز مناسب و فقط روی بخش مرکزی قرنیه به کار می‌رود، ایجاد هیز را به‌ویژه در اصلاح نزدیک‌بینی شدید کاهش می‌دهد. پروفسور فرات هلواجی‌اوغلو در PRK از میتومایسین C استفاده می‌کند و تجربه خود درباره هیز پس از لیزر اگزایمر را در SCHWIND User Meeting (استانبول، 2016) ارائه کرده است.
محافظت از چشم در برابر آفتاب پس از عمل (عینک آفتابی با فیلتر UV) و استفاده منظم از قطره‌های تجویزشده نیز خطر هیز را کاهش می‌دهد.
دوره بهبودی پس از PRK
| زمان | آنچه انتظار می‌رود |
|---|---|
| روز 1 تا 3 | سوزش، احساس شن در چشم، اشکریزش و حساسیت به نور ممکن است؛ با مسکن و قطره کنترل می‌شوند |
| روز 3 تا 5 | در بیشتر بیماران لایه سطحی بسته شده است؛ لنز محافظ برداشته میشود |
| هفته 1 | بازگشت به زندگی روزمره و کار اداری |
| ماه 1 تا 3 | وضوح دید بیشتر میشود و تثبیت می‌گردد |
در PRK دید دیرتر از روش‌های دارای فلپ (لیزیک) روشن میشود و ناراحتی روزهای اول بیشتر است، اما با قطره‌ها و داروهای مناسب به‌خوبی کنترل میشود. از نظر نتیجه نهایی تفاوت معناداری میان روش‌ها وجود ندارد.
نتایج و داده‌های علمی
مرور کاکرین که لیزیک و PRK را مقایسه کرده، بهبود سریع‌تر بینایی و درد کمتر در روزهای اول را با لیزیک نشان داد، در حالی که نتایج بینایی بلندمدت در هر دو روش مشابه بود.
PRK روش لیزری با طولانی‌ترین دوره پیگیری است. در یک مطالعه از ترکیه با 20 سال پیگیری، بهترین حدت بینایی اصلاح‌شده در همه چشم‌های درمان‌شده 20/20 (1.0) یا بهتر بود و بافت قرنیه ساختار سالم خود را حفظ کرده بود. مطالعه دیگری از ایتالیا با 20 سال پیگیری نیز عارضه دیررسی که بینایی را تهدید کند، مانند اکتازی یا هیز، پیدا نکرد.
PRK، No Touch یا لیزیک؟
| ویژگی | PRK | No Touch (TransPRK) | لیزیک (Q-LASIK، فمتو لیزیک) |
|---|---|---|---|
| فلپ | خیر | خیر | بله |
| لایه سطحی | با الکل نرم و با ابزار برداشته میشود | در یک مرحله با لیزر برداشته میشود | حفظ میشود؛ فلپ بلند میشود |
| ناراحتی در روزهای اول | محسوس | محسوس | اندک |
| بهبود بینایی | چند روز تا چند هفته | چند روز تا چند هفته | چند ساعت تا 1 روز |
| به‌ویژه مناسب برای | قرنیه نازک، خطر آسیب | قرنیه نازک، خطر آسیب | کسانی که بهبودی سریع می‌خواهند و قرنیه با ضخامت کافی دارند |
روش‌های دیگر: No Touch · SMILE Pro · Q-LASIK · فمتو لیزیک
خطرات و عوارض
- درد و حساسیت به نور در روزهای اول: تا ترمیم لایه سطحی ادامه دارد.
- کدورت قرنیه (هیز): نادر است؛ میتومایسین C و محافظت در برابر آفتاب خطر آن را کاهش می‌دهند.
- تأخیر در ترمیم اپی‌تلیوم: نادر است؛ در معاینات برنامه‌ریزی‌شده پیگیری میشود.
- خشکی چشم و هاله در شب: معمولاً موقتی است.
- عفونت: بسیار نادر است؛ تا زمانی که لنز محافظ روی چشم است، رعایت برنامه قطره‌ها و اصول بهداشتی اهمیت دارد.
- پسرفت: در تعداد اندکی از بیماران ممکن است با گذشت زمان نمره مختصری ایجاد شود؛ اگر قرنیه اجازه دهد، اصلاح تکمیلی قابل انجام است.
هزینه PRK و اطلاعات برای بیماران بین‌المللی
هزینه پس از معاینه و بسته به درمان یک یا هر دو چشم تعیین میشود. لیزر چشم یک عمل انتخابی است و معمولاً تحت پوشش بیمه درمانی قرار نمی‌گیرد. برای بیماران بین‌المللی: چون ترمیم لایه سطحی چند روز طول می‌کشد و لنز بانداژ در روز 3 تا 5 برداشته میشود، توصیه می‌کنیم حدود یک هفته اقامت در استانبول برنامه‌ریزی کنید. مشاوره به زبان انگلیسی امکان‌پذیر است.
پرسش‌های متداول
در حین درمان دردی احساس نمیشود. تا ترمیم لایه سطحی، در 2 تا 3 روز اول ممکن است سوزش، احساس شن در چشم و اشکریزش وجود داشته باشد؛ این دوره با قطره و مسکن کنترل میشود.
هر دو روش سطحی و بدون فلپ هستند. در PRK لایه سطحی با الکل نرم و با ابزاری ویژه برداشته میشود؛ در No Touch این لایه نیز در یک مرحله با لیزر و بدون تماس هیچ ابزاری با چشم برداشته میشود.
لایه سطحی معمولاً طی 3 تا 5 روز بسته میشود. بیشتر بیماران پس از حدود یک هفته میتوانند به کار اداری بازگردند.
نتایج بینایی بلندمدت مشابه است. چون فلپی وجود ندارد، PRK در قرنیه نازک و خطر آسیب مزیت دارد؛ در لیزیک دید سریع‌تر روشن میشود و ناراحتی روزهای اول کمتر است.
زمانی که حدت بینایی کافی باشد و پزشک در معاینه کنترل اجازه رانندگی بدهد؛ معمولاً پس از 1 تا 2 هفته.
بله، اما در ماههای اول توصیه میشود برای کاهش خطر هیز قرنیه از عینک آفتابی با فیلتر UV استفاده کنید.
منابع
- Shortt AJ, Allan BD, Evans JR. Laser-assisted in-situ keratomileusis (LASIK) versus photorefractive keratectomy (PRK) for myopia. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(1):CD005135. doi:10.1002/14651858.CD005135.pub3
- Majmudar PA et al. Mitomycin-C in corneal surface excimer laser ablation techniques: a report by the American Academy of Ophthalmology. Ophthalmology. 2015;122(6):1085–1095. doi:10.1016/j.ophtha.2015.01.019
- Bilgihan K et al. Evaluation of long-term corneal morphology after photorefractive keratectomy by in vivo confocal microscopy and specular microscopy; 20-year follow-up. Eye Contact Lens. 2019;45(6):360–364. doi:10.1097/ICL.0000000000000585
- Cennamo G et al. Twenty-year follow-up of excimer laser photorefractive keratectomy: a retrospective observational study. Ophthalmol Ther. 2020;9(4):917–927. doi:10.1007/s40123-020-00281-7
- Serfözö et al. Transepithelial versus conventional PRK: systematic review and meta-analysis. J Cataract Refract Surg. 2025. doi:10.1097/j.jcrs.0000000000001749
- Wen D et al. Postoperative efficacy, predictability, safety, and visual quality of laser corneal refractive surgery: a network meta-analysis. Am J Ophthalmol. 2017;178:65–78. doi:10.1016/j.ajo.2017.03.013
این صفحه برای اطلاع‌رسانی به بیماران تهیه شده است و جایگزین معاینه یا ارزیابی پزشکی نیست. درمان مناسب برای شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها تعیین میشود.
برای ارزیابی مناسب بودن PRK نوبت بگیرید
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy، استانبول، ترکیه