عیوب انکساری و درمان آن‌ها
نزدیکبینی · دوربینی · آستیگماتیسم · پیرچشمی · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic، Caddebostan – Kadıköy، استانبول
عیوب انکساری عبارت‌اند از نزدیکبینی، دوربینی، آستیگماتیسم و پیرچشمی، یعنی کاهش دید نزدیک با افزایش سن. این عیوب را می‌توان با عینک و لنز تماسی اصلاح کرد و در افراد مناسب، با لیزر چشم، لنز داخل چشمی فاکیک (ICL) یا لنز مولتی‌فوکال نیز به‌طور دائمی درمان کرد. گزینه مناسب بر اساس سن، نمره چشم و ساختار قرنیه تعیین میشود.
عیوب انکساری چیست؟
عیب انکساری یعنی تاری دیدی که به دلیل ناتوانی چشم در متمرکز کردن دقیق نور روی شبکیه ایجاد میشود. «نمره‌ای» که با عینک یا لنز تماسی اصلاح میشود، معیار اندازه این عیب است. چهار عیب انکساری اصلی وجود دارد:
| عیب انکساری | چه اتفاقی می‌افتد؟ | شکایت معمول |
|---|---|---|
| نزدیکبینی | تصویر جلوی شبکیه متمرکز میشود | تاری دید دور |
| دوربینی | تصویر پشت شبکیه متمرکز میشود | فشار به چشم هنگام نگاه به نزدیک، خستگی چشم؛ تاری دید دور در نمره‌های بالا |
| آستیگماتیسم | قرنیه یا عدسی در یک جهت انحنای بیشتری دارد؛ نور در یک نقطه متمرکز نمی‌شود | دید تار و سایه‌دار در همه فاصله‌ها؛ پخش شدن نورها در شب |
| پیرچشمی | با افزایش سن، عدسی چشم انعطاف لازم برای تمرکز روی اشیای نزدیک را از دست می‌دهد | از 40 سالگی به بعد، ناتوانی در خواندن از نزدیک؛ دورتر نگه داشتن تلفن همراه |
این عیوب ممکن است به‌تنهایی یا همراه با هم وجود داشته باشند؛ برای نمونه، فرد نزدیکبین ممکن است آستیگماتیسم هم داشته باشد و پس از 40 سالگی دچار پیرچشمی نیز بشود.
نمره چشم در عیوب انکساری چگونه اندازه‌گیری میشود؟
درمان درست با اندازه‌گیری درست آغاز میشود. در معاینه، علاوه بر اندازه‌گیری کامپیوتری، نمره ذهنی (سابجکتیو) بر اساس حروفی که بیمار می‌خواند تعیین میشود؛ بهویژه در کودکان و بزرگسالان جوان، اندازه‌گیری با قطره‌های گشادکننده مردمک (سیکلوپلژیک) اثر گمراه‌کننده عضله تطابق را از بین می‌برد. در بیمارانی که جراحی را در نظر دارند، توپوگرافی/توموگرافی قرنیه، ضخامت قرنیه، طول محوری چشم و اندازهگیریهای لنز داخل چشمی نیز انجام میشود؛ فشار چشم و معاینه شبکیه بخشی از هر ارزیابی است.
روش‌های درمان عیوب انکساری: از عینک تا جراحی
| روش | چگونه اصلاح میکند؟ | مناسب برای |
|---|---|---|
| عینک | نمره با عدسی‌های عینک اصلاح میشود؛ می‌توان از عدسی‌های تک‌دید، دوکانونی یا پروگرسیو (چندکانونی) استفاده کرد | همه سنین؛ ایمن‌ترین و ساده‌ترین روش |
| لنز تماسی | نمره با لنزی که روی قرنیه قرار می‌گیرد اصلاح میشود؛ لنزهای نرم، توریک (برای آستیگماتیسم)، مولتی‌فوکال یا سخت وجود دارند | کسانی که نمی‌خواهند عینک بزنند یا ورزش می‌کنند؛ لنزهای ویژه برای قرنیه‌های نامنظم |
| لیزر چشم | شکل قرنیه با لیزر تغییر داده میشود (SMILE Pro، No Touch، Q-LASIK، فمتو لیزیک، PRK) | سن 18 تا 40 سال، نمره پایدار، قرنیه مناسب |
| لنز داخل چشمی فاکیک (ICL) | لنز نازکی داخل چشم قرار داده میشود و عدسی طبیعی حفظ میشود | بزرگسالان جوانی که نمره چشمشان برای لیزر بیش از حد بالاست یا قرنیه‌شان مناسب نیست |
| لنز مولتی‌فوکال / تعویض لنز انکساری | عدسی طبیعی برداشته میشود و لنز داخل چشمی‌ای جایگزین آن میشود که دید دور، میانی و نزدیک را هدف قرار می‌دهد | معمولاً بالای 45 سال، همراه با پیرچشمی یا آب مروارید |
روش مناسب با در نظر گرفتن همزمان سن، نوع و میزان نمره، ساختار قرنیه، سلامت چشم و سبک زندگی تعیین میشود. جراحی همیشه لازم نیست؛ عینک و لنز تماسی نیز گزینه‌هایی ایمن و مؤثرند.
برای استفاده از لنز تماسی، پزشک در معاینه نوع و نمره مناسب لنز را تعیین میکند؛ سپس لنز مطابق این توصیه تهیه میشود. نشستن لنز روی چشم و سلامت قرنیه در معاینات منظم پیگیری میشود.
دوربینی و درمان آن
در دوربینی، چون طول چشم کوتاه‌تر از حد طبیعی است یا انحنای قرنیه کافی نیست، تصویر پشت شبکیه متمرکز میشود. قدرت تطابق عدسی چشم در افراد جوان می‌تواند تا حدی این مشکل را جبران کند و به همین دلیل دوربینی ممکن است مورد توجه قرار نگیرد؛ اما باعث سردرد، خستگی چشم و دشواری در دید نزدیک میشود. در کودکان، دوربینی اصلاحنشده ممکن است باعث انحراف چشم و تنبلی چشم شود؛ بنابراین معاینه زودهنگام اهمیت دارد.
- عینک و لنز تماسی: نخستین گزینه در هر سنی.
- لیزر: دوربینی خفیف تا متوسط را می‌توان در بیماران مناسب با لیزر اصلاح کرد (No Touch، فمتو لیزیک، Q-LASIK).
- لنز داخل چشمی: در دوربینی شدید و بالای 45 سال، تعویض لنز انکساری با لنز مولتی‌فوکال اغلب نتایج بهتری دارد؛ در بیماران جوان مناسب، لنز داخل چشمی فاکیک (ICL) نیز یک گزینه است.
اطلاعات بیشتر: درمان دوربینی.
نقشه راه درمان عیوب انکساری بر اساس سن
- کودکی و نوجوانی: عینک یا لنز تماسی؛ روش‌های کنترل نزدیکبینی برای کودکانی که نزدیک‌بینی‌شان به‌سرعت افزایش می‌یابد. جراحی لیزر انجام نمی‌شود.
- سن 18 تا 40 سال: لیزر چشم در صورت پایدار بودن نمره؛ لنز داخل چشمی فاکیک (ICL) اگر لیزر مناسب نباشد.
- سن 40 تا 45 سال: دید نزدیک شروع به کاهش میکند؛ هنگام برنامه‌ریزی جراحی لیزر باید درباره این مرحله گفت‌وگو شود (درمان پیرچشمی).
- بالای 45 سال: عینک، لنز تماسی مولتی‌فوکال یا تعویض لنز انکساری با لنز مولتی‌فوکال؛ و اگر آب مروارید ایجاد شده باشد، جراحی آب مروارید.
پرسش‌های متداول
زمینه ژنتیکی در عیوب انکساری، بهویژه نزدیکبینی، اهمیت دارد؛ نزدیکبینی در کودکانی که والدینشان نزدیکبین هستند شایعتر است. عوامل محیطی مانند کار در فاصله نزدیک و گذراندن زمان کم در فضای باز نیز نقش دارند.
معمولاً خیر. نمره ممکن است در کودکی و نوجوانی افزایش یابد و در بزرگسالی ثابت میشود. با افزایش سن پیرچشمی نیز به آن اضافه میشود و آب مروارید هم ممکن است در سال‌های بعدی زندگی نمره را تغییر دهد.
خیر. عینک با نمره درست، نمره را افزایش نمیدهد؛ در مقابل، عیب انکساری اصلاحنشده ممکن است در کودکان به تنبلی چشم و در بزرگسالان به خستگی چشم و سردرد منجر شود.
باید دستکم 18 سال داشته باشید و نمره چشمتان دستکم یک سال ثابت مانده باشد. پس از 40 سالگی، با توجه به کاهش دید نزدیک، برنامه درمان متناسب با آن تنظیم میشود.
پس از معاینه دقیق چشم، سنجش عیب انکساری و اندازهگیریهای قرنیه، تصمیم با در نظر گرفتن همزمان سن، نمره چشم، ساختار قرنیه و انتظارات شما گرفته میشود.
منابع
- Holden BA et al. Global prevalence of myopia and high myopia and temporal trends from 2000 through 2050. Ophthalmology. 2016;123(5):1036–1042. doi:10.1016/j.ophtha.2016.01.006
- Fricke TR et al. Global prevalence of presbyopia and vision impairment from uncorrected presbyopia: systematic review, meta-analysis, and modelling. Ophthalmology. 2018;125(10):1492–1499. doi:10.1016/j.ophtha.2018.04.013
- Lawrenson JG et al. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2025;2(2):CD014758. doi:10.1002/14651858.CD014758.pub3
- Barsam A, Allan BD. Excimer laser refractive surgery versus phakic intraocular lenses for the correction of moderate to high myopia. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(6):CD007679. doi:10.1002/14651858.CD007679.pub4
- Wen D et al. Postoperative efficacy, predictability, safety, and visual quality of laser corneal refractive surgery: a network meta-analysis. Am J Ophthalmol. 2017;178:65–78. doi:10.1016/j.ajo.2017.03.013
- Alvarado-Villacorta R et al. Surgical interventions for presbyopia. Cochrane Database Syst Rev. 2025;4(4):CD015711. doi:10.1002/14651858.CD015711.pub2
این صفحه برای اطلاع‌رسانی به بیماران تهیه شده است و جایگزین معاینه یا ارزیابی پزشکی نیست. درمان مناسب برای شما پس از معاینه چشم و اندازه‌گیری‌ها تعیین میشود.
ارزیابی نمره چشم و گزینه‌های درمانی
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic، Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy، استانبول، ترکیه