Refractieafwijkingen en hun behandeling
Bijziendheid · Verziendheid · Astigmatisme · Oudziendheid · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul
Refractieafwijkingen zijn bijziendheid, verziendheid, astigmatisme en oudziendheid, het leeftijdsgebonden verlies van het zicht dichtbij. Een bril en contactlenzen kunnen ze corrigeren. Bij geschikte personen kunnen we refractieafwijkingen bovendien blijvend behandelen met een ooglaserbehandeling, een fakische intraoculaire lens (ICL) of een multifocale lens. Daarbij bepalen de leeftijd, de brilsterkte en de bouw van het hoornvlies de juiste optie.
Wat is een refractieafwijking?
Een refractieafwijking is wazig zien doordat het oog het licht niet precies op het netvlies kan scherpstellen. De ‘brilsterkte’ die een bril of contactlenzen corrigeren, is de maat voor deze afwijking. Er zijn vier belangrijke refractieafwijkingen:
| Afwijking | Wat gebeurt er? | Typische klacht |
|---|---|---|
| Bijziendheid | Het beeld wordt vóór het netvlies scherpgesteld | Wazig zien in de verte |
| Verziendheid | Het beeld wordt achter het netvlies scherpgesteld | Inspanning bij zien dichtbij, vermoeide ogen; bij hoge waarden ook wazig zien in de verte |
| Astigmatisme | Het hoornvlies of de lens is in één richting sterker gekromd; daardoor stelt het oog het licht niet in één punt scherp | Wazig, schaduwachtig zien op alle afstanden; ’s nachts lijken lichten uit te stralen |
| Oudziendheid | Naarmate men ouder wordt, verliest de ooglens de soepelheid die nodig is om dichtbij scherp te stellen | Vanaf het 40e levensjaar niet meer van dichtbij kunnen lezen; de telefoon verder weg houden |
Deze afwijkingen kunnen afzonderlijk of samen voorkomen; iemand met bijziendheid kan bijvoorbeeld ook astigmatisme hebben en vanaf het 40e levensjaar ook oudziendheid.
Hoe meten we de brilsterkte?
De juiste behandeling begint met de juiste meting. Tijdens het onderzoek doen we een computergestuurde meting en bepalen we daarnaast de subjectieve brilsterkte aan de hand van de letters die de patiënt leest. Vooral bij kinderen en jongvolwassenen neemt een meting met pupilverwijdende (cycloplegische) druppels het misleidende effect van de scherpstellende spier weg. Bij patiënten die een operatie overwegen, meten we ook de topografie/tomografie van het hoornvlies, de hoornvliesdikte en de aslengte, en doen we metingen voor de intraoculaire lens. Bovendien maken meting van de oogdruk en onderzoek van het netvlies deel uit van elk onderzoek.
Behandelmogelijkheden bij refractieafwijkingen: van bril tot operatie
| Optie | Hoe werkt de correctie? | Geschikt voor |
|---|---|---|
| Bril | Brillenglazen corrigeren de brilsterkte; u kunt kiezen uit enkelvoudige, bifocale of progressieve (multifocale) glazen | Alle leeftijden; de veiligste en eenvoudigste methode |
| Contactlenzen | Een lens op het hoornvlies corrigeert de brilsterkte; er zijn zachte, torische (bij astigmatisme), multifocale en harde lenzen | Mensen die geen bril willen of die sporten; daarnaast speciale lenzen bij een onregelmatig hoornvlies |
| Ooglaserbehandeling | Een laser verandert de vorm van het hoornvlies (SMILE Pro, No Touch, Q-LASIK, Femto-LASIK, PRK) | Leeftijd 18–40 jaar, stabiele brilsterkte, geschikt hoornvlies |
| Fakische intraoculaire lens (ICL) | We plaatsen een dunne lens in het oog; de eigen lens blijft daarbij op zijn plaats | Jongvolwassenen van wie de brilsterkte te hoog is voor een laserbehandeling of van wie het hoornvlies niet geschikt is |
| Multifocale lens / refractieve lensvervanging | We verwijderen de eigen lens en vervangen deze door een intraoculaire lens voor zien in de verte, op tussenafstand en dichtbij | Meestal boven de 45 jaar, bij oudziendheid of staar |
Welke methode bij refractieafwijkingen geschikt is, hangt af van de leeftijd, het type en de hoogte van de brilsterkte, de bouw van het hoornvlies, de gezondheid van de ogen en de levensstijl samen. Een operatie is echter niet altijd nodig; ook een bril en contactlenzen zijn veilige en effectieve opties.
Wilt u contactlenzen dragen, dan hoort u tijdens het onderzoek van de arts welk type lens en welke sterkte geschikt zijn. Vervolgens schaft u de lens volgens dit advies aan. Tijdens regelmatige controles volgen we de pasvorm van de lens en de gezondheid van het hoornvlies.
Verziendheid en de behandeling ervan
Bij verziendheid stelt het oog het beeld achter het netvlies scherp, omdat het oog korter is dan normaal of het hoornvlies niet sterk genoeg gekromd is. Bij jonge mensen kan het scherpstellend vermogen van de ooglens dit gedeeltelijk compenseren, waardoor verziendheid onopgemerkt kan blijven; het veroorzaakt echter hoofdpijn, vermoeide ogen en moeite met zien dichtbij. Daarnaast kan niet-gecorrigeerde verziendheid bij kinderen scheelzien en een lui oog veroorzaken; daarom is vroeg onderzoek belangrijk.
- Bril en contactlenzen: de eerste optie op elke leeftijd.
- Laser: bij geschikte patiënten kan een laserbehandeling lichte tot matige verziendheid corrigeren (No Touch, Femto-LASIK, Q-LASIK).
- Intraoculaire lens: bij hoge verziendheid en boven de 45 jaar geeft refractieve lensvervanging met een multifocale lens vaak betere resultaten; bij geschikte jonge patiënten is ook een fakische intraoculaire lens (ICL) een optie.
Meer informatie: behandeling van verziendheid.
Refractieafwijkingen: een wegwijzer per leeftijd
- Kindertijd en adolescentie: bril of contactlenzen; methoden om de toename van bijziendheid te remmen bij kinderen bij wie de bijziendheid snel toeneemt. Een laserbehandeling voeren we niet uit.
- Leeftijd 18–40 jaar: ooglaserbehandeling bij een stabiele brilsterkte; een fakische intraoculaire lens (ICL) als een laserbehandeling niet geschikt is.
- Leeftijd 40–45 jaar: het zicht dichtbij begint af te nemen; daarom moeten we deze fase bij de planning van een laserbehandeling bespreken (behandeling van oudziendheid).
- Boven de 45 jaar: bril, multifocale contactlenzen of refractieve lensvervanging met een multifocale lens; een staaroperatie als er staar is ontstaan.
Veelgestelde vragen over refractieafwijkingen
Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol bij refractieafwijkingen, vooral bij bijziendheid; bijziendheid komt vaker voor bij kinderen van wie de ouders bijziend zijn. Daarnaast spelen ook omgevingsfactoren een rol, zoals veel werk dichtbij en weinig tijd buiten.
Meestal niet. De brilsterkte kan in de kindertijd en adolescentie toenemen en wordt vervolgens op volwassen leeftijd stabiel. Bovendien komt er met het ouder worden oudziendheid bij, en later in het leven kan ook staar de brilsterkte veranderen.
Nee. Een bril met de juiste sterkte verhoogt de brilsterkte dus niet; een niet-gecorrigeerde afwijking kan daarentegen bij kinderen leiden tot een lui oog en bij volwassenen tot vermoeide ogen en hoofdpijn.
Allereerst moet u minimaal 18 jaar oud zijn; daarnaast moet uw brilsterkte ten minste een jaar stabiel zijn geweest. Na het 40e levensjaar, wanneer het zicht dichtbij afneemt, stemmen we het behandelplan daarop af.
Eerst volgen een uitgebreid oogonderzoek, bepaling van de brilsterkte en metingen van het hoornvlies. Daarna nemen we de beslissing op basis van uw leeftijd, brilsterkte, de bouw van uw hoornvlies en uw verwachtingen samen.
Bronnen
- Holden BA et al. Global prevalence of myopia and high myopia and temporal trends from 2000 through 2050. Ophthalmology. 2016;123(5):1036–1042. doi:10.1016/j.ophtha.2016.01.006
- Fricke TR et al. Global prevalence of presbyopia and vision impairment from uncorrected presbyopia: systematic review, meta-analysis, and modelling. Ophthalmology. 2018;125(10):1492–1499. doi:10.1016/j.ophtha.2018.04.013
- Lawrenson JG et al. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2025;2(2):CD014758. doi:10.1002/14651858.CD014758.pub3
- Barsam A, Allan BD. Excimer laser refractive surgery versus phakic intraocular lenses for the correction of moderate to high myopia. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(6):CD007679. doi:10.1002/14651858.CD007679.pub4
- Wen D et al. Postoperative efficacy, predictability, safety, and visual quality of laser corneal refractive surgery: a network meta-analysis. Am J Ophthalmol. 2017;178:65–78. doi:10.1016/j.ajo.2017.03.013
- Alvarado-Villacorta R et al. Surgical interventions for presbyopia. Cochrane Database Syst Rev. 2025;4(4):CD015711. doi:10.1002/14651858.CD015711.pub2
Deze pagina is bedoeld als informatie voor patiënten en vervangt geen onderzoek of medische beoordeling. Welke behandeling bij u past, bepalen we daarom na een oogonderzoek en metingen.
Onderzoek van de brilsterkte en de behandelmogelijkheden
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul, Turkije