Διαθλαστικές ανωμαλίες και η θεραπεία τους
Μυωπία · Υπερμετρωπία · Αστιγματισμός · Πρεσβυωπία · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic, Caddebostan – Kadıköy, Κωνσταντινούπολη
Διαθλαστικές ανωμαλίες είναι η μυωπία, η υπερμετρωπία, ο αστιγματισμός και η πρεσβυωπία, δηλαδή η ηλικιακή μείωση της κοντινής όρασης. Γυαλιά και φακοί επαφής μπορούν να διορθώσουν τις διαθλαστικές ανωμαλίες. Επιπλέον, σε κατάλληλα άτομα, η διόρθωση όρασης με laser, ο φακικός ενδοφακός (ICL) ή ο πολυεστιακός ενδοφακός μπορούν να τις αντιμετωπίσουν μόνιμα. Ωστόσο, η ηλικία, η διάθλαση και η δομή του κερατοειδούς καθορίζουν τη σωστή επιλογή.
Τι είναι οι διαθλαστικές ανωμαλίες;
Διαθλαστική ανωμαλία είναι η θολή όραση που προκύπτει όταν το μάτι δεν μπορεί να εστιάσει το φως με ακρίβεια πάνω στον αμφιβληστροειδή. Δηλαδή, οι «βαθμοί» που διορθώνουν τα γυαλιά ή οι φακοί επαφής είναι το μέτρο αυτού του σφάλματος. Συνολικά, υπάρχουν τέσσερις κύριες διαθλαστικές ανωμαλίες:
| Διαθλαστική ανωμαλία | Τι συμβαίνει; | Τυπικό ενόχλημα |
|---|---|---|
| Μυωπία | Το μάτι εστιάζει την εικόνα μπροστά από τον αμφιβληστροειδή | Θολή μακρινή όραση |
| Υπερμετρωπία | Το μάτι εστιάζει την εικόνα πίσω από τον αμφιβληστροειδή | Καταπόνηση στην κοντινή όραση, κόπωση των ματιών· σε υψηλούς βαθμούς θολή μακρινή όραση |
| Αστιγματισμός | Ο κερατοειδής ή ο φακός έχει πιο απότομη καμπυλότητα προς μία κατεύθυνση· έτσι, το φως δεν συγκλίνει σε ένα σημείο | Θολή όραση με σκιές σε όλες τις αποστάσεις· τη νύχτα τα φώτα «απλώνουν» |
| Πρεσβυωπία | Με την ηλικία, ο φακός του ματιού χάνει την ελαστικότητα που χρειάζεται για να εστιάζει από κοντά | Από τα 40 και μετά, αδυναμία ανάγνωσης από κοντά· κρατάτε το κινητό πιο μακριά |
Οι διαθλαστικές ανωμαλίες μπορεί να υπάρχουν μεμονωμένα ή σε συνδυασμό· για παράδειγμα, ένα άτομο με μυωπία μπορεί να έχει και αστιγματισμό και, μετά τα 40, πρεσβυωπία.
Πώς μετράμε τη διάθλαση;
Άλλωστε, η σωστή θεραπεία ξεκινά από τη σωστή μέτρηση. Κατά την εξέταση, εκτός από τη μέτρηση με υπολογιστή, προσδιορίζουμε την υποκειμενική διάθλαση με βάση τα γράμματα που διαβάζει ο ασθενής. Ιδιαίτερα στα παιδιά και στους νεαρούς ενήλικες, η μέτρηση με σταγόνες που διαστέλλουν την κόρη (κυκλοπληγικές) εξαλείφει την παραπλανητική επίδραση του μυός της εστίασης. Επιπλέον, σε ασθενείς που εξετάζουν το ενδεχόμενο επέμβασης, κάνουμε τοπογραφία/τομογραφία του κερατοειδούς και μετράμε το πάχος του κερατοειδούς και το αξονικό μήκος. Επίσης, κάνουμε μετρήσεις για τον ενδοφακό. Τέλος, η μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και η εξέταση του αμφιβληστροειδούς αποτελούν μέρος κάθε αξιολόγησης.
Διαθλαστικές ανωμαλίες: θεραπευτικές επιλογές από τα γυαλιά έως τη χειρουργική επέμβαση
| Επιλογή | Πώς διορθώνει; | Κατάλληλος για |
|---|---|---|
| Γυαλιά | Οι φακοί των γυαλιών διορθώνουν τη διάθλαση· μπορεί να είναι μονοεστιακοί, διεστιακοί ή προοδευτικοί (πολυεστιακοί) | Όλες οι ηλικίες· η ασφαλέστερη και απλούστερη μέθοδος |
| Φακοί επαφής | Ένας φακός πάνω στον κερατοειδή διορθώνει τη διάθλαση· υπάρχουν μαλακοί, τορικοί (για τον αστιγματισμό), πολυεστιακοί ή σκληροί φακοί | Όσοι δεν θέλουν γυαλιά ή κάνουν αθλητισμό· ειδικοί φακοί για ακανόνιστους κερατοειδείς |
| Διόρθωση όρασης με laser | Το laser αναδιαμορφώνει τον κερατοειδή (SMILE Pro, No Touch, Q-LASIK, Femto-LASIK, PRK) | Ηλικία 18–40 ετών, σταθερή διάθλαση, κατάλληλος κερατοειδής |
| Φακικός ενδοφακός (ICL) | Εμφυτεύουμε έναν λεπτό φακό μέσα στο μάτι, ενώ ο φυσικός φακός παραμένει στη θέση του | Νεαροί ενήλικες με διαθλαστικό σφάλμα πολύ υψηλό για laser ή με ακατάλληλο κερατοειδή |
| Πολυεστιακός ενδοφακός / διαθλαστική αντικατάσταση του φακού | Αφαιρούμε τον φυσικό φακό και στη θέση του εμφυτεύουμε ενδοφακό που στοχεύει στη μακρινή, την ενδιάμεση και την κοντινή όραση | Συνήθως άνω των 45 ετών, με πρεσβυωπία ή καταρράκτη |
Επιλέγουμε την κατάλληλη μέθοδο αφού συνεκτιμήσουμε την ηλικία, τον τύπο και το μέγεθος της διαθλαστικής ανωμαλίας, τη δομή του κερατοειδούς, την υγεία των ματιών και τον τρόπο ζωής. Ωστόσο, η χειρουργική επέμβαση δεν είναι πάντα απαραίτητη· τα γυαλιά και οι φακοί επαφής είναι επίσης ασφαλείς και αποτελεσματικές επιλογές.
Επιπλέον, για τους φακούς επαφής, ο γιατρός καθορίζει κατά την εξέταση τον κατάλληλο τύπο και τη διοπτρική ισχύ του φακού. Στη συνέχεια, η προμήθεια του φακού ακολουθεί αυτή τη σύσταση. Επίσης, στους τακτικούς ελέγχους παρακολουθούμε την εφαρμογή του φακού και την υγεία του κερατοειδούς.
Η υπερμετρωπία και η θεραπεία της
Στην υπερμετρωπία, επειδή το μάτι είναι κοντύτερο από το φυσιολογικό ή ο κερατοειδής δεν είναι αρκετά κυρτός, το μάτι εστιάζει την εικόνα πίσω από τον αμφιβληστροειδή. Στους νέους, η εστιαστική ικανότητα του φακού του ματιού μπορεί να το αντισταθμίσει εν μέρει, οπότε η υπερμετρωπία μπορεί να περάσει απαρατήρητη· ωστόσο, προκαλεί πονοκεφάλους, κόπωση των ματιών και δυσκολία στην κοντινή όραση. Στα παιδιά, η υπερμετρωπία χωρίς διόρθωση μπορεί να προκαλέσει στραβισμό και τεμπέλικο μάτι· γι’ αυτό, η έγκαιρη εξέταση είναι σημαντική.
- Γυαλιά και φακοί επαφής: η πρώτη επιλογή σε κάθε ηλικία.
- Laser: η χαμηλή έως μέτρια υπερμετρωπία μπορεί επίσης να διορθωθεί με laser σε κατάλληλους ασθενείς (No Touch, Femto-LASIK, Q-LASIK).
- Ενδοφακός: στην υψηλή υπερμετρωπία και μετά την ηλικία των 45 ετών, η διαθλαστική αντικατάσταση του φακού με πολυεστιακό ενδοφακό δίνει συχνά καλύτερα αποτελέσματα· σε κατάλληλους νέους ασθενείς, επιλογή αποτελεί επίσης ο φακικός ενδοφακός (ICL).
Περισσότερες πληροφορίες: θεραπεία της υπερμετρωπίας.
Διαθλαστικές ανωμαλίες: οδηγός ανά ηλικία
- Παιδική και εφηβική ηλικία: γυαλιά ή φακοί επαφής· μέθοδοι ελέγχου της μυωπίας για παιδιά των οποίων η μυωπία αυξάνεται γρήγορα. Δεν κάνουμε διόρθωση με laser.
- Ηλικία 18–40 ετών: διόρθωση όρασης με laser, αν η διάθλαση είναι σταθερή· εναλλακτικά, φακικός ενδοφακός (ICL), αν το laser δεν είναι κατάλληλο.
- Ηλικία 40–45 ετών: η κοντινή όραση αρχίζει να μειώνεται· γι’ αυτό, πρέπει να συζητήσουμε αυτό το στάδιο κατά τον σχεδιασμό της διόρθωσης με laser (θεραπεία της πρεσβυωπίας).
- Άνω των 45 ετών: γυαλιά, πολυεστιακοί φακοί επαφής ή διαθλαστική αντικατάσταση του φακού με πολυεστιακό ενδοφακό· χειρουργική καταρράκτη, αν ο ασθενής έχει ήδη αναπτύξει καταρράκτη.
Συχνές ερωτήσεις
Η γενετική προδιάθεση παίζει σημαντικό ρόλο στις διαθλαστικές ανωμαλίες, ιδιαίτερα στη μυωπία. Συγκεκριμένα, η μυωπία είναι συχνότερη σε παιδιά με μυωπικούς γονείς. Ρόλο παίζουν επίσης περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η κοντινή εργασία και ο λίγος χρόνος σε εξωτερικούς χώρους.
Συνήθως όχι. Το διαθλαστικό σφάλμα μπορεί να αυξηθεί στην παιδική και εφηβική ηλικία, ενώ στην ενήλικη ζωή μένει σταθερό. Επιπλέον, με την ηλικία έρχεται και η πρεσβυωπία, ενώ αργότερα στη ζωή ο καταρράκτης μπορεί επίσης να μεταβάλει τη διάθλαση.
Όχι, τα γυαλιά με τη σωστή διόρθωση δεν αυξάνουν τους βαθμούς. Αντίθετα, ένα διαθλαστικό σφάλμα χωρίς διόρθωση μπορεί να οδηγήσει σε τεμπέλικο μάτι στα παιδιά και σε κόπωση των ματιών και πονοκεφάλους στους ενήλικες.
Πρώτον, η ελάχιστη ηλικία είναι τα 18 έτη. Δεύτερον, η διάθλασή σας πρέπει να είναι σταθερή για τουλάχιστον έναν χρόνο. Μετά τα 40, καθώς η κοντινή όραση μειώνεται, προσαρμόζουμε ανάλογα το θεραπευτικό πλάνο.
Αρχικά, κάνουμε λεπτομερή οφθαλμολογική εξέταση, μέτρηση της διάθλασης και μετρήσεις του κερατοειδούς. Στη συνέχεια, παίρνουμε την απόφαση συνεκτιμώντας την ηλικία σας, τη διάθλαση, τη δομή του κερατοειδούς και τις προσδοκίες σας.
Βιβλιογραφία
- Holden BA et al. Global prevalence of myopia and high myopia and temporal trends from 2000 through 2050. Ophthalmology. 2016;123(5):1036–1042. doi:10.1016/j.ophtha.2016.01.006
- Fricke TR et al. Global prevalence of presbyopia and vision impairment from uncorrected presbyopia: systematic review, meta-analysis, and modelling. Ophthalmology. 2018;125(10):1492–1499. doi:10.1016/j.ophtha.2018.04.013
- Lawrenson JG et al. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2025;2(2):CD014758. doi:10.1002/14651858.CD014758.pub3
- Barsam A, Allan BD. Excimer laser refractive surgery versus phakic intraocular lenses for the correction of moderate to high myopia. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(6):CD007679. doi:10.1002/14651858.CD007679.pub4
- Wen D et al. Postoperative efficacy, predictability, safety, and visual quality of laser corneal refractive surgery: a network meta-analysis. Am J Ophthalmol. 2017;178:65–78. doi:10.1016/j.ajo.2017.03.013
- Alvarado-Villacorta R et al. Surgical interventions for presbyopia. Cochrane Database Syst Rev. 2025;4(4):CD015711. doi:10.1002/14651858.CD015711.pub2
Αυτή η σελίδα έχει ως στόχο την ενημέρωση των ασθενών και δεν αντικαθιστά την εξέταση ή την ιατρική αξιολόγηση. Επομένως, την κατάλληλη θεραπεία για εσάς την καθορίζουμε μετά από οφθαλμολογική εξέταση και μετρήσεις.
Αξιολόγηση της διάθλασης και των θεραπευτικών επιλογών
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία