Kleurenblindheid test: wat is het en hoe herken je het?
De kegeltjes in het netvlies, de meest voorkomende rood-groenblindheid, volledige kleurenblindheid (achromatopsie), kleurenzientests en kleurverlies dat later ontstaat.
Bij kleurenblindheid werkt één van de kleurgevoelige kegeltjes in het netvlies niet of anders. De meest voorkomende vorm is aangeboren rood-groenblindheid. Die komt voor bij ongeveer 8% van de mannen van Europese afkomst en bij ongeveer 0,4% van de vrouwen. Volledige kleurenblindheid (achromatopsie), waarbij je geen enkele kleur onderscheidt, is zeer zeldzaam. De arts stelt de diagnose tijdens het onderzoek met tests, zoals kleurplaten met verborgen cijfers tussen stippen. Kleurverlies dat later ontstaat, vooral in één oog, kan echter een teken van een ziekte zijn.
Hoe zien we kleuren?
In het netvlies zitten twee soorten lichtgevoelige cellen. De staafjes zorgen voor zien bij weinig licht. De kegeltjes zorgen voor zien overdag en voor het waarnemen van kleuren. Er zijn drie soorten kegeltjes, die vooral gevoelig zijn voor blauwe, groene en rode golflengten. Het brein vergelijkt de signalen van deze drie soorten en onderscheidt zo duizenden kleurtinten.
Werkt één soort kegeltje niet of anders, dan lijken sommige kleuren op elkaar. Daarom betekent kleurenblindheid meestal niet dat je helemaal geen kleuren ziet. Meestal verwar je alleen bepaalde kleuren.
“Als één van de rode, groene of blauwe kegeltjes niet werkt, kunnen we die kleurtinten niet onderscheiden. Werkt geen enkel kegeltje, dan is er volledige kleurenblindheid. Kun je de cijfers op de testplaten niet lezen? Ga dan naar een oogarts.”
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, uit zijn videouitleg
Kleurenblindheid test
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu legt uit hoe we kleuren zien en hoe de kleurenblindheid test werkt.
Hoe zien we kleuren en wat verandert er bij kleurenblindheid?
De drie soorten kegeltjes in het netvlies zijn gevoelig voor licht van verschillende golflengten. Werkt één soort niet of anders, dan verwar je bepaalde kleuren.
- KegeltjesEr zijn drie soorten kegeltjes, die het meest gevoelig zijn voor blauw, groen en rood licht. Het brein neemt kleuren waar door hun signalen te vergelijken.
- KleurenplaatBij kleurenzientests staan cijfers verborgen tussen stippen. Deze afbeelding is alleen een voorbeeld en geen screeningstest.
- Rood-groenblindheidBij de meest voorkomende vorm lijken rode en groene tinten op elkaar.
Soorten kleurenblindheid
| Type | Wat gebeurt er? | Frequentie |
|---|---|---|
| Rood-groenblindheid (in de volksmond daltonisme) | Rode, groene, bruine en oranje tinten worden verward. | Meest voorkomend; bij mannen van Europese afkomst ongeveer 8%, bij vrouwen 0,4% |
| Blauw-geelblindheid | Blauw en groen of geel en roze kunnen worden verward. | Zeldzaam |
| Volledige kleurenblindheid (achromatopsie) | Kleuren worden niet onderscheiden. Meestal is ook de gezichtsscherpte laag, met lichtgevoeligheid en oogtrillingen. | Zeer zeldzaam |
De genen voor rood-groenblindheid liggen op het X-chromosoom. Daarom komt het veel vaker voor bij mannen. Vrouwen zijn vaak alleen drager. Aangeboren kleurenblindheid wordt niet erger en beïnvloedt de andere functies van het zien niet. Achromatopsie is echter een apart en ernstiger beeld.
Hoe verloopt een kleurenblindheid test?
- Kleurenplaten: Je leest cijfers die verborgen zijn tussen stippen in verschillende kleuren. Dit is de meest gebruikte screeningstest.
- Kleurordeningstests: Je zet gekleurde dopjes op volgorde van tint. Zo zien we het type en de ernst van de afwijking.
- Aanvullend onderzoek: Indien nodig beoordelen we het netvlies en de oogzenuw met OCT. Bij een vermoeden van achromatopsie doen we ook elektrofysiologische tests.
Tests op internet en op de telefoon kunnen een indruk geven. Schermsinstellingen en lichtomstandigheden kunnen de uitkomst echter beïnvloeden. Een betrouwbare beoordeling gebeurt daarom tijdens het onderzoek. De kleurenzientest is bovendien een onderdeel van het algemene oogonderzoek.
Kleurverlies dat later ontstaat
Zag iemand eerst normaal kleuren en worden kleuren nu vager, vooral in één oog? Dan is dat niet aangeboren en moet de oorzaak worden onderzocht. Ontsteking van de oogzenuw, glaucoom, aandoeningen van de gele vlek en sommige medicijnen kunnen het kleurenzien beïnvloeden. Voorbeelden zijn hydroxychloroquine of sommige tuberculosemiddelen bij langdurig gebruik.
Laat je direct onderzoeken
- Kleuren, vooral rood, lijken vager in één oog
- Pijn bij oogbewegingen of minder zicht samen met het kleurverlies
- Verandering in kleurenzien bij langdurig medicijngebruik
Kleurenblindheid in het dagelijks leven en bij beroepskeuze
De meeste mensen met aangeboren kleurenblindheid leven gewoon door. Vaak merken ze het pas bij een test. Voor beroepen waarbij kleuronderscheid cruciaal is, gelden echter soms speciale eisen. Denk aan piloot, bepaalde militaire en beveiligingstaken of elektrotechniek. Het is daarom nuttig om het kleurenzien te laten testen voor de beroepskeuze, vooral in de kindertijd en jeugd. Aangeboren kleurenblindheid is op dit moment niet te genezen. Sommige gekleurde filterglazen kunnen bij bepaald werk het contrast verbeteren. Ze geven het normale kleurenzien echter niet terug.
Veelgestelde vragen
Je herkent het met tests zoals kleurenplaten. Heb je moeite met de cijfers die tussen de stippen verborgen zijn? Dan raden we een oogonderzoek aan.
In de volksmond gebruikt men daltonisme meestal voor de meest voorkomende rood-groenblindheid. Volledige kleurenblindheid (achromatopsie), waarbij je geen enkele kleur ziet, is zeer zeldzaam en een apart beeld.
De genen voor de meest voorkomende rood-groenblindheid liggen op het X-chromosoom. Mannen hebben maar één X-chromosoom. Daardoor komt het bij hen veel vaker voor.
Aangeboren kleurenblindheid is op dit moment niet te genezen. Bij kleurverlies dat later ontstaat is echter de behandeling van de onderliggende oorzaak belangrijk.
Veel mensen met een kleurenzienstoornis kunnen een rijbewijs halen. Voor sommige beroepen en rijbewijscategorieën gelden echter andere eisen. Controleer daarom de criteria van de betreffende medische keuring.
Gerelateerde pagina’s
Bronnen
- Birch J. Worldwide prevalence of red-green color deficiency. J Opt Soc Am A Opt Image Sci Vis. 2012;29(3):313-320. doi:10.1364/JOSAA.29.000313
- Aboshiha J, Dubis AM, Carroll J, Hardcastle AJ, Michaelides M. The cone dysfunction syndromes. Br J Ophthalmol. 2016;100(1):115-121. doi:10.1136/bjophthalmol-2014-306505
Dit artikel dient ter informatie van patiënten. Het vervangt geen onderzoek of medische beoordeling. De behandeling die bij je past, bepalen we na het oogonderzoek en de metingen. Publicatiedatum: 25 september 2026.
Heb je vragen? Neem contact op met Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / Istanbul