Behandeling van glaucoom
Openkamerhoek- en geslotenkamerhoekglaucoom · SLT-laser · Glaucoomoperatie · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul
Glaucoom is een aandoening waarbij de oogzenuw beschadigd raakt, meestal door een verhoogde oogdruk, en verloren zicht niet terugkomt. Bovendien geeft de meest voorkomende vorm jarenlang geen klachten; de diagnose wordt gesteld met oogdrukmeting, OCT en gezichtsveldonderzoek. Zo wordt het zicht behouden door de druk te verlagen met druppels, SLT-laser, laseriridotomie of een operatie.
Wat is glaucoom?
Glaucoom is een groep aandoeningen waarbij de oogzenuw geleidelijk beschadigd raakt, wat zonder behandeling tot blijvend verlies van zicht leidt. De belangrijkste risicofactor is een verhoogde oogdruk; glaucoom kan echter ook bij een normale druk ontstaan. Zicht dat door glaucoom verloren is gegaan, komt niet terug; daarom zijn een vroege diagnose en een regelmatige behandeling van levensbelang.
Daarnaast is glaucoom wereldwijd de belangrijkste oorzaak van onomkeerbare blindheid. Zo heeft volgens een meta-analyse ongeveer 3,5% van de mensen van 40–80 jaar glaucoom, en het aantal mensen met glaucoom zal wereldwijd naar verwachting tegen 2040 de 111 miljoen overschrijden. Bovendien weet een aanzienlijk deel van de patiënten niet dat ze de aandoening hebben.
Hoe ontstaat glaucoom? Bekijk de animatie
Hoe ontstaat glaucoom? Interactieve animatie
Bekijk hoe het vocht in het oog (kamerwater) stroomt, waarom de druk stijgt en hoe schade aan de oogzenuw het gezichtsveld vernauwt.
Een normale oogdruk ligt in het algemeen tussen 10 en 21 mmHg; glaucoom kan echter ook bij een normale druk ontstaan. Illustratieve animatie; de verhoudingen zijn voor de duidelijkheid vereenvoudigd. © Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu
Vormen van glaucoom
| Vorm | Kenmerken | Klachten |
|---|---|---|
| Primair openkamerhoekglaucoom | De meest voorkomende vorm; de kamerhoek is open, maar de afvoer via het trabeculum is verminderd | Jarenlang geen klachten; het gezichtsveld wordt sluipend vanaf de randen kleiner |
| Geslotenkamerhoekglaucoom | De hoek tussen de iris en het hoornvlies wordt nauwer of sluit; komt vaker voor bij verziende en kleine ogen en naarmate de lens met de leeftijd dikker wordt | Bij een acute aanval: hevige pijn, roodheid, wazig zicht, halo’s rond lichten, misselijkheid en braken |
| Normotensief glaucoom | Zenuwschade ontstaat, hoewel de druk binnen de normale grenzen ligt | Geen klachten; de diagnose wordt gesteld door onderzoek van de oogzenuw en het gezichtsveld |
| Secundaire glaucomen | Door pseudo-exfoliatie, pigmentdispersie, uveïtis, diabetes (neovasculair), gebruik van corticosteroïden of een trauma | Verschilt per oorzaak |
| Aangeboren glaucoom | Ontwikkelingsstoornis van de kamerhoek bij zuigelingen | Groot, troebel hoornvlies, tranende ogen, lichtschuwheid |
Wie loopt risico?
- Iedereen ouder dan 40 (het risico neemt toe met de leeftijd)
- Mensen bij wie glaucoom in de familie voorkomt
- Mensen met een verhoogde oogdruk (oculaire hypertensie)
- Sterk bijziende mensen (openkamerhoekglaucoom) en verziende mensen (geslotenkamerhoekglaucoom)
- Mensen met diabetes, een hoge of zeer lage bloeddruk, migraine of slaapapneu
- Mensen die langdurig corticosteroïden gebruiken in de vorm van druppels, sprays of medicijnen
- Mensen met een dun hoornvlies; eerder oogletsel
Als u tot een risicogroep behoort, moet u zich regelmatig laten onderzoeken, ook als u geen klachten hebt. Bovendien wordt voor iedereen vanaf 40 jaar een uitgebreid oogonderzoek aanbevolen.
Hoe wordt glaucoom vastgesteld?
- Oogdrukmeting (tonometrie): wordt beoordeeld samen met een meting van de hoornvliesdikte (pachymetrie); bij een dun hoornvlies kan de druk te laag worden ingeschat.
- Onderzoek van de kamerhoek (gonioscopie) en OCT van het voorsegment: laat zien of de kamerhoek open of nauw is.
- Onderzoek van de oogzenuw en OCT: de zenuwvezellaag en het ganglioncelcomplex worden op micrometerniveau gemeten; schade kan worden opgespoord voordat het gezichtsveld wordt aangetast.
- Gezichtsveldonderzoek (perimetrie): laat zien welk effect de aandoening op het zicht heeft en of ze voortschrijdt.
Het werk van prof. dr. Fırat Helvacıoğlu op het gebied van beeldvorming bij glaucoom
Zo ontwikkelde prof. dr. Fırat Helvacıoğlu de ‘Helvacıoğlu reproducibility index’, een naar hem vernoemd algoritme dat beoordeelt hoe een verkeerde uitlijning van de scan de OCT-metingen van de zenuwvezellaag van het netvlies beïnvloedt, en publiceerde deze in het International Journal of Ophthalmology (2015). Daarnaast verscheen zijn studie naar de relatie tussen de zenuwvezellaag en het ganglioncelcomplex in glaucomateuze en gezonde ogen in de Turkish Journal of Ophthalmology (Türk Oftalmoloji Gazetesi) (2010). Tevens hield hij op nationale congressen presentaties over de analyse van de kamerhoek met voorsegment-OCT na YAG-laseriridotomie bij geslotenkamerhoekglaucoom en over SLT bij glaucoom.
Behandeling van glaucoom
Het doel van de behandeling is de oogdruk te verlagen tot een ‘streefdruk’ waarbij de zenuwschade bij de individuele patiënt tot stilstand komt. Zo verlaagde in de Early Manifest Glaucoma Trial een drukdaling van gemiddeld 25% het percentage progressie over 6 jaar van 62% naar 45%.
| Behandeling | Hoe werkt het? | Geschikt voor |
|---|---|---|
| Oogdruppels | Verminderen de aanmaak van vocht of vergroten de afvoer | Eerste keus bij de meeste patiënten; vereist regelmatig, levenslang gebruik |
| Selectieve lasertrabeculoplastiek (SLT) | Stimuleert het trabeculum met laser van lage energie om de afvoer te vergroten; een ingreep van enkele minuten zonder ziekenhuisopname | Openkamerhoekglaucoom en oculaire hypertensie, als eerste behandeling of naast druppels |
| YAG-laseriridotomie | Maakt een kleine opening in de iris, zodat vocht van de achterste naar de voorste oogkamer kan stromen; voorkomt afsluiting van de kamerhoek | Nauwe kamerhoeken, geslotenkamerhoekglaucoom en acute aanvallen |
| Lensoperatie (staaroperatie/refractieve lensvervanging) | Het verwijderen van de verdikte eigen lens verwijdt de kamerhoek | Geselecteerde patiënten met geslotenkamerhoekglaucoom |
| Glaucoomoperatie (trabeculectomie, tube/klep, MIGS) | Creëert een nieuwe afvoerroute voor het vocht | Patiënten bij wie de druk ondanks druppels en laser niet onder controle te krijgen is of bij wie de aandoening voortschrijdt |
In de LiGHT-studie met 718 patiënten bleef 74% van de patiënten die als eerste behandeling SLT kregen, drie jaar lang zonder druppels op de streefdruk; de resultaten na zes jaar toonden in de SLT-groep minder progressie van de aandoening (19,6% vs. 26,8%) en minder vaak de noodzaak van een glaucoomoperatie. Daarnaast toonde de EAGLE-studie aan dat vroege verwijdering van de heldere lens bij geslotenkamerhoekglaucoom een lagere druk en een betere kwaliteit van leven oplevert dan behandeling met laser en druppels.
Tevens stemt prof. dr. Fırat Helvacıoğlu de glaucoombehandeling — druppelschema’s, SLT en YAG-laseriridotomie, glaucoomoperaties en gecombineerde staar-glaucoombehandelingen — af op het type en het stadium van de aandoening bij elke patiënt.
Acute glaucoomaanval: klachten die spoed vereisen
Plotselinge hevige oogpijn en hoofdpijn, een rood oog, wazig zicht, gekleurde halo’s rond lichten, misselijkheid en braken kunnen wijzen op een acute afsluiting van de kamerhoek. Omdat dit binnen enkele uren tot blijvend verlies van zicht kan leiden, moet u zonder uitstel naar een oogarts of de spoedeisende hulp gaan.
Leven met glaucoom: waar moet u op letten?
- Gebruik uw druppels elke dag op dezelfde tijden en sla geen doses over; als u meer dan één soort druppels gebruikt, wacht dan minstens 5 minuten tussen de verschillende druppels.
- Als u na het indruppelen 1–2 minuten zachtjes op de binnenooghoek drukt, wordt er minder van het medicijn in de bloedbaan opgenomen.
- Sla uw controleafspraken en gezichtsveldonderzoeken niet over, want de aandoening kan zonder klachten voortschrijden.
- Vertel andere artsen altijd dat u voor glaucoom wordt behandeld; sommige medicijnen (bijvoorbeeld corticosteroïden en sommige middelen tegen verkoudheid) kunnen de oogdruk beïnvloeden.
- Zorg er bovendien voor dat uw eerstegraadsfamilieleden hun ogen laten onderzoeken.
Veelgestelde vragen
Nee. Zenuwvezels die door glaucoom zijn beschadigd, herstellen niet. Het doel van de behandeling is het resterende zicht te behouden; daarom is een vroege diagnose zo belangrijk.
Niet altijd. Een verhoogde druk zonder zenuwschade heet oculaire hypertensie; deze mensen lopen risico op glaucoom en worden gecontroleerd, waarbij zo nodig een behandeling wordt gestart.
Bij de meeste patiënten wel. SLT-laser of een operatie kan de behoefte aan druppels echter verminderen of wegnemen.
SLT wordt uitgevoerd met verdovende druppels en duurt enkele minuten; tijdens de behandeling voelt u geen pijn, wel is een licht druk- of prikkend gevoel mogelijk. Daarna kunt u dezelfde dag uw dagelijkse bezigheden hervatten.
Het risico is duidelijk hoger bij mensen bij wie glaucoom in de familie voorkomt. Bovendien wordt mensen van wie een eerstegraadsfamilielid glaucoom heeft, aangeraden zich al vóór het 40e levensjaar te laten onderzoeken.
Vooral bij glaucoom met een nauwe of gesloten kamerhoek kan het verwijderen van de lens de kamerhoek verwijden en de druk verlagen. Of dit geschikt is, wordt echter bepaald met een onderzoek en metingen van de kamerhoek.
Bronnen
- Tham YC et al. Global prevalence of glaucoma and projections of glaucoma burden through 2040: a systematic review and meta-analysis. Ophthalmology. 2014;121(11):2081–2090. doi:10.1016/j.ophtha.2014.05.013
- Heijl A et al. Reduction of intraocular pressure and glaucoma progression: results from the Early Manifest Glaucoma Trial. Arch Ophthalmol. 2002;120(10):1268–1279. doi:10.1001/archopht.120.10.1268
- Gazzard G et al. Selective laser trabeculoplasty versus eye drops for first-line treatment of ocular hypertension and glaucoma (LiGHT): a multicentre randomised controlled trial. Lancet. 2019;393(10180):1505–1516. doi:10.1016/S0140-6736(18)32213-X
- Gazzard G et al. Laser in Glaucoma and Ocular Hypertension (LiGHT) trial: six-year results of primary selective laser trabeculoplasty versus eye drops for the treatment of glaucoma and ocular hypertension. Ophthalmology. 2023;130(2):139–151. doi:10.1016/j.ophtha.2022.09.009
- He M et al. Laser peripheral iridotomy for the prevention of angle closure: a single-centre, randomised controlled trial. Lancet. 2019;393(10181):1609–1618. doi:10.1016/S0140-6736(18)32607-2
- Azuara-Blanco A et al. Effectiveness of early lens extraction for the treatment of primary angle-closure glaucoma (EAGLE): a randomised controlled trial. Lancet. 2016;388(10052):1389–1397. doi:10.1016/S0140-6736(16)30956-4
- Helvacıoğlu F, Uyar OM, Şencan S, Tunç Z, Kapran Z. Helvacioglu reproducibility index: a new algorithm to evaluate the effects of misalignments on the measurements of retinal nerve fiber layer by spectral-domain OCT. Int J Ophthalmol. 2015;8(5). doi:10.3980/j.issn.2222-3959.2015.05.28
- Korkmaz B, Yiğit U, Ağaçhan A, Helvacıoğlu F, Bilen H, Tuğcu B. Evaluation of the relationship between retinal nerve fibre layer and ganglion cell complex measured by optical coherence tomography in glaucomatous and normal eyes. Türk Oftalmoloji Gazetesi. 2010;40:338–342 (in het Turks).
- Helvacıoğlu F, Akıngöl Z, Şencan S, Tunç Z. Selektif Laser Trabeküloplasti Sonrası Gözlenen Erken Dönem Göz İçi Basıncı Artışı ve Risk Faktörleri. Türk Oftalmoloji Dergisi. 2014;44(5):365-369. doi:10.4274/tjo.69077
Deze pagina is bedoeld als informatie voor patiënten en vervangt geen onderzoek of medische beoordeling. Welke behandeling bij u past, wordt dus bepaald na een oogonderzoek en metingen.
Glaucoomscreening: oogdruk, OCT en gezichtsveld
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul, Turkije
Gerelateerde pagina's
- OogonderzoekOogonderzoek: gezichtsscherpte, brilsterkte, oogdruk, netvliesonderzoek, OCT en hoornvliestopografie. Wat u kunt verwachten.
- Diabetische retinopathieDiabetische retinopathie: stadia, diabetisch maculaoedeem, screening, OCT, injecties en laserbehandeling bij prof. dr. Fırat Helvacıoğlu in Istanbul.
- Staaroperatie (cataractoperatie)Staaroperatie met phaco-emulsificatie onder plaatselijke verdoving: keuze van de kunstlens, verloop van de ingreep, risico’s en herstel.
- OogaandoeningenGlaucoom, droge ogen, blefaritis, pterygium, hoornvliesaandoeningen, scheelzien, ooglidcorrectie en DCR: diagnose en behandeling in Istanbul.