Diabetische retinopathie – oogaandoening door diabetes
Diabetisch maculaoedeem · Intravitreale injecties · Netvlieslaser · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul
Diabetische retinopathie is een oogaandoening waarbij diabetes de bloedvaten van het netvlies beschadigt; in het beginstadium geeft ze geen klachten. Ze komt voor bij ongeveer één op de vijf mensen met diabetes. Met een goed gereguleerde bloedsuiker, regelmatig oogonderzoek met verwijde pupil en zo nodig intravitreale injecties (anti-VEGF) of laserbehandeling van het netvlies is het meeste verlies van zicht te voorkomen.
Wat is diabetische retinopathie?
Diabetische retinopathie is een oogaandoening waarbij diabetes de kleine bloedvaten van het netvlies beschadigt; zonder behandeling kan ze leiden tot blijvend verlies van zicht. Een hoge bloedsuiker verzwakt namelijk na verloop van tijd de vaatwanden; vocht en bloed lekken uit de bloedvaten, in sommige gebieden valt de bloedtoevoer weg en het netvlies reageert daarop met de groei van abnormale nieuwe bloedvaten.
Bovendien is diabetische retinopathie een van de belangrijkste oorzaken van vermijdbare blindheid bij volwassenen op werkende leeftijd. Volgens een wereldwijde meta-analyse heeft ongeveer 22% van de mensen met diabetes diabetische retinopathie en 6% een stadium dat het zicht bedreigt; het aantal mensen met deze aandoening zal wereldwijd naar verwachting tegen 2045 de 160 miljoen overschrijden.
Stadia: van het beginstadium tot het proliferatieve stadium
- Niet-proliferatieve (vroege) diabetische retinopathie: in de haarvaten ontstaan microaneurysma’s, puntbloedingen en lekkage. Meestal geeft dit geen klachten.
- Diabetisch maculaoedeem: uitgelekt vocht hoopt zich op in de macula en het centrale zicht raakt wazig. Het kan bovendien in elk stadium ontstaan en is de meest voorkomende oorzaak van verlies van zicht.
- Proliferatieve diabetische retinopathie: in het zuurstofarme netvlies ontstaan kwetsbare nieuwe bloedvaten; een glasvochtbloeding, netvliesloslating door tractie en neovasculair glaucoom kunnen ontstaan.
Stadia van diabetische retinopathie: stap-voor-stapillustratie
Laat zien hoe diabetes de bloedvaten van het netvlies aantast, zoals dat bij onderzoek van de oogachtergrond te zien is.
- Gezond netvliesDe bloedvaten zijn regelmatig; de macula en de kop van de oogzenuw (papil) zien er normaal uit.
- Beginstadium (NPDR)Er ontstaan kleine uitstulpingen in de haarvaten (microaneurysma’s), puntbloedingen en lekkage; vaak zijn er geen klachten.
- Diabetisch maculaoedeemUitgelekt vocht hoopt zich op in de macula; het netvlies zwelt op, er ontstaan gele vetafzettingen (exsudaten) en het zicht raakt wazig.
- Proliferatief stadium (PDR)In het zuurstofarme netvlies ontstaan abnormale nieuwe bloedvaten, met een risico op bloedingen in het oog en netvliesloslating.
Klachten en risicofactoren
In het beginstadium zijn er vaak helemaal geen klachten; tegen de tijd dat het zicht achteruitgaat, kan de aandoening al gevorderd zijn. Ga daarom zonder uitstel naar een oogarts als u het volgende opmerkt:
- Wazig of golvend zicht, moeite met lezen
- Zwevende zwarte vlekjes of plotseling een ‘rookgordijn’ voor het oog
- Verbleekte kleuren, slechter zien in het donker
- Plotseling verlies van zicht
Risicofactoren: een langere duur van de diabetes, een slecht gereguleerde bloedsuiker (hoog HbA1c), hoge bloeddruk, een hoog cholesterol, nierziekte, zwangerschap en roken. Daarnaast is bij diabetes type 1 aangetoond dat een intensieve regulatie van de bloedsuiker het risico op het ontstaan van retinopathie met 76% vermindert en de progressie van bestaande retinopathie met 54%.
Hoe vaak moet u uw ogen laten onderzoeken?
- Diabetes type 2: een oogonderzoek met verwijde pupil bij de diagnose, daarna meestal jaarlijks als er geen retinopathie is.
- Diabetes type 1: een eerste onderzoek binnen 5 jaar na de diagnose, gevolgd door jaarlijkse controles.
- Zwangerschap: vaker onderzoek bij vrouwen met diabetes die een zwangerschap plannen en gedurende de hele zwangerschap.
- Als we retinopathie vaststellen: dan verkorten we de tussenpoos afhankelijk van het stadium tot 1–6 maanden.
Bij het onderzoek verwijden we eerst de pupil met druppels, onderzoeken we daarna de oogachtergrond en maken we ook een OCT-scan om maculaoedeem op te sporen. Daarom raden we af om daarna enkele uren auto te rijden.
Behandeling van diabetische retinopathie
| Behandeling | Wanneer? | Doel |
|---|---|---|
| Regulatie van bloedsuiker, bloeddruk en cholesterol | In elk stadium | Om de progressie van de aandoening te vertragen; in samenwerking met interne geneeskunde/endocrinologie |
| Intravitreale injecties (anti-VEGF) | Diabetisch maculaoedeem waarbij het centrum van de macula betrokken is; geselecteerde proliferatieve gevallen | Om lekkage en nieuwe bloedvaten te stoppen en het zicht te behouden of te verbeteren |
| Intravitreale steroïde | Oedeem dat onvoldoende op injecties reageert, of wanneer frequente injecties niet haalbaar zijn | Om het oedeem te verminderen |
| Laserbehandeling van het netvlies (panretinale fotocoagulatie) | Proliferatief stadium | Om nieuwe bloedvaten te laten verschrompelen en het risico op bloedingen en netvliesloslating te verkleinen |
| Vitrectomie (glasvochtoperatie) | Glasvochtbloeding die niet vanzelf opklaart, netvliesloslating door tractie | Om de bloeding te verwijderen en het netvlies weer te laten aanliggen |
Volgens Cochrane-reviews hebben anti-VEGF-middelen de laser vervangen als standaardbehandeling van diabetisch maculaoedeem. In de DRCR.net Protocol T-studie met 660 patiënten verbeterde het zicht met intravitreale injecties na één jaar met gemiddeld 10–13 letters (ongeveer 2–3 regels). Daarnaast verkleint bij proliferatieve retinopathie laserbehandeling het risico op ernstig verlies van zicht met meer dan de helft; bij geschikte patiënten kan een injectiebehandeling ook een alternatief voor laser zijn.
Hoe geven we een intravitreale injectie? De ingreep vindt plaats onder steriele operatieomstandigheden, onder plaatselijke verdoving met druppels, en duurt enkele minuten. Eerst reinigen we het oog en de omgeving met een antiseptische oplossing. Daarna houden we de oogleden met een sperder open en spuiten we het medicijn met een zeer dunne naald via het oogwit in het oog. De meeste patiënten voelen alleen lichte druk. Vervolgens kunt u enkele dagen antibiotische druppels gebruiken; zoek bij pijn, toenemende roodheid of verminderd zicht onmiddellijk medische hulp. Ernstige bijwerkingen zoals een infectie (endoftalmitis) zijn echter zeldzaam.
Diabetische retinopathie voorkomen
- Houd uw HbA1c op de streefwaarde die uw arts aanbeveelt.
- Houd uw bloeddruk en cholesterol onder controle; stop met roken.
- Sla uw jaarlijkse oogonderzoek met verwijde pupil niet over, ook niet als u goed ziet.
- Is de behandeling gestart, kom dan trouw naar uw injectie- en controleafspraken; wie de behandeling onderbreekt, kan het gewonnen zicht weer verliezen.
Veelgestelde vragen
Schade die al in het netvlies is ontstaan, is vaak niet volledig omkeerbaar; met een vroege diagnose en regelmatige behandeling kunnen we het zicht echter grotendeels behouden, en veel patiënten met maculaoedeem gaan erop vooruit.
Ja. Diabetische retinopathie kan namelijk tot in een gevorderd stadium zonder klachten verlopen; een aandoening die we ontdekken terwijl het zicht nog goed is, is veel beter te behandelen.
De behandeling begint meestal met maandelijkse injecties gedurende de eerste 3–5 maanden, waarna we de tussenpozen op basis van de OCT-bevindingen verlengen. Het totale aantal verschilt echter per patiënt.
Het doel van de laserbehandeling is het bestaande zicht te behouden en de progressie te stoppen; verloren zicht herstelt daarmee meestal niet. De behandeling kan echter het perifere zicht en het zien in het donker enigszins verminderen.
Ja, maar retinopathie en maculaoedeem moeten vóór de operatie onder controle zijn gebracht. Zo nodig plannen we een injectiebehandeling vóór of samen met de operatie.
Bronnen
- Teo ZL et al. Global prevalence of diabetic retinopathy and projection of burden through 2045: systematic review and meta-analysis. Ophthalmology. 2021;128(11):1580–1591. doi:10.1016/j.ophtha.2021.04.027
- Diabetes Control and Complications Trial Research Group. The effect of intensive treatment of diabetes on the development and progression of long-term complications in insulin-dependent diabetes mellitus. N Engl J Med. 1993;329(14):977–986. doi:10.1056/NEJM199309303291401
- Virgili G et al. Anti-vascular endothelial growth factor for diabetic macular oedema: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2023;6(6):CD007419. doi:10.1002/14651858.CD007419.pub7
- Diabetic Retinopathy Clinical Research Network; Wells JA et al. Aflibercept, bevacizumab, or ranibizumab for diabetic macular edema. N Engl J Med. 2015;372(13):1193–1203. doi:10.1056/NEJMoa1414264
- Evans JR et al. Laser photocoagulation for proliferative diabetic retinopathy. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(11):CD011234. doi:10.1002/14651858.CD011234.pub2
- Writing Committee for the Diabetic Retinopathy Clinical Research Network; Gross JG et al. Panretinal photocoagulation vs intravitreous ranibizumab for proliferative diabetic retinopathy: a randomized clinical trial. JAMA. 2015;314(20):2137–2146. doi:10.1001/jama.2015.15217
Deze pagina is bedoeld als informatie voor patiënten en vervangt geen onderzoek of medische beoordeling. Welke behandeling bij u past, bepalen we na een oogonderzoek en metingen.
Maak een afspraak voor een oogonderzoek bij diabetes en OCT
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul, Turkije
Gerelateerde pagina's
- Leeftijdsgebonden maculadegeneratieLeeftijdsgebonden maculadegeneratie: droge en natte vorm, klachten, Amsler-rooster, OCT en anti-VEGF-injecties. Risicofactoren en preventie.
- NetvliesaandoeningenNetvliesaandoeningen zoals diabetische retinopathie, maculadegeneratie en retinitis pigmentosa: klachten, diagnose (OCT) en moderne behandelmogelijkheden.
- OogonderzoekOogonderzoek: gezichtsscherpte, brilsterkte, oogdruk, netvliesonderzoek, OCT en hoornvliestopografie. Wat u kunt verwachten.
- GlaucoomGlaucoom: oogdruk, openkamerhoek- en geslotenkamerhoekglaucoom, OCT en gezichtsveldonderzoek, oogdruppels, laser en operatie.