Multifocale lensimplantatie
Premiumkunstlenzen (trifocaal, EDOF, torisch) · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul
Bij een multifocale lensimplantatie vervangt de chirurg de eigen ooglens door een speciale kunstlens (een multifocale of EDOF-lens). Deze lens geeft scherp zicht op afstand, tussenafstand en dichtbij. De chirurg gebruikt daarbij dezelfde techniek als bij een staaroperatie. De ingreep gebeurt onder plaatselijke verdoving met oogdruppels en duurt meestal 15–20 minuten. Het doel is om na de operatie in het dagelijks leven zo weinig mogelijk een bril nodig te hebben.
Op deze pagina
- Wat is een multifocale lens?
- Voor wie wel en voor wie niet?
- Soorten multifocale lenzen
- Wat is een trifocale lens?
- Geen staar: refractieve lensvervanging
- Hoe verloopt de operatie?
- Hoe wordt de juiste lens gekozen?
- Brilonafhankelijkheid in cijfers
- Halo’s en verblinding (dysfotopsie na de operatie)
- Multifocale lens of laser?
- Herstel
- Kosten en internationale patiënten
- Veelgestelde vragen
Wat is een multifocale lens?
Een multifocale lens is een speciaal ontworpen kunstlens die op meer dan één afstand scherp zicht kan geven. Medisch gezien gaat het om een multifocale (trifocale) of EDOF-kunstlens (extended depth of focus). Zulke lenzen heten ook premiumlenzen of presbyopiecorrigerende kunstlenzen.
Na het 40e levensjaar verliest de eigen ooglens zijn flexibiliteit en wordt zien dichtbij daardoor moeilijker; dit heet oudziendheid (presbyopie, het leeftijdsgebonden verlies van het zicht dichtbij). Later in het leven wordt de eigen lens troebel en ontstaat staar. Standaard (monofocale) lenzen stellen scherp op slechts één afstand. Multifocale lenzen verdelen het licht echter via speciale ringen op hun optische oppervlak over brandpunten voor veraf, tussenafstand en dichtbij. Zo behandelen we de staar en het probleem met zien dichtbij in één operatie.
Voor wie is een multifocale lens geschikt en voor wie niet?
Meestal goede kandidaten
- Patiënten die een staaroperatie ondergaan en onafhankelijk van een bril willen zijn
- Mensen ouder dan 40–45 jaar die een leesbril nodig hebben en een hoge brilsterkte hebben
- Patiënten met een gezond hoornvlies, netvlies en gezonde macula
- Patiënten met realistische verwachtingen die een gewenningsperiode accepteren
Zorgvuldige beoordeling nodig
- Patiënten met een aandoening van de macula, gevorderd glaucoom of diabetische retinopathie
- Patiënten met een onregelmatig hoornvlies (bijvoorbeeld gevorderde keratoconus)
- Patiënten met uitgesproken, onbehandelde droge ogen
- Beroepschauffeurs die veel in het donker rijden (voor hen kan een EDOF-lens geschikter zijn)
Of u geschikt bent voor een multifocale lensimplantatie, bepalen we na een uitgebreid oogonderzoek en metingen. Ook bij patiënten die niet geschikt zijn voor een multifocale lens, kunnen we met monofocale of EDOF-lenzen uitstekende resultaten bereiken.
Welke soorten multifocale lenzen zijn er?
| Lenstype | Afstanden waarop u scherp ziet | Kans op halo’s | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Trifocaal | Veraf, tussenafstand (computer) en dichtbij (lezen) | In het begin duidelijker; neemt meestal na verloop van tijd af | Patiënten die een zo groot mogelijke brilonafhankelijkheid willen |
| EDOF (verlengde focusdiepte) | Veraf en tussenafstand; gedeeltelijk dichtbij | Lager | Wie vaak in het donker rijdt; wie veel achter de computer werkt |
| Torisch trifocaal / torisch EDOF | Zoals hierboven, en corrigeert daarnaast astigmatisme | Afhankelijk van het basislenstype | Patiënten met een relevant astigmatisme van het hoornvlies |
| Monofocaal (standaard) | Eén afstand | Het laagst | Patiënten die een bril niet bezwaarlijk vinden; patiënten die door een oogaandoening niet geschikt zijn voor een multifocale lens |
Bifocale lenzen zijn inmiddels grotendeels vervangen door trifocale lenzen, omdat trifocale lenzen ook scherp zicht geven op tussenafstand, zoals een computerscherm of het dashboard van een auto.
Meer informatie: Trifocale lens · EDOF-lens · Torische lens · Monofocale lens
Wat is een trifocale lens?
Een trifocale lens is een multifocale kunstlens die op drie afstanden scherp zicht geeft: veraf, tussenafstand en dichtbij. De lens vervangt de eigen ooglens tijdens een staaroperatie of tijdens een multifocale lensimplantatie vanwege oudziendheid. Daarvoor verdelen speciale optische ringen op het lensoppervlak het invallende licht over drie brandpunten. Het doel is om zonder bril te zien bij bezigheden op afstand (zoals autorijden), op tussenafstand (zoals werken met een computerscherm) en dichtbij (zoals het lezen van een boek of telefoon).
| Afstand | In het dagelijks leven |
|---|---|
| Veraf | Autorijden, televisiekijken, gezichten herkennen |
| Tussenafstand (ongeveer 60–80 cm) | Computerscherm, dashboard, aanrecht |
| Dichtbij (ongeveer 40 cm) | Boeken, kranten, mobiele telefoon |
- Voor wie is de lens geschikt? Voor patiënten met staar of oudziendheid met een gezond netvlies, hoornvlies en gezonde oogzenuw die zo onafhankelijk mogelijk van een bril willen zijn.
- Voor wie is de lens mogelijk niet geschikt? Bij patiënten met een aandoening van de macula, gevorderd glaucoom, een onregelmatig hoornvlies of uitgesproken, onbehandelde droge ogen — en bij wie veel in het donker rijdt en gevoelig is voor halo’s — kunnen EDOF- of monofocale lenzen geschikter zijn.
- Als u astigmatisme hebt: bij ogen met astigmatisme gebruiken we de torische versie van de trifocale lens, zodat we het astigmatisme in dezelfde operatie corrigeren.
- Halo’s: bij trifocale lenzen komen halo’s rond lichten in het donker vaak voor, vooral in de eerste maanden. Ze nemen echter meestal af naarmate de hersenen wennen. Meer details vindt u in het onderdeel halo’s en verblinding.
Volgens een Cochrane-review die trifocale en EDOF-lenzen vergeleek, is het zicht in de verte met beide lenstypen vergelijkbaar, terwijl trifocale lenzen beter presteren bij zicht dichtbij. We kiezen de voor u meest geschikte lens daarom door de metingen van uw ogen, uw beroep en uw verwachtingen van uw zicht samen te beoordelen.
Ik heb geen staar — is een multifocale lensimplantatie dan toch mogelijk? (Refractieve lensvervanging)
Ja. Het vervangen van een heldere eigen ooglens door een multifocale lens, voordat staar is ontstaan, heet refractieve lensvervanging (RLE, ook wel ‘clear lens exchange’ genoemd). De operatietechniek is dezelfde als bij een staaroperatie. Het verschil zit in het doel: niet de behandeling van staar, maar de correctie van de brilsterkte en van het leeftijdsgebonden verlies van het zicht dichtbij. Afhankelijk van de gekozen lens (trifocaal, EDOF, torisch) streven we daarbij naar scherp zicht op afstand, tussenafstand en dichtbij tegelijk.
Voor wie is het geschikt?
- Mensen ouder dan 45 jaar die een leesbril zijn gaan gebruiken: vooral wie zowel voor veraf als voor dichtbij een bril draagt.
- Hoge verziendheid: bij hoge verziendheid, die moeilijk met de laser te corrigeren is, zijn de resultaten en de tevredenheid van patiënten over het algemeen hoog.
- Patiënten die niet geschikt zijn voor laser of ICL: patiënten met een hoge brilsterkte van wie het hoornvlies niet geschikt is voor een laserbehandeling of van wie de voorste oogkamer niet geschikt is voor een ICL.
- Patiënten met een relevant astigmatisme: met een torische multifocale lens corrigeren we het astigmatisme in dezelfde operatie.
Voordelen
Omdat we de eigen ooglens verwijderen, ontstaat er in de toekomst geen staar en gaat het zicht dichtbij met de leeftijd niet verder achteruit. Anders dan bij een laserbehandeling verwijderen we bovendien geen hoornvliesweefsel. De operatie gebeurt onder plaatselijke verdoving met oogdruppels en duurt meestal 10–15 minuten per oog.
Refractieve lensvervanging en zorgverzekering
Refractieve lensvervanging zonder staar, bedoeld om de brilsterkte te corrigeren, is een electieve ingreep. In de regel vergoedt de zorgverzekering deze ingreep niet. De vergoeding van een staaroperatie hangt echter af van uw polis (zie Kosten en internationale patiënten).
Hoe verloopt een multifocale lensimplantatie?
Bij een multifocale lensimplantatie gebruikt de chirurg dezelfde techniek (phaco-emulsificatie) als bij een staaroperatie:
- Verdoving: eerst verdoven druppels het oog; de patiënt blijft wakker, maar voelt geen pijn.
- Micro-incisie: vervolgens maakt de chirurg aan de rand van het hoornvlies een zelfsluitende incisie van ongeveer 2–2,8 mm.
- Verwijdering van de eigen lens: daarna verdeelt de chirurg de lens met ultrageluid in kleine stukjes en verwijdert hem.
- Plaatsing van de multifocale lens: tot slot plaatst de chirurg de opvouwbare multifocale lens in het kapselzakje en centreert hem nauwkeurig. Een torische lens draait hij daarbij naar de as die bij de metingen vóór de operatie is bepaald.
Een multifocale lensimplantatie duurt meestal 15–20 minuten en de patiënt gaat dezelfde dag naar huis. We opereren de twee ogen meestal met een tussenpoos van enkele dagen tot enkele weken.
Hoe kiezen we de juiste lens voor een multifocale lensimplantatie?
De belangrijkste factor voor het succes van een multifocale lensimplantatie is de juiste lens, met de juiste sterkte, voor de juiste patiënt. Tijdens het consult doen we daarom de volgende onderzoeken:
- Optische biometrie: we meten de aslengte van het oog en de sterkte van het hoornvlies; vervolgens berekenen we de lenssterkte met actuele formules.
- Hoornvliestopografie en analyse van het astigmatisme: hiermee bepalen we of een torische lens nodig is en hoe regelmatig het hoornvlies is.
- OCT (scan van netvlies en macula): zo sluiten we verborgen netvliesproblemen uit die het resultaat van een multifocale lens kunnen beïnvloeden.
- Metingen van droge ogen en pupil: we beoordelen factoren die het risico op halo’s kunnen vergroten. Eventuele droge ogen behandelen we eerst.
- Gesprek over uw levensstijl: uw beroep, hoe vaak u in het donker rijdt en uw lees- en computergewoonten bepalen het type lens.
Onze aanpak
Prof. dr. Fırat Helvacıoğlu is medeauteur van gepubliceerde wetenschappelijke studies naar de resultaten van multifocale lenzen. Daarnaast is hij lid van de medische adviesraad van RLES AI, een platform voor ondersteuning van klinische beslissingen dat is ontwikkeld voor de planning van cataract- en refractiechirurgie. De keuze van de lens is niet gebaseerd op het merk, maar op de metingen van uw ogen en uw verwachtingen op het gebied van levensstijl.
Hoe groot is de brilonafhankelijkheid na een multifocale lensimplantatie?
Wetenschappelijke studies laten zien dat trifocale lenzen bij geschikte patiënten een hoge mate van brilonafhankelijkheid bereiken:
- Een meta-analyse van 13 studies naar één model trifocale lens meldde dat 91,6% van de patiënten volledig zonder bril kon: 95,9% veraf, 96,3% op tussenafstand en 89,6% dichtbij.
- Volgens een Cochrane-review is het zicht in de verte met trifocale en EDOF-lenzen vergelijkbaar, maar trifocale lenzen presteren beter bij zicht dichtbij.
- Ook netwerkmeta-analyses die verschillende lenstypen vergeleken, hebben aangetoond dat trifocale lenzen het zicht dichtbij significant verbeteren zonder afbreuk te doen aan het zicht in de verte.
Het onderzoek van prof. dr. Fırat Helvacıoğlu naar multifocale lenzen
Prof. dr. Fırat Helvacıoğlu en zijn team presenteerden hun onderzoek naar multifocale lenzen op ESCRS-congressen: biometrische analyse en refractieve resultaten bij trifocale lensimplantatie (Lissabon, 2017), het effect van in het kapselzakje achtergebleven visco-elastische stof op de refractieve verschuiving bij multifocale lenzen met plaathaptiek (Lissabon, 2017), topografische factoren die leiden tot ontevredenheid na implantatie van een trifocale lens (Wenen, 2018; Parijs, 2019), de visuele prestaties van bifocale en trifocale diffractieve lenzen (Parijs, 2019) en fijnafstemming met PRK na implantatie van een multifocale lens (Wenen, 2018).
Bronnen: Zhu et al., Ophthalmol Ther 2023; Tavassoli et al., Cochrane 2024; Cho et al., JAMA Ophthalmol 2022.
Verdwijnen halo’s na een multifocale lensimplantatie? (Dysfotopsie na de operatie)
Na een multifocale lensimplantatie ziet u vaak ringen (halo’s) of verblinding rond lichten in het donker, vooral in de eerste weken; dit heet dysfotopsie. Naarmate de hersenen aan de nieuwe lens wennen (neuroadaptatie), nemen de klachten bij de meeste patiënten binnen 3–6 maanden duidelijk af. Voor de zeldzame gevallen waarin de klachten toch aanhouden en hinderlijk zijn, bestaan behandelmogelijkheden.
Waarom ontstaat het?
Omdat multifocale lenzen het licht over meer dan één brandpunt verdelen, kunt u halo’s rond lichtbronnen opmerken, vooral in het donker wanneer de pupil groter wordt. Dit is een natuurlijk gevolg van de werking van de lens en geen complicatie. Zelden kan ook negatieve dysfotopsie optreden: een vage schaduw aan de rand van het gezichtsveld.
Hoe lang duurt het?
In een studie naar multifocale lenzen waarvan prof. dr. Fırat Helvacıoğlu medeauteur is, gepubliceerd in de Turkish Journal of Ophthalmology:
| Na de operatie | Klachten over halo’s / verblinding |
|---|---|
| Maand 1 | Geen klachten bij 22% van de patiënten, licht bij 37%, matig bij 40,7% |
| Maand 3 | Geen of zeer lichte klachten bij 74% van de patiënten |
| Maand 6 | Geen verblinding; halo’s alleen merkbaar wanneer patiënten er bewust naar zochten |
Alle patiënten in de studie gaven aan ‘zeer tevreden’ te zijn met het resultaat. Bovendien zeiden ze dat ze opnieuw voor dezelfde behandeling zouden kiezen. Ook de bredere literatuur meldt dat de klachten bij de meeste patiënten die kort na de operatie lichtverschijnselen opmerken, binnen een jaar verdwijnen. Volgens dezelfde literatuur is een chirurgische ingreep zeer zelden nodig.
Wat wij vóór en na de multifocale lensimplantatie doen
- Voor patiënten die veel in het donker rijden, raden we EDOF-lenzen aan, die een kleiner risico op halo’s geven.
- Droge ogen behandelen we vóór de operatie, en we beoordelen ook de pupilgrootte en de metingen van de gezichtsas.
- We bespreken de gewenningsperiode vóór de operatie openlijk en volgen die daarna tijdens de controles.
- Zo nodig behandelen we een kleine resterende brilsterkte, droge ogen en nastaar (met de YAG-laser).
- In de zeer zeldzame gevallen waarin de klachten aanhouden en hinderlijk zijn, overwegen we chirurgische opties, zoals vervanging van de lens.
Multifocale lens of laser?
| Kenmerk | Laserbehandeling (SMILE Pro, No Touch) | Multifocale lens |
|---|---|---|
| Geschikte leeftijd | Meestal 18–40 jaar | Meestal ouder dan 45, of patiënten met staar |
| Zicht dichtbij (oudziendheid) | Geen correctie; met het ouder worden is een leesbril nodig | Correctie in dezelfde operatie |
| Eigen ooglens | Blijft behouden | Vervangen door een multifocale lens |
| Staar in de toekomst | Kan ontstaan | Ontstaat niet |
| Plaats van de behandeling | Het oppervlak van het hoornvlies | In het oog |
Welke methode bij u past, bepalen we door uw leeftijd, brilsterkte, de bouw van uw hoornvlies en de toestand van uw eigen ooglens samen te beoordelen.
Herstel na een multifocale lensimplantatie
- Dag 1: bij de meeste patiënten is het zicht in de verte duidelijk verbeterd; op die dag vindt ook de eerste controle plaats.
- Week 1: u kunt weer lezen en beeldschermwerk doen; wrijf echter niet in het oog en laat geen water in het oog komen.
- Maand 1: het zicht dichtbij en op tussenafstand wordt scherper; de beeldkwaliteit verbetert doordat u beide ogen samen gebruikt.
- Maand 3–6: de hersenen wennen aan de nieuwe lens; daardoor nemen halo’s duidelijk af.
Meer informatie: Herstel na de operatie
Kosten van een multifocale lensimplantatie en informatie voor internationale patiënten
De kosten van een multifocale lensimplantatie stellen we na het onderzoek vast. De belangrijkste factoren zijn het gekozen type lens (trifocaal, EDOF), de vraag of voor astigmatisme een torische lens nodig is, of we één of beide ogen opereren en de dekking van uw zorgverzekering.
Voor internationale patiënten: stuur ons uw eerdere oogheelkundige verslagen via WhatsApp voor een persoonlijk behandelplan en kostenoverzicht. Omdat we de twee ogen meestal met een tussenpoos van enkele dagen opereren, raden we aan voor beide ogen een verblijf van ongeveer een week in Istanbul te plannen. Consulten zijn mogelijk in het Engels. Daarnaast kan uw eigen oogarts de nacontrole na uw terugkeer voortzetten.
Veelgestelde vragen
Ja. Een multifocale lens is een blijvende lens die de chirurg in het oog plaatst. Hij slijt niet en heeft geen onderhoud nodig. Bovendien blijft hij onder normale omstandigheden levenslang in het oog.
Met trifocale lenzen ziet de overgrote meerderheid van de geschikte patiënten in het dagelijks leven zonder bril. Sommige patiënten gebruiken echter af en toe een leesbril voor zeer kleine letters of langdurig werk dichtbij; dit hangt af van het type lens.
Bij de meeste patiënten wel. Naarmate de hersenen aan de nieuwe lens wennen, nemen halo’s meestal binnen 3–6 maanden duidelijk af. Voor de zeldzame gevallen waarin ze toch aanhouden en hinderlijk zijn, bestaan behandelmogelijkheden.
Bij patiënten met een aandoening van de macula, gevorderd glaucoom of een onregelmatig hoornvlies, en bij patiënten van wie de verwachtingen niet passend zijn, kan een monofocale of EDOF-lens de voorkeur hebben boven een multifocale lens. Daarom nemen we de beslissing na het onderzoek en de metingen.
Ja. Refractieve lensvervanging is mogelijk bij mensen ouder dan 45 jaar die een leesbril gebruiken en een hoge brilsterkte hebben. Bij jongere patiënten is een ooglaserbehandeling of een ICL echter meestal de geschiktere optie.
Dat hangt af van het stadium van de keratoconus en de regelmaat van het hoornvlies. Bij gevorderde keratoconus met een onregelmatig hoornvlies raden we multifocale lenzen in het algemeen af, omdat ze de kwaliteit van het zicht kunnen verminderen. In stabiele, lichte gevallen kunnen we echter torische lenzen overwegen.
Nee. De operatie gebeurt onder plaatselijke verdoving met oogdruppels en u voelt geen pijn. Na afloop kan echter kort een zanderig gevoel optreden.
Ja. In zeer zeldzame gevallen, zoals bij aanhoudende en hinderlijke lichtverschijnselen, kan de chirurg de multifocale lens verwijderen en door een andere lens vervangen.
Meestal opereren we de ogen met een tussenpoos van enkele dagen tot enkele weken. Zo kunnen we het resultaat bij het eerste oog beoordelen en het tweede oog daarop afstemmen.
Bronnen
- Zhu D, Ren S, Mills K, Hull J, Dhariwal M. Rate of Complete Spectacle Independence with a Trifocal Intraocular Lens: A Systematic Literature Review and Meta-Analysis. Ophthalmol Ther. 2023;12(2):1157–1171. doi:10.1007/s40123-023-00657-5
- Tavassoli S et al. Trifocal versus extended depth of focus (EDOF) intraocular lenses after cataract extraction. Cochrane Database Syst Rev. 2024;7:CD014891. doi:10.1002/14651858.CD014891.pub2
- Cho JY et al. Visual Outcomes and Optical Quality of Accommodative, Multifocal, Extended Depth-of-Focus, and Monofocal Intraocular Lenses in Presbyopia-Correcting Cataract Surgery: A Systematic Review and Bayesian Network Meta-analysis. JAMA Ophthalmol. 2022;140(11):1045–1053. doi:10.1001/jamaophthalmol.2022.3667
- Tunç Z, Helvacıoğlu F, Şencan S, Şimşek Ş. Multifocal progressive refractive-diffractive lens: optical design and clinical results. Turkish Journal of Ophthalmology. 2012. Artikel (in het Turks)
- Pusnik A, Petrovski G, Lumi X. Dysphotopsias or Unwanted Visual Phenomena after Cataract Surgery. Life (Basel). 2023;13(1):53. doi:10.3390/life13010053
- Masket S, Fram NR. Pseudophakic Dysphotopsia: Review of Incidence, Cause, and Treatment of Positive and Negative Dysphotopsia. Ophthalmology. 2021;128(11):e195–e205. doi:10.1016/j.ophtha.2020.08.009
- Maldonado MJ et al. Indications and risk factors in refractive lens exchange: outcomes and special cases (extreme hyperopes and myopes). Arch Soc Esp Oftalmol (Engl Ed). 2026:502616. doi:10.1016/j.oftale.2026.502616
- Laube T et al. Pseudophakic retinal detachment in young-aged patients. PLoS One. 2017;12(8):e0184187. doi:10.1371/journal.pone.0184187
- Tunç Z, Helvacıoğlu F, Şencan S, Şimşek S. Accommodative IOL Implantation in Cataract Surgery. Turkish Journal of Ophthalmology. 2012;42(4):257-262. doi:10.4274/tjo.42.47965
Deze pagina is bedoeld als informatie voor patiënten en vervangt geen onderzoek of medische beoordeling. Welke lens en behandeling bij u passen, bepalen we daarom na een oogonderzoek.
Maak een afspraak voor een geschiktheidsonderzoek voor multifocale lenzen
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy, Istanbul, Turkije