Is ziektediagnose via tranen mogelijk?
Net als bloed en urine kunnen tranen veranderingen in het lichaam weerspiegelen. Wat weten we vandaag over ziektediagnose via tranen? En wanneer komen deze tests in de dagelijkse praktijk?
Tranen bevatten eiwitten, vetten, metabolieten en antistoffen. Bovendien kun je ze eenvoudig afnemen zonder het oog aan te raken. Daarom onderzoekt men, net als bij bloed- en urinetests, of biomarkers in tranen ziekten kunnen aanwijzen. Bij sommige oogziekten, zoals droge ogen, gebruikt men al tranentests. Voor systemische ziekten zoals multipele sclerose zijn de resultaten veelbelovend. Toch bevinden deze tests zich nog in de onderzoeksfase en worden ze niet routinematig voor de diagnose gebruikt.
Waarom ziektediagnose via tranen?
Om een ziekte vast te stellen onderzoekt men nu meestal bloed, urine of soms hersenvocht. Bij multipele sclerose is dat bijvoorbeeld het geval. Hersenvocht afnemen vraagt een prik in de rug en is dus belastend voor de patiënt. Tranen kun je daarentegen moeiteloos en in enkele minuten verzamelen, zonder het oog aan te raken. Bovendien komen tranen van het oogoppervlak, dat nauw verbonden is met de bloedsomloop en het zenuwstelsel.
“Tranen zijn, net als bloed, urine of vocht uit de rug, een monster dat veranderingen in ons lichaam kan tonen. Het onderzoek naar ziektediagnose via biomarkers in tranen gaat door, en we volgen de ontwikkelingen met belangstelling.”
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, uit zijn videouitleg
Is ziektediagnose via tranen mogelijk?
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu legt uit of je ziekten kunt vaststellen aan de hand van tranen.
Kan ziektediagnose via tranen een “vloeibare biopsie” worden?
Tranen bevatten eiwitten, vetten, metabolieten en antistoffen. Je kunt ze afnemen zonder het oog aan te raken. Men onderzoekt of veranderingen in tranen ziekten van het oog en van het lichaam kunnen weerspiegelen.
- MonsterafnameMet een dun strookje onder de onderste oogleden of met een capillaire buisje verzamel je tranen in enkele minuten, zonder het oog aan te raken.
- SamenstellingTranen bevatten veel verschillende eiwitten en moleculen. Men onderzoekt veranderingen in hun hoeveelheid als “biomarker”.
- OnderzoekNaast oogziekten loopt er ook onderzoek naar sommige zenuwstelselziekten en kankers.
Wat weten we vandaag?
Een overzichtsartikel over onderzoek naar de samenstelling van tranen meldt verschillen in eiwitten. Die zijn gevonden bij droge ogen, het syndroom van Sjögren, contactlensgebruik, glaucoom, diabetische retinopathie en sommige kankers. De auteurs benadrukken dat analyse van tranen veelbelovend is. Zo kan men beter begrijpen hoe ziekten zich ontwikkelen. Ook kan men er nieuwe diagnostische methoden mee ontwikkelen.
- Bij oogziekten: Voor de diagnose en opvolging van droge ogen gebruikt men in de kliniek enkele metingen aan tranen.
- Bij systemische ziekten: Er loopt onderzoek naar diabetes, zenuwstelselziekten en kankers. Deze tests zijn echter nog niet in routinegebruik.
Zenuwstelselziekten en tranen
In een onderzoek bij patiënten met multipele sclerose (MS) vond men 185 verschillende eiwitten in tranen. Een daarvan, alfa-1-antichymotrypsine, was hoger in de tranen, het hersenvocht en het bloed van MS-patiënten. De onderzoekers stellen dat dit eiwit in de toekomst een marker kan worden. Men zou het dan in tranen kunnen meten om MS vast te stellen.
Deze bevindingen zijn spannend. Het gaat echter om eerste studies bij kleine groepen patiënten. Voordat een test voor de diagnose bruikbaar is, moet men hem dus bevestigen bij veel grotere en gevarieerdere groepen.
Beperkingen
- De hoeveelheid tranen is erg klein; de manier van afnemen kan het resultaat beïnvloeden.
- De samenstelling verandert gedurende de dag, door droge ogen, contactlenzen en omgevingsfactoren.
- De meetmethoden moeten tussen laboratoria gestandaardiseerd worden.
- Markers voor systemische ziekten moeten in grootschalige studies worden bevestigd.
Wat brengt de toekomst voor ziektediagnose via tranen?
Door de technologische vooruitgang kan men duizenden moleculen meten in zeer kleine vloeistofmonsters. Daarom kunnen tranen in de toekomst misschien dienen als screening- of opvolgmiddel bij sommige ziekten. Als er vandaag een vermoeden van een systemische ziekte is, gebruikt men echter nog steeds de standaard diagnostische methoden.
Heb je klachten van het oogoppervlak of van de tranen? Lees dan ook “Waarom worden je ogen droog in de winter?” en “Waarom tranen je ogen?”.
Veelgestelde vragen
Bij sommige oogziekten gebruikt men metingen aan tranen. Voor systemische ziekten bevinden tranentests zich nog in de onderzoeksfase en worden ze niet routinematig voor de diagnose gebruikt.
Met een dun papieren strookje onder het onderste ooglid of met een capillair buisje verzamelt men tranen in enkele minuten; pijn wordt daarbij niet verwacht.
Studies tonen aan dat sommige eiwitten in de tranen van MS-patiënten anders zijn. Deze bevindingen zijn echter nog geen test die men voor de diagnose kan gebruiken.
Naast water en zouten bevatten tranen eiwitten, vetten, metabolieten, antistoffen en RNA-fragmenten. Hun hoeveelheid kan verschillen naargelang de veranderingen in het oog en in het lichaam.
Een exacte datum is niet te geven. Men moet de bevindingen eerst bevestigen bij grote groepen patiënten. Ook moeten de meetmethoden gestandaardiseerd worden.
Gerelateerde pagina’s
Bronnen
- von Thun und Hohenstein-Blaul N, Funke S, Grus FH. Tears as a source of biomarkers for ocular and systemic diseases. Exp Eye Res. 2013;117:126-137. doi:10.1016/j.exer.2013.07.015
- Salvisberg C, Tajouri N, Hainard A, Burkhard PR, Lalive PH, Turck N. Exploring the human tear fluid: discovery of new biomarkers in multiple sclerosis. Proteomics Clin Appl. 2014;8(3-4):185-194. doi:10.1002/prca.201300053
- Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, et al. TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf. 2017;15(3):276-283. doi:10.1016/j.jtos.2017.05.008
Dit artikel dient ter informatie van patiënten. Het vervangt geen onderzoek of medische beoordeling. De behandeling die bij jou past, bepalen we na het oogonderzoek en de metingen. Publicatiedatum: 25 september 2026.
Neem contact op met Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu voor je vragen
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / Istanbul