Τεστ αχρωματοψίας: τι είναι και πώς γίνεται
Τα κωνία του αμφιβληστροειδούς, η συχνότερη ερυθροπράσινη διαταραχή της χρωματικής όρασης, η πλήρης αχρωματοψία, τα τεστ χρωμάτων και η επίκτητη απώλεια χρωμάτων.
Η αχρωματοψία οφείλεται σε ένα κωνίο του αμφιβληστροειδούς που λείπει ή λειτουργεί διαφορετικά. Το κωνίο αυτό αντιλαμβάνεται τα χρώματα. Ο συχνότερος τύπος είναι η συγγενής ερυθροπράσινη διαταραχή, που εμφανίζεται σε περίπου 8% των ανδρών ευρωπαϊκής καταγωγής και σε περίπου 0,4% των γυναικών. Η πλήρης αχρωματοψία, όπου δεν ξεχωρίζει κανένα χρώμα, είναι πολύ σπάνια. Τη διάγνωση βάζουμε στην εξέταση με το τεστ αχρωματοψίας, για παράδειγμα με χρωματικές πλάκες που κρύβουν αριθμούς μέσα σε κουκκίδες. Αντίθετα, η απώλεια χρωμάτων που εμφανίζεται αργότερα, ιδίως σε ένα μάτι, μπορεί να δείχνει κάποια νόσο.
Πώς βλέπουμε τα χρώματα;
Στον αμφιβληστροειδή υπάρχουν δύο τύποι φωτοϋποδοχέων. Τα ραβδία μας βοηθούν να βλέπουμε σε χαμηλό φωτισμό. Αντίθετα, τα κωνία εξασφαλίζουν την όραση την ημέρα και αντιλαμβάνονται τα χρώματα. Τα κωνία είναι τριών τύπων και ανταποκρίνονται κυρίως στα μήκη κύματος του μπλε, του πράσινου και του κόκκινου. Ο εγκέφαλος συγκρίνει τα σήματα από τους τρεις τύπους και έτσι ξεχωρίζει χιλιάδες αποχρώσεις.
Αν ένας τύπος κωνίων λείπει ή λειτουργεί διαφορετικά, ορισμένα χρώματα μοιάζουν μεταξύ τους. Γι' αυτό η αχρωματοψία, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν σημαίνει ότι δεν βλέπουμε καθόλου χρώματα. Συνήθως σημαίνει ότι μπερδεύουμε μερικά από αυτά.
«Όταν ένα από τα κόκκινα, πράσινα ή μπλε κωνία δεν λειτουργεί, δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε εκείνες τις αποχρώσεις. Αν δεν λειτουργεί κανένα, έχουμε πλήρη αχρωματοψία. Αν δεν διαβάζετε τους αριθμούς στις πλάκες του τεστ, απευθυνθείτε σε οφθαλμίατρο.»
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, από το βίντεο
Τεστ αχρωματοψίας
Ο Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu εξηγεί πώς βλέπουμε τα χρώματα και πώς γίνεται το τεστ αχρωματοψίας.
Πώς βλέπουμε τα χρώματα και τι αλλάζει στην αχρωματοψία;
Τρεις τύποι κωνίων του αμφιβληστροειδούς ανταποκρίνονται σε διαφορετικά μήκη κύματος. Αν ένας τύπος λείπει ή λειτουργεί διαφορετικά, ορισμένα χρώματα συγχέονται.
- ΚωνίαΥπάρχουν τρεις τύποι κωνίων, με μέγιστη ευαισθησία στο μπλε, στο πράσινο και στο κόκκινο φως. Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τα χρώματα συγκρίνοντας τα σήματά τους.
- Χρωματική πλάκαΣτα τεστ χρωμάτων χρησιμοποιούνται αριθμοί κρυμμένοι ανάμεσα σε κουκκίδες. Η εικόνα αυτή είναι μόνο παράδειγμα και όχι τεστ ελέγχου.
- Ερυθροπράσινη διαταραχήΣτον συχνότερο τύπο, οι τόνοι του κόκκινου και του πράσινου μοιάζουν μεταξύ τους.
Τύποι αχρωματοψίας
| Τύπος | Τι συμβαίνει; | Συχνότητα |
|---|---|---|
| Ερυθροπράσινη διαταραχή της χρωματικής όρασης (δαλτωνισμός) | Συγχέονται οι τόνοι του κόκκινου, του πράσινου, του καφέ και του πορτοκαλί. | Ο συχνότερος τύπος: περίπου 8% στους άνδρες ευρωπαϊκής καταγωγής και 0,4% στις γυναίκες |
| Μπλε-κίτρινη διαταραχή της χρωματικής όρασης | Μπορεί να συγχέονται το μπλε με το πράσινο και το κίτρινο με το ροζ. | Σπάνια |
| Πλήρης αχρωματοψία (ολική αχρωματοψία) | Δεν ξεχωρίζουν τα χρώματα. Συνήθως η οπτική οξύτητα είναι χαμηλή και συνοδεύεται από φωτοφοβία και νυσταγμό. | Πολύ σπάνια |
Τα γονίδια της ερυθροπράσινης διαταραχής βρίσκονται στο χρωμόσωμα Χ. Γι' αυτό εμφανίζεται πολύ συχνότερα στους άνδρες. Οι γυναίκες είναι συνήθως φορείς. Επιπλέον, οι συγγενείς διαταραχές της χρωματικής όρασης δεν επιδεινώνονται και δεν επηρεάζουν τις άλλες λειτουργίες της όρασης. Η πλήρης αχρωματοψία, αντίθετα, είναι ξεχωριστή και βαρύτερη πάθηση.
Πώς γίνεται το τεστ αχρωματοψίας;
- Χρωματικές πλάκες: Ζητάμε από τον ασθενή να διαβάσει αριθμούς κρυμμένους ανάμεσα σε κουκκίδες διαφορετικών χρωμάτων. Είναι το συχνότερο τεστ ελέγχου.
- Τεστ ταξινόμησης χρωμάτων: Ο ασθενής τακτοποιεί χρωματιστά καπάκια κατά σειρά απόχρωσης. Έτσι φαίνονται ο τύπος και ο βαθμός της διαταραχής.
- Πρόσθετες εξετάσεις: Αν χρειάζεται, εξετάζουμε τον αμφιβληστροειδή και το οπτικό νεύρο με OCT. Όταν υπάρχει υποψία πλήρους αχρωματοψίας, κάνουμε ηλεκτροφυσιολογικές εξετάσεις.
Τα τεστ στο διαδίκτυο και στο κινητό μπορούν να δώσουν μια ιδέα. Ωστόσο, οι ρυθμίσεις της οθόνης και ο φωτισμός αλλάζουν το αποτέλεσμα, και γι' αυτό η οριστική αξιολόγηση γίνεται στην εξέταση. Το τεστ χρωμάτων αποτελεί μέρος της γενικής οφθαλμολογικής εξέτασης.
Επίκτητη απώλεια χρωμάτων
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος έβλεπε κανονικά τα χρώματα και ξαφνικά τα βλέπει ξεθωριασμένα, ιδίως σε ένα μάτι. Τότε η αιτία δεν είναι συγγενής και χρειάζεται διερεύνηση. Η φλεγμονή του οπτικού νεύρου, το γλαύκωμα, οι παθήσεις της ωχράς κηλίδας και ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τη χρωματική όραση. Παραδείγματα είναι η υδροξυχλωροκίνη σε μακροχρόνια χρήση ή ορισμένα φάρμακα για τη φυματίωση.
Κλείστε εξέταση χωρίς καθυστέρηση
- Τα χρώματα, ιδίως το κόκκινο, φαίνονται ξεθωριασμένα σε ένα μάτι
- Πόνος στις κινήσεις των ματιών ή μείωση της όρασης μαζί με την απώλεια χρωμάτων
- Αλλαγή στη χρωματική όραση κατά τη μακροχρόνια χρήση φαρμάκων
Καθημερινή ζωή και επιλογή επαγγέλματος
Οι περισσότεροι άνθρωποι με συγγενή διαταραχή της χρωματικής όρασης ζουν άνετα την καθημερινότητά τους. Συχνά το καταλαβαίνουν τυχαία, σε κάποιο τεστ. Ωστόσο, σε επαγγέλματα όπου η διάκριση των χρωμάτων είναι κρίσιμη, μπορεί να απαιτούνται ειδικές προϋποθέσεις χρωματικής όρασης. Τέτοια είναι η πιλοτική δραστηριότητα, ορισμένα στρατιωτικά και αστυνομικά καθήκοντα και οι ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις. Γι' αυτό είναι χρήσιμο να ελέγχεται η χρωματική όραση πριν από την επιλογή επαγγέλματος, ιδίως στην παιδική και στην εφηβική ηλικία. Σήμερα δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για τη συγγενή αχρωματοψία. Ορισμένοι έγχρωμοι φακοί με φίλτρα μπορούν να αυξήσουν την αντίθεση σε συγκεκριμένες εργασίες, αλλά δεν αποκαθιστούν την κανονική χρωματική όραση.
Συχνές ερωτήσεις
Η διάγνωση γίνεται με τεστ όπως οι χρωματικές πλάκες. Αν δυσκολεύεστε να διαβάσετε τους αριθμούς που κρύβονται ανάμεσα στις κουκκίδες, συνιστάται οφθαλμολογική εξέταση.
Στην καθημερινή γλώσσα, ο δαλτωνισμός αναφέρεται συνήθως στην πιο συχνή ερυθροπράσινη διαταραχή της χρωματικής όρασης. Η πλήρης αχρωματοψία, όπου δεν φαίνεται κανένα χρώμα, είναι πολύ σπάνια και ξεχωριστή πάθηση.
Τα γονίδια της συχνότερης ερυθροπράσινης διαταραχής βρίσκονται στο χρωμόσωμα Χ. Επειδή οι άνδρες έχουν μόνο ένα χρωμόσωμα Χ, η πάθηση εμφανίζεται σε αυτούς πολύ πιο συχνά.
Σήμερα δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για τη συγγενή διαταραχή της χρωματικής όρασης. Αντίθετα, στην επίκτητη απώλεια χρωμάτων είναι σημαντική η θεραπεία της υποκείμενης αιτίας.
Πολλοί άνθρωποι με διαταραχή της χρωματικής όρασης μπορούν να πάρουν δίπλωμα. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις διαφέρουν ανάλογα με το επάγγελμα και την κατηγορία διπλώματος. Γι’ αυτό πρέπει να ελέγξετε τα κριτήρια του σχετικού ιατρικού πιστοποιητικού.
Σχετικές σελίδες
Πηγές
- Birch J. Worldwide prevalence of red-green color deficiency. J Opt Soc Am A Opt Image Sci Vis. 2012;29(3):313-320. doi:10.1364/JOSAA.29.000313
- Aboshiha J, Dubis AM, Carroll J, Hardcastle AJ, Michaelides M. The cone dysfunction syndromes. Br J Ophthalmol. 2016;100(1):115-121. doi:10.1136/bjophthalmol-2014-306505
Το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα για τους ασθενείς και δεν αντικαθιστά την εξέταση και την ιατρική αξιολόγηση. Η κατάλληλη θεραπεία καθορίζεται μετά την οφθαλμολογική εξέταση και τις μετρήσεις. Ημερομηνία δημοσίευσης: 25 Σεπτεμβρίου 2026.
Επικοινωνήστε με τον Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu για τις ερωτήσεις σας
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / Κωνσταντινούπολη