Διασύνδεση κολλαγόνου (CXL) στον κερατόκωνο
Διασύνδεση κολλαγόνου του κερατοειδούς · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Eye Clinic, Caddebostan – Kadıköy, Κωνσταντινούπολη
Η διασύνδεση κολλαγόνου (CXL) είναι μια θεραπευτική μέθοδος που ανακόπτει την εξέλιξη του κερατοκώνου ενισχύοντας τις ίνες κολλαγόνου του κερατοειδούς με σταγόνες ριβοφλαβίνης και ελεγχόμενη υπεριώδη ακτινοβολία Α. Την εφαρμόζουμε με τοπική αναισθησία και η διάρκειά της είναι 30–60 λεπτά για κάθε μάτι. Στόχος της όμως δεν είναι η διόρθωση της όρασης αλλά η ανακοπή της νόσου· σε νέους ασθενείς οι μελέτες δείχνουν μείωση του κινδύνου εξέλιξης κατά περίπου 90%.
Τι είναι η διασύνδεση κολλαγόνου (CXL);
Η διασύνδεση κολλαγόνου του κερατοειδούς (CXL) ενισχύει τον κερατοειδή δημιουργώντας νέους δεσμούς ανάμεσα στις ίνες κολλαγόνου του, με τη βοήθεια σταγόνων ριβοφλαβίνης (βιταμίνη B2) και ελεγχόμενης υπεριώδους ακτινοβολίας Α (UVA). Έτσι ο ενισχυμένος κερατοειδής αντέχει περισσότερο και η νόσος σταματά να εξελίσσεται.
Ο κύριος στόχος της CXL δεν είναι η διόρθωση της όρασης αλλά η ανακοπή της εξέλιξης της νόσου. Σε ορισμένους ασθενείς ο κερατοειδής παρουσιάζει ελαφρά επιπέδωση, με αποτέλεσμα να βλέπουν λίγο καλύτερα. Ωστόσο το υπάρχον διαθλαστικό σφάλμα το διορθώνουμε κατά κανόνα με γυαλιά, φακούς ή συμπληρωματικές θεραπείες.
Για ποιους ασθενείς είναι κατάλληλη η διασύνδεση κολλαγόνου;
- Προοδευτικός κερατόκωνος: αύξηση της καμπυλότητας του κερατοειδούς, λέπτυνσή του ή σημαντική μεταβολή της διάθλασης σε διαδοχικές μετρήσεις.
- Παιδιά και νέοι: επειδή σε αυτή την ηλικία η νόσος μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, όταν διαπιστώνεται εξέλιξη συνιστάται έγκαιρη θεραπεία.
- Εκτασία μετά από επεμβάσεις laser ή άλλες επεμβάσεις στον κερατοειδή: για την ανακοπή της εξασθένησης του κερατοειδούς.
- Επαρκές πάχος κερατοειδούς: για την κλασική μέθοδο συνήθως τουλάχιστον 400 µm· σε λεπτότερο κερατοειδή εφαρμόζουμε ειδικά πρωτόκολλα.
Ωστόσο, η CXL μπορεί να μην είναι κατάλληλη σε πολύ προχωρημένο στάδιο με ουλές του κερατοειδούς, καθώς και όταν υπάρχει ενεργός λοίμωξη ή σοβαρή νόσος της οφθαλμικής επιφάνειας.
Πώς εφαρμόζουμε τη διασύνδεση κολλαγόνου;
- Αναισθησία: με σταγόνες αναισθητοποιούμε το μάτι· κατά τη διάρκεια της διαδικασίας δεν γίνεται αισθητός πόνος, ενώ τις πρώτες ημέρες μπορεί να υπάρξουν τσούξιμο και φωτοευαισθησία.
- Επιφανειακή στιβάδα: στην κλασική τεχνική (epi-off) αφαιρούμε προσεκτικά την επιφανειακή στιβάδα (επιθήλιο), ώστε η ριβοφλαβίνη να μπορεί να διεισδύσει στον κερατοειδή.
- Ριβοφλαβίνη: ενσταλάζουμε σταγόνες ριβοφλαβίνης σε καθορισμένα διαστήματα, μέχρι να κορεστεί ο κερατοειδής.
- Υπεριώδης ακτινοβολία Α: ακτινοβολούμε τον κερατοειδή με ελεγχόμενη δόση UVA. Στα επιταχυνόμενα πρωτόκολλα ο χρόνος ακτινοβόλησης είναι συντομότερος.
- Προστατευτικός φακός: μέχρι να επουλωθεί η επιφανειακή στιβάδα, βάζουμε στο μάτι έναν διαφανή θεραπευτικό φακό επαφής.
Όλη η διαδικασία διαρκεί περίπου 30–60 λεπτά για κάθε μάτι και ο ασθενής επιστρέφει στο σπίτι του την ίδια ημέρα.
Πώς εφαρμόζουμε τη διασύνδεση κολλαγόνου (CXL); Εικονογράφηση βήμα προς βήμα
Ενίσχυση του κερατοειδούς με σταγόνες ριβοφλαβίνης και υπεριώδη ακτινοβολία Α (τεχνική epi-off).
- Αφαίρεση του επιθηλίουΑναισθητοποιούμε το μάτι με σταγόνες. Στην κλασική τεχνική (epi-off) αφαιρούμε προσεκτικά την επιφανειακή στιβάδα (επιθήλιο), ώστε η ριβοφλαβίνη να μπορεί να διεισδύσει στον κερατοειδή.
- Σταγόνες ριβοφλαβίνηςΕνσταλάζουμε σταγόνες ριβοφλαβίνης (βιταμίνη B2) σε καθορισμένα διαστήματα, μέχρι ο ιστός του κερατοειδούς να κορεστεί με ριβοφλαβίνη.
- Υπεριώδης ακτινοβολία ΑΑκτινοβολούμε τον κερατοειδή με ελεγχόμενη δόση υπεριώδους ακτινοβολίας Α. Στο κλασικό πρωτόκολλο αυτό διαρκεί 30 λεπτά, ενώ τα επιταχυνόμενα πρωτόκολλα είναι συντομότερα.
- Ο ενισχυμένος κερατοειδήςΑνάμεσα στις ίνες κολλαγόνου δημιουργούμε νέους δεσμούς· έτσι ο κερατοειδής αντέχει περισσότερο και η νόσος σταματά να εξελίσσεται. Μέχρι να επουλωθεί το επιθήλιο, ο ασθενής φορά προστατευτικό φακό.
Κλασική και επιταχυνόμενη CXL
Στο κλασικό πρωτόκολλο «της Δρέσδης» εφαρμόζουμε την υπεριώδη ακτινοβολία Α για 30 λεπτά· στα επιταχυνόμενα πρωτόκολλα χρησιμοποιούμε εντονότερη ακτινοβολία και μειώνουμε τον χρόνο. Μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών έδειξαν ότι και οι δύο μέθοδοι ανακόπτουν την εξέλιξη της νόσου σε συγκρίσιμο βαθμό· το κλασικό πρωτόκολλο μπορεί να προκαλέσει κάπως μεγαλύτερη επιπέδωση του κερατοειδούς και βαθύτερη δράση, ενώ το επιταχυνόμενο προκαλεί μικρότερη λέπτυνση του κερατοειδούς. Επιλέγουμε το πρωτόκολλο ανάλογα με το πάχος του κερατοειδούς και το στάδιο της νόσου.
Η ανάρρωση μετά τη CXL
| Χρόνος | Τι να περιμένετε |
|---|---|
| Ημέρες 1–3 | Αίσθηση άμμου στα μάτια, δακρύρροια, ευαισθησία στο φως· τα ελέγχουμε με παυσίπονα και σταγόνες |
| Ημέρες 3–5 | Η επιφανειακή στιβάδα κλείνει και αφαιρούμε τον θεραπευτικό φακό |
| 1η εβδομάδα – 1ος μήνας | Η όραση μπορεί να κυμαίνεται· οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στην εργασία γραφείου μέσα σε 1 εβδομάδα |
| 3ος–12ος μήνας | Ο κερατοειδής σταθεροποιεί το σχήμα του· τη χρήση φακών επαφής την αποφασίζουμε κατά τον έλεγχο |
Επίσης, τους πρώτους μήνες μπορεί να εμφανιστεί ελαφριά θολερότητα του κερατοειδούς (haze), η οποία κατά κανόνα υποχωρεί με τον χρόνο. Οι σοβαρές επιπλοκές, όπως η λοίμωξη, είναι σπάνιες· γι’ αυτό είναι σημαντικές η τακτική χρήση των σταγόνων και η προσέλευση στους ελέγχους.
Αποτελεσματικότητα της CXL και επιστημονικά δεδομένα
Η διασύνδεση κολλαγόνου είναι η κύρια θεραπευτική μέθοδος για την οποία οι τυχαιοποιημένες μελέτες έχουν αποδείξει ότι ανακόπτει την εξέλιξη του κερατοκώνου. Στη μελέτη KERALINK, η πιθανότητα εξέλιξης σε νέους ασθενείς που έκαναν CXL ήταν περίπου 90% μικρότερη απ’ ό,τι με την τυπική παρακολούθηση. Μετα-αναλύσεις σε παιδιά έδειξαν επίσης ότι όλες οι μέθοδοι CXL επιβραδύνουν την εξέλιξη για τουλάχιστον ένα έτος. Σε μικρό αριθμό ασθενών η εξέλιξη μπορεί να συνεχιστεί παρά τη θεραπεία· σε αυτή την περίπτωση η CXL μπορεί να επαναληφθεί.
Κόστος και διεθνείς ασθενείς: καθορίζουμε το κόστος μετά την εξέταση. Επειδή η επιφανειακή στιβάδα κλείνει σε 3–5 ημέρες και αφαιρούμε τον θεραπευτικό φακό κατά τον έλεγχο, προτείνουμε στους διεθνείς ασθενείς να προγραμματίσουν παραμονή περίπου μίας εβδομάδας στην Κωνσταντινούπολη. Επίσης, στείλτε μας μέσω WhatsApp την τοπογραφία/τομογραφία του κερατοειδούς για προκαταρκτική αξιολόγηση.
Σχετικές θεραπείες: Συνδυασμένο CXL + No Touch · CAIRS και ενδοστρωματικοί δακτύλιοι κερατοειδούς (ICRS) · Θεραπεία κερατοκώνου
Συχνές ερωτήσεις
Στόχος της CXL δεν είναι η διόρθωση της όρασης αλλά η ανακοπή της εξέλιξης του κερατοκώνου. Σε ορισμένους ασθενείς η όραση βελτιώνεται ελαφρά· το υπολειπόμενο διαθλαστικό σφάλμα το διορθώνουμε με γυαλιά, φακούς ή συνδυασμένες μεθόδους.
Στους περισσότερους ασθενείς αρκεί μία διαδικασία και το αποτέλεσμά της διαρκεί πολλά χρόνια. Αν η εξέλιξη συνεχίζεται κατά την παρακολούθηση, μπορούμε να επαναλάβουμε τη θεραπεία.
Μετά την επούλωση της επιφανειακής στιβάδας και τη σταθεροποίηση του κερατοειδούς· συνήθως αποφασίζουμε στον έλεγχο του 1ου–3ου μήνα.
Η τεχνική epi-on είναι λιγότερο επώδυνη και η επούλωση είναι ταχύτερη, όμως οι μελέτες δείχνουν κατά κανόνα μικρότερη αποτελεσματικότητα στην ανακοπή της εξέλιξης σε σύγκριση με την κλασική τεχνική epi-off. Επιλέγουμε την τεχνική ανάλογα με την κατάσταση του ασθενούς.
Στα παιδιά ο κερατόκωνος μπορεί να εξελίσσεται ταχύτερα. Αν διαπιστώσουμε εξέλιξη, η έγκαιρη διασύνδεση κολλαγόνου μειώνει τον μελλοντικό κίνδυνο απώλειας όρασης και μεταμόσχευσης κερατοειδούς.
Βιβλιογραφία
- Larkin DFP et al. Effect of corneal cross-linking versus standard care on keratoconus progression in young patients: the KERALINK randomized controlled trial. Ophthalmology. 2021;128(11):1516–1526. doi:10.1016/j.ophtha.2021.04.019
- Shajari M et al. Comparison of standard and accelerated corneal cross-linking for the treatment of keratoconus: a meta-analysis. Acta Ophthalmol. 2019;97(1):e22–e35. doi:10.1111/aos.13814
- Kobashi H, Tsubota K. Accelerated versus standard corneal cross-linking for progressive keratoconus: a meta-analysis of randomized controlled trials. Cornea. 2020;39(2):172–180. doi:10.1097/ICO.0000000000002092
- Kobashi H et al. Corneal cross-linking for paediatric keratoconus: a systematic review and meta-analysis. J Clin Med. 2021;10(12):2626. doi:10.3390/jcm10122626
- Gomes JA et al. Global consensus on keratoconus and ectatic diseases. Cornea. 2015;34(4):359–369. doi:10.1097/ICO.0000000000000408
Αυτή η σελίδα απευθύνεται στους ασθενείς για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την εξέταση ή την ιατρική αξιολόγηση. Η θεραπεία που είναι κατάλληλη για εσάς εξαρτάται από την οφθαλμολογική εξέταση και τις μετρήσεις.
Κλείστε ραντεβού για εξέταση για διασύνδεση κολλαγόνου
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Caddesi No: 257, Caddebostan – Kadıköy, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία