Gözyaşından Hastalık Teşhisi Mümkün mü?
Kan ve idrar gibi gözyaşı da vücuttaki değişiklikleri yansıtabilir. Gözyaşındaki biyobelirteçler, bugün ne biliniyor ve bu testler ne zaman günlük pratiğe girebilir?
Gözyaşı; proteinler, yağlar, metabolitler ve antikorlar içeren ve göze dokunmadan kolayca toplanabilen bir sıvıdır. Bu nedenle kan ve idrar testlerine benzer şekilde, gözyaşındaki biyobelirteçlerle hastalıkların teşhis edilip edilemeyeceği araştırılıyor. Kuru göz gibi bazı göz hastalıklarında gözyaşı testleri kullanılıyor; multipl skleroz gibi sistemik hastalıklar için ise umut verici sonuçlar olsa da bu testler henüz araştırma aşamasındadır ve rutin tanıda kullanılmamaktadır.
Neden gözyaşı?
Bir hastalığı teşhis etmek için bugün çoğunlukla kan, idrar ya da bazı durumlarda beyin-omurilik sıvısı (örneğin multipl skleroz tanısında) incelenir. Beyin-omurilik sıvısı almak belden iğneyle girilmesini gerektiren, hasta için zahmetli bir işlemdir. Gözyaşı ise göze dokunmadan, birkaç dakikada ve zahmetsiz şekilde toplanabilir. Üstelik gözyaşı, kan dolaşımı ve sinir sistemiyle yakın ilişkideki göz yüzeyinden salgılanır.
“Gözyaşı; kan, idrar ya da belden alınan sıvı gibi vücudumuzdaki değişiklikleri gösterebilecek bir örnek. Gözyaşındaki biyobelirteçlerle hastalıkların teşhisi üzerine çalışmalar sürüyor ve gelişmeleri heyecanla takip ediyoruz.”
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, video anlatımından
Gözyaşından hastalık teşhisi mümkün mü?
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, gözyaşından hastalık teşhisinin mümkün olup olmadığını anlatıyor.
Gözyaşı bir “sıvı biyopsi” olabilir mi?
Gözyaşı; proteinler, yağlar, metabolitler ve antikorlar içeren, göze dokunmadan kolayca toplanabilen bir sıvıdır. İçindeki değişikliklerin hem göz hem de vücuttaki hastalıkları yansıtabileceği araştırılıyor.
- Örnek toplamaAlt kapağa yerleştirilen ince bir şerit veya kılcal bir tüple birkaç dakikada, göze dokunmadan toplanır.
- İçerikGözyaşında çok sayıda farklı protein ve molekül bulunur; bunların miktarındaki değişiklikler “biyobelirteç” olarak incelenir.
- AraştırmalarGöz hastalıklarının yanında bazı sinir sistemi hastalıkları ve kanserler için de çalışmalar sürüyor.
Bugün neler biliniyor?
Gözyaşı içeriğini inceleyen çalışmaların derlendiği bir makalede; kuru göz, Sjögren sendromu, kontakt lens kullanımı, glokom, diyabetik retinopati ve bazı kanserlerde gözyaşında farklılaşan proteinler bulunduğu bildirilmiştir. Yazarlar, gözyaşı analizinin hem hastalıkların nasıl geliştiğini anlamak hem de yeni tanı yöntemleri geliştirmek için umut verici olduğunu vurgular.
- Göz hastalıklarında: Kuru gözün tanı ve takibinde gözyaşı ile ilgili bazı ölçümler klinikte kullanılmaktadır.
- Sistemik hastalıklarda: Diyabet, sinir sistemi hastalıkları ve kanserler için yapılan çalışmalar sürmektedir; bu testler henüz rutin kullanımda değildir.
Sinir sistemi hastalıkları ve gözyaşı
Multipl skleroz (MS) hastalarında yapılan bir çalışmada gözyaşında 185 farklı protein tanımlandı. Bunlardan biri olan alfa-1 antikimotripsin, MS hastalarının gözyaşında, beyin-omurilik sıvısında ve kanında daha yüksek bulundu. Araştırmacılar, bu proteinin gelecekte MS tanısında gözyaşından ölçülebilecek bir belirteç olabileceğini öne sürdü.
Bu tür bulgular heyecan verici olsa da, küçük hasta gruplarında yapılmış ilk çalışmalardır. Bir testin tanıda kullanılabilmesi için çok daha geniş ve farklı hasta gruplarında doğrulanması gerekir.
Sınırlamalar
- Gözyaşı miktarı çok azdır; toplama şekli sonucu etkileyebilir.
- İçerik gün içinde, kuru göz, kontakt lens ve çevresel etkenlerle değişir.
- Ölçüm yöntemlerinin laboratuvarlar arasında standart hale gelmesi gerekir.
- Sistemik hastalıklar için bulunan belirteçlerin büyük ölçekli çalışmalarla doğrulanması gerekir.
Gelecekte ne bekleniyor?
Teknolojinin gelişmesiyle çok küçük sıvı örneklerinden binlerce molekülü ölçmek mümkün hale geliyor. Bu da gözyaşının gelecekte bazı hastalıklar için tarama veya takip aracı olabileceğini düşündürüyor. Bugün için ise sistemik bir hastalıktan şüpheleniliyorsa standart tanı yöntemleri kullanılmaya devam etmektedir.
Göz yüzeyi ve gözyaşıyla ilgili şikâyetleriniz varsa “Kışın gözleriniz neden kurur?” ve “Gözleriniz neden yaşarır?” yazılarına göz atabilirsiniz.
Muayene ve randevu
Durumunuzu değerlendirmek ve size uygun seçenekleri konuşmak için WhatsApp ile randevu alabilir ya da 0533 028 04 73 numarasını arayabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bazı göz hastalıklarında gözyaşı ölçümleri kullanılıyor. Sistemik hastalıklar için ise gözyaşı testleri henüz araştırma aşamasında ve rutin tanıda kullanılmıyor.
Alt göz kapağına yerleştirilen ince bir kâğıt şerit veya kılcal bir tüple birkaç dakikada toplanır; işlem sırasında ağrı beklenmez.
Çalışmalarda MS hastalarının gözyaşında bazı proteinlerin farklı olduğu gösterildi. Ancak bu bulgular henüz tanıda kullanılabilecek bir test haline gelmedi.
Su ve tuzların yanında proteinler, yağlar, metabolitler, antikorlar ve RNA parçaları bulunur. Bunların miktarı göz ve vücuttaki değişikliklere göre farklılaşabilir.
Kesin bir tarih vermek mümkün değil. Bulguların geniş hasta gruplarında doğrulanması ve ölçüm yöntemlerinin standartlaşması gerekiyor.
İlgili sayfalar
Kaynaklar
- von Thun und Hohenstein-Blaul N, Funke S, Grus FH. Tears as a source of biomarkers for ocular and systemic diseases. Exp Eye Res. 2013;117:126-137. doi:10.1016/j.exer.2013.07.015
- Salvisberg C, Tajouri N, Hainard A, Burkhard PR, Lalive PH, Turck N. Exploring the human tear fluid: discovery of new biomarkers in multiple sclerosis. Proteomics Clin Appl. 2014;8(3-4):185-194. doi:10.1002/prca.201300053
- Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, et al. TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf. 2017;15(3):276-283. doi:10.1016/j.jtos.2017.05.008
Bu yazı hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Size uygun tedavi, göz muayenesi ve ölçümler sonrasında belirlenir. Yayın tarihi: 25 Eylül 2026.
Sorularınız için Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu’na ulaşın
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul