Akıllı Lens Ameliyatı
Akıllı mercek (trifokal, EDOF, torik) · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
Akıllı lens ameliyatı, gözün doğal merceğinin alınarak yerine uzak, orta ve yakın mesafeleri birlikte netleştiren özel bir göz içi mercek (multifokal veya EDOF lens) yerleştirilmesidir. Katarakt ameliyatıyla aynı teknikle ve damla anestezisiyle gerçekleşir; genellikle 15–20 dakika sürer. Amaç, ameliyattan sonra günlük yaşamda gözlüğe olan ihtiyacı en aza indirmektir.
Akıllı lensleri Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu anlatıyor
Bu videoda Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu akıllı, trifokal ve EDOF lensler hakkında en sık sorulan soruları yanıtlıyor.
Bu sayfada
- Akıllı lens nedir?
- Kimler için uygun, kimler için değil?
- Akıllı lens türleri
- Trifokal lens nedir?
- Kataraktım yok: refraktif lens değişimi
- Ameliyat nasıl yapılır?
- Doğru lens nasıl seçilir?
- Gözlükten kurtulma oranı
- Işık halkaları (Post-Surgery Dysphotopsia)
- Akıllı lens mi, lazer mi?
- İyileşme süreci
- Ücret ve SGK
- Sık sorulan sorular
Akıllı lens nedir?
Akıllı lens, birden fazla mesafeyi netleştirebilen özel tasarımlı bir göz içi mercektir. Halk arasında buna "akıllı mercek" de denir. Tıbbi adı ise multifokal (trifokal) veya EDOF (uzatılmış odak derinliği) göz içi lenstir.
40'lı yaşlardan sonra gözün doğal merceği esnekliğini kaybeder ve yakını görme zorlaşır; buna presbiyopi (yaşa bağlı yakın görme kaybı) denir. İlerleyen yaşlarda doğal mercek bulanıklaşarak katarakta dönüşür. Standart (monofokal) mercekler yalnızca tek bir mesafeyi netleştirir; akıllı lensler ise optik yüzeylerindeki özel halkalar sayesinde ışığı uzak, orta ve yakın mesafelere dağıtarak hem kataraktı hem de yakın görme sorununu aynı ameliyatta çözer.
Akıllı lens kimler için uygun, kimler için değil?
Genellikle uygun adaylar
- Katarakt ameliyatı olacak ve gözlükten bağımsız olmak isteyenler
- 40–45 yaş üzerinde, yakın gözlüğüne ihtiyaç duyan ve yüksek numarası olanlar
- Kornea, retina ve sarı noktası sağlıklı olanlar
- Gerçekçi beklentisi olan ve uyum sürecini kabul edenler
Dikkatle değerlendirilmesi gerekenler
- Sarı nokta hastalığı, ileri glokom veya diyabetik retina hastalığı olanlar
- Düzensiz kornea (örneğin ilerlemiş keratokonus) olanlar
- Tedavi edilmemiş belirgin göz kuruluğu olanlar
- Geceleri çok fazla araç kullanan profesyonel sürücüler (bu hastalarda EDOF lensin daha uygun olması mümkündür)
Uygunluk kararını ayrıntılı göz muayenesi ve ölçümlerden sonra veririz. Öte yandan akıllı lens için uygun olmayan hastalarda da monofokal veya EDOF lenslerle çok iyi sonuçlar elde etmek mümkündür.
Akıllı lens türleri nelerdir?
| Lens tipi | Net görülen mesafeler | Işık halkası olasılığı | Kimler için? |
|---|---|---|---|
| Trifokal | Uzak, orta (bilgisayar) ve yakın (okuma) | Erken dönemde daha belirgin; çoğunlukla zamanla azalır | Gözlükten en yüksek oranda bağımsız olmak isteyenler |
| EDOF (uzatılmış odak derinliği) | Uzak ve orta; yakında kısmi | Daha düşük | Gece sürüşü yoğun olanlar, bilgisayarla çok çalışanlar |
| Torik trifokal / torik EDOF | Yukarıdakilere ek olarak astigmatı düzeltir | Temel lensin tipine göre | Belirgin kornea astigmatı olanlar |
| Monofokal (standart) | Tek mesafe | En düşük | Gözlük kullanmayı sorun etmeyenler, göz hastalığı nedeniyle akıllı lense uygun olmayanlar |
Bifokal (iki odaklı) lensler günümüzde yerini büyük ölçüde trifokal lenslere bırakmıştır; çünkü trifokal lensler bilgisayar ve araç paneli gibi orta mesafede de net görüş sağlar.
Ayrıntılı bilgi: Trifokal lens · EDOF lens · Torik lens · Monofokal lens
Trifokal lens nedir?
Trifokal lens, uzak, orta ve yakın olmak üzere üç mesafede net görme sağlayan bir akıllı göz içi lenstir. Bu lensi, katarakt ameliyatında veya yakın görme sorunu (presbiyopi) nedeniyle yapılan akıllı lens ameliyatında doğal lensin yerine yerleştiririz. Lensin yüzeyindeki özel optik halkalar, gelen ışığı üç farklı odağa dağıtarak araba kullanma gibi uzak, bilgisayar ekranı gibi orta ve kitap-telefon gibi yakın mesafelerde gözlüksüz görmeyi amaçlar.
| Mesafe | Günlük yaşamdaki karşılığı |
|---|---|
| Uzak | Araç kullanma, televizyon, yüzleri tanıma |
| Orta (yaklaşık 60–80 cm) | Bilgisayar ekranı, araç göstergeleri, mutfak tezgâhı |
| Yakın (yaklaşık 40 cm) | Kitap, gazete, cep telefonu |
- Kimler için uygun? Gözlükten mümkün olduğunca bağımsız olmak isteyen, retinası, korneası ve göz siniri sağlıklı katarakt veya presbiyopi hastaları.
- Kimler için uygun olmayabilir? Sarı nokta (makula) hastalığı, ileri glokom, düzensiz kornea veya tedavi edilmemiş belirgin göz kuruluğu olanlarda; ayrıca gece çok araç kullanan ve ışık halkalarına hassas olan hastalarda EDOF veya monofokal lensler daha uygun olabilir.
- Astigmat varsa: Astigmatı olan gözlerde trifokal lensin torik modelini kullanır, astigmatı da aynı ameliyatta düzeltiriz.
- Işık halkaları: Trifokal lenslerde özellikle ilk aylarda gece ışıkların çevresinde halka görmek sıktır. Ancak beynin uyum sağlamasıyla bu şikâyet çoğunlukla azalır. Ayrıntılar için ışık halkaları bölümüne bakabilirsiniz.
Trifokal ve EDOF lensleri karşılaştıran Cochrane derlemesine göre uzak görme her iki tipte benzerdir; yakın görmede trifokal lensler daha avantajlıdır. Size en uygun lensi ise göz ölçümlerinizi, mesleğinizi ve görme beklentilerinizi birlikte değerlendirerek seçiyoruz.
Kataraktım yok, yine de akıllı lens olabilir miyim? (Refraktif lens değişimi)
Evet. Katarakt gelişmemiş, saydam doğal merceğin akıllı lensle değiştirilmesine refraktif lens değişimi (RLE, şeffaf lens değişimi) denir. Ameliyat tekniği katarakt ameliyatıyla aynıdır; fark, amacın kataraktı tedavi etmek değil, gözlük numarasını ve yaşla bozulan yakın görmeyi düzeltmek olmasıdır. Seçilen lense göre (trifokal, EDOF, torik) uzak, orta ve yakın görmeyi birlikte hedefliyoruz.
Kimler için uygun?
- 45 yaş üzerinde yakın gözlüğü kullanmaya başlamış kişiler: Özellikle hem uzak hem yakın için gözlük kullananlar.
- Yüksek hipermetropi: Lazerle düzeltilmesi güç olan yüksek hipermetropide sonuçlar ve hasta memnuniyeti genellikle yüksektir.
- Lazer veya ICL için uygun olmayanlar: Korneası lazere, ön kamarası ICL’ye uygun olmayan yüksek numaralı hastalar.
- Belirgin astigmatı olanlar: Torik akıllı lensle astigmatı da aynı ameliyatta düzeltiyoruz.
Avantajları
Doğal mercek alındığı için ileride katarakt gelişmez; yakın görme sorunu yaşla ilerlemez. Lazerden farklı olarak korneadan doku alınmaz. Ameliyat damla anestezisiyle gerçekleşir ve göz başına genellikle 10–15 dakika sürer.
Refraktif lens değişimi ve SGK
Katarakt olmadan, gözlük numarasını düzeltmek amacıyla yapılan refraktif lens değişimi SGK kapsamında değildir. Katarakt nedeniyle yapılan ameliyatlar ise SGK kapsamındadır (ayrıntılar: Ücret ve SGK).
Akıllı lens ameliyatı nasıl yapılır?
Bu ameliyat, katarakt ameliyatıyla aynı teknikle (fakoemülsifikasyon) gerçekleşir:
- Uyuşturma: Gözünüzü damlalarla uyuştururuz; sizi uyutmayız ve ağrı hissetmezsiniz.
- Mikro kesi: Korneanın kenarından yaklaşık 2–2,8 mm'lik kendiliğinden kapanan bir kesi yaparız.
- Doğal merceğin alınması: Mercek ultrason enerjisiyle küçük parçalara ayrılarak alınır.
- Akıllı lensin yerleştirilmesi: Katlanabilir akıllı lensi merceğin kapsülü içine yerleştirir ve tam merkeze konumlandırırız. Torik lenslerde ise lensi, ölçümlerle belirlenen eksene göre döndürerek yerleştiririz.
İşlem genellikle 15–20 dakika sürer; hasta aynı gün evine döner. İki gözü ise genellikle birkaç gün–birkaç hafta arayla ameliyat ederiz.
Doğru akıllı lensi nasıl seçiyoruz?
Akıllı lens ameliyatında başarının en önemli belirleyicisi, doğru hastaya doğru lensin doğru güçte seçilmesidir. Bunun için muayenede şu değerlendirmeleri yaparız:
- Optik biyometri: Göz uzunluğunu ve kornea gücünü ölçer, lensin gücünü güncel formüllerle hesaplarız.
- Kornea topografisi ve astigmat analizi: Torik lens ihtiyacını ve korneanın düzenli olup olmadığını belirleriz.
- OCT (retina ve sarı nokta taraması): Akıllı lensin başarısını etkileme ihtimali olan gizli retina sorunlarını araştırırız.
- Göz kuruluğu ve göz bebeği ölçümleri: Işık halkası riskini artırma ihtimali olan faktörleri değerlendiririz; kuruluk varsa önce onu tedavi ederiz.
- Yaşam tarzı görüşmesi: Mesleğiniz, gece sürüş sıklığınız, okuma ve bilgisayar alışkanlıklarınız lens tipini belirler.
Yaklaşımımız
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, multifokal lens sonuçları üzerine yayımlanan bilimsel çalışmaların yazarlarından biridir. Ayrıca katarakt-refraktif cerrahi planlaması için geliştirilen RLES AI klinik karar destek platformunun Tıbbi Danışma Kurulu üyesidir. Lensi seçerken markayı değil, gözünüzün ölçümlerini ve yaşam beklentilerinizi esas alırız.
Akıllı lens sonrası gözlükten kurtulma oranı nedir?
Bilimsel çalışmalar, uygun hastalarda trifokal lenslerle yüksek oranda gözlük bağımsızlığı elde edildiğini göstermektedir:
- Bir trifokal lens modeliyle yapılan 13 çalışmanın meta-analizinde hastaların %91,6'sının tamamen gözlüksüz olduğu bildirilmiştir; uzak mesafede %95,9, orta mesafede %96,3 ve yakında %89,6.
- Cochrane derlemesine göre uzak görme trifokal ve EDOF lenslerde benzerdir; yakın görmede trifokal lensler daha avantajlıdır.
- Farklı lens tiplerini karşılaştıran ağ meta-analizlerinde trifokal lenslerin uzak görmeden ödün vermeden yakın görmeyi belirgin şekilde iyileştirdiği gösterilmiştir.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu’nun akıllı lens çalışmaları
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu ve ekibi akıllı lenslerle ilgili çalışmalarını ESCRS kongrelerinde sunmuştur: trifokal lens ameliyatlarında biyometrik analiz ve refraktif sonuçlar (Lizbon, 2017), plak haptikli multifokal lenslerde kapsül içinde kalan viskoelastik maddenin numara kaymasına etkisi (Lizbon, 2017), trifokal lens sonrası memnuniyetsizliğe yol açan topografik faktörler (Viyana, 2018; Paris, 2019), bifokal ve trifokal difraktif lenslerin görme performansı (Paris, 2019) ve multifokal lens sonrası PRK ile ince ayar (Viyana, 2018).
Kaynaklar: Zhu ve ark., Ophthalmol Ther 2023; Tavassoli ve ark., Cochrane 2024; Cho ve ark., JAMA Ophthalmol 2022.
Akıllı lens sonrası ışık halkaları geçer mi? (Post-Surgery Dysphotopsia)
Akıllı lenslerden sonra özellikle ilk haftalarda gece ışıklarının etrafında halka (hale) veya parlama görülmesi sıktır; tıpta buna disfotopsi denir. Beyin yeni merceğe uyum sağladıkça (nöroadaptasyon) bu şikâyet çoğu hastada 3–6 ay içinde belirgin şekilde azalır. Kalıcı ve rahatsız edici olduğu nadir durumlarda tedavi seçenekleri vardır.
Neden olur?
Akıllı lensler ışığı birden fazla odağa dağıtır. Bu nedenle, özellikle karanlıkta göz bebeği büyüdüğünde ışık kaynaklarının etrafında halkalar görmeniz mümkündür. Bu, lensin çalışma prensibinin doğal bir sonucudur ve bir komplikasyon değildir. Bunun dışında, görme alanının kenarında hafif bir gölge şeklinde beliren negatif disfotopsi de nadiren ortaya çıkar.
Ne kadar sürer?
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu'nun da yazarları arasında yer aldığı ve Türk Oftalmoloji Dergisi'nde yayımlanan multifokal lens çalışmasında:
| Ameliyat sonrası | Hale / parlama şikâyeti |
|---|---|
| 1. ay | Hastaların %22'sinde yok, %37'sinde hafif, %40,7'sinde orta düzeyde |
| 3. ay | Hastaların %74'ünde hiç yok veya çok hafif |
| 6. ay | Parlama şikâyeti kalmamış; hale yalnızca hastalar özellikle dikkat ettiğinde fark ediliyor |
Çalışmadaki hastaların tamamı sonuçtan "çok memnun" olduğunu ve aynı tedaviyi yeniden tercih edeceğini belirtmiştir. Genel literatürde de ameliyat sonrası ilk dönemde ışık olaylarını fark eden hastaların çoğunda şikâyetin bir yıl içinde kaybolduğu, cerrahi müdahale gereken durumun çok nadir olduğu bildirilmektedir.
Önceden ve sonradan neler yapıyoruz?
- Gece sürüşü yoğun hastalarda halka riski daha düşük olan EDOF lensleri öneriyoruz.
- Göz kuruluğunu ameliyattan önce tedavi ediyor, göz bebeği ve göz ekseni ölçümlerini değerlendiriyoruz.
- Uyum sürecini ameliyattan önce açıkça konuşuyor, kontrollerde takip ediyoruz.
- Gerekirse küçük numara artıklarını, göz kuruluğunu ve ikincil kataraktı (YAG lazer) tedavi ediyoruz.
- Şikâyetin kalıcı ve rahatsız edici olduğu çok nadir durumlarda lens değişimi gibi cerrahi seçenekleri değerlendiriyoruz.
Akıllı lens mi, lazer mi?
| Özellik | Lazer (SMILE Pro, No Touch) | Akıllı lens |
|---|---|---|
| Uygun yaş | Genellikle 18–40 yaş | Genellikle 45 yaş üzeri veya kataraktı olanlar |
| Yakın görme (presbiyopi) | Çözmez; yaş ilerledikçe okuma gözlüğü gerekir | Aynı ameliyatta çözer |
| Doğal mercek | Yerinde kalır | Yerini akıllı lense bırakır |
| Gelecekte katarakt | Gelişmesi olası | Gelişmez |
| İşlem yeri | Kornea yüzeyi | Göz içi |
Yaşınızı, göz numaranızı, kornea yapınızı ve merceğin durumunu birlikte değerlendiririz. Böylece hangi yöntemin sizin için uygun olduğuna karar veririz.
Akıllı lens ameliyatı sonrası iyileşme
- İlk gün: Uzak görme çoğu hastada belirgin şekilde düzelir; ilk kontrolü de yaparız.
- İlk hafta: Okuma ve ekran kullanımına dönersiniz; ancak gözünüzü ovuşturmamanız ve gözünüze su kaçırmamanız gerekir.
- 1. ay: Yakın ve orta mesafe görme netleşir; iki göz birlikte kullanıldıkça görme kalitesi artar.
- 3–6. ay: Beyin yeni merceğe uyum sağlar; böylece ışık halkaları belirgin şekilde azalır.
Ayrıntılı bilgi: Ameliyat sonrası iyileşme süreci
Akıllı lens ücreti ve SGK
Ameliyatın ücreti muayene sonrasında netleşir. Ücreti belirleyen başlıca faktörler; seçilen lensin tipi (trifokal, EDOF), astigmat için torik lense gerek olup olmadığı, tek veya iki gözün ameliyat edilmesi ve sosyal güvence durumudur.
Veni Vidi Göz SGK anlaşmalıdır. Katarakt nedeniyle yapılan ameliyatlar SGK kapsamındadır; akıllı lens tercih edildiğinde lens farkı ve mevzuata göre fark ücreti hasta tarafından karşılanır. Ancak kataraktı olmayan hastalarda yapılan refraktif lens değişimi SGK kapsamında değildir. Özel sağlık sigortalarında kapsam poliçeye göre değişir.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu anlatıyor
Hem yakını hem uzağı göremeyenler ve yaşla azalan yakın görme için tedavi seçenekleri hakkında kısa videolar.
Sık sorulan sorular
Evet. Akıllı lens gözün içine yerleştirilen kalıcı bir mercektir; eskimez, bakım gerektirmez ve normal şartlarda ömür boyu gözde kalır.
Uygun hastalarda trifokal lenslerle hastaların büyük çoğunluğu günlük yaşamda gözlüksüz görür. Ancak çok küçük yazılar veya uzun süreli yakın çalışma için bazı hastaların zaman zaman okuma gözlüğü kullanması mümkündür. Bu durum lensin tipine göre değişir.
Çoğu hastada evet. Beyin yeni merceğe alıştıkça ışık halkaları genellikle 3–6 ay içinde belirgin şekilde azalır. Kalıcı ve rahatsız edici olduğu nadir durumlarda tedavi seçenekleri vardır.
Sarı nokta hastalığı, ilerlemiş glokom, düzensiz kornea gibi sorunları olanlarda ve beklentisi uygun olmayan hastalarda akıllı lens yerine monofokal veya EDOF lensleri tercih etmek mümkündür. Kararı muayene ve ölçümlerden sonra veririz.
Evet. 45 yaş üzerinde yakın gözlüğü kullanan ve yüksek numarası olan kişilerde refraktif lens değişimi mümkündür. Daha genç hastalarda lazer veya ICL genellikle daha uygun seçeneklerdir.
Keratokonusun evresine ve korneanın düzenine bağlıdır. İlerlemiş ve düzensiz korneada akıllı lensler görme kalitesini düşürebileceği için genellikle önermiyoruz. Öte yandan stabil ve hafif vakalarda torik lensleri değerlendirmek mümkündür.
Hayır. Ameliyat damla anestezisiyle gerçekleşir ve ağrı hissetmezsiniz. Ancak ameliyattan sonra kısa süreli kum batması hissi olması mümkündür.
Evet. Çok nadir durumlarda, örneğin kalıcı ve rahatsız edici ışık şikâyetlerinde, akıllı lensi çıkarıp farklı bir mercekle değiştirmek mümkündür.
Genellikle gözleri birkaç gün–birkaç hafta arayla ameliyat ederiz. Böylece ilk gözün sonucunu değerlendirir, ikinci gözün planlamasını buna göre yaparız.
Kaynaklar
- Zhu D, Ren S, Mills K, Hull J, Dhariwal M. Rate of Complete Spectacle Independence with a Trifocal Intraocular Lens: A Systematic Literature Review and Meta-Analysis. Ophthalmol Ther. 2023;12(2):1157–1171. doi:10.1007/s40123-023-00657-5
- Tavassoli S ve ark. Trifocal versus extended depth of focus (EDOF) intraocular lenses after cataract extraction. Cochrane Database Syst Rev. 2024;7:CD014891. doi:10.1002/14651858.CD014891.pub2
- Cho JY ve ark. Visual Outcomes and Optical Quality of Accommodative, Multifocal, Extended Depth-of-Focus, and Monofocal Intraocular Lenses in Presbyopia-Correcting Cataract Surgery: A Systematic Review and Bayesian Network Meta-analysis. JAMA Ophthalmol. 2022;140(11):1045–1053. doi:10.1001/jamaophthalmol.2022.3667
- Tunç Z, Helvacıoğlu F, Şencan S, Şimşek Ş. Multifokal progresif refraktif-difraktif lens: optik tasarım ve klinik sonuçları. Türk Oftalmoloji Dergisi. 2012. Makale
- Pusnik A, Petrovski G, Lumi X. Dysphotopsias or Unwanted Visual Phenomena after Cataract Surgery. Life (Basel). 2023;13(1):53. doi:10.3390/life13010053
- Masket S, Fram NR. Pseudophakic Dysphotopsia: Review of Incidence, Cause, and Treatment of Positive and Negative Dysphotopsia. Ophthalmology. 2021;128(11):e195–e205. doi:10.1016/j.ophtha.2020.08.009
- Maldonado MJ ve ark. Indications and risk factors in refractive lens exchange: outcomes and special cases (extreme hyperopes and myopes). Arch Soc Esp Oftalmol (Engl Ed). 2026:502616. doi:10.1016/j.oftale.2026.502616
- Laube T ve ark. Pseudophakic retinal detachment in young-aged patients. PLoS One. 2017;12(8):e0184187. doi:10.1371/journal.pone.0184187
- Tunç Z, Helvacıoğlu F, Şencan S, Şimşek S. Accommodative IOL Implantation in Cataract Surgery. Turkish Journal of Ophthalmology. 2012;42(4):257-262. doi:10.4274/tjo.42.47965
Bu sayfa hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Size uygun lensi ve tedaviyi göz muayenesinden sonra belirleriz.
Akıllı lens için uygunluk muayenesi
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul