Sarı Nokta Hastalığı – Makula Dejenerasyonu
Kuru ve yaş tip · Göz içi iğne (anti-VEGF) · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
Sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu), retinanın merkezindeki makulanın yaşla hasar görmesiyle merkezi görmenin bozulmasıdır. Kuru tipi yavaş ilerler; yaş tipinde anormal damarlar sızdırır ve görme hızla düşebilir. Yaş tip göz içi iğne (anti-VEGF) ile tedavi edilir; erken başlanan tedavi görmeyi korur.
Evde kontrol: Amsler ızgarası
Okuma gözlüğünüzle, ızgarayı 30–35 cm uzaklıktan tek gözünüzü kapatarak ortadaki noktaya bakın. Çizgilerde eğrilik, kırılma veya gri/boş alan fark ederseniz vakit kaybetmeden göz muayenesi olun.
Amsler testi tanı koydurmaz; yalnızca değişikliği erken fark etmenize yardımcı olur. Temsili görsel © Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu
Sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu) nedir?
Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, retinanın merkezindeki sarı noktanın (makula) yaşla birlikte hasar görmesiyle merkezi görmenin bozulduğu bir hastalıktır. Okuma, yüz tanıma, araç kullanma gibi keskin görme gerektiren işler zorlaşır; yan (çevresel) görme ise genellikle korunur, bu nedenle hastalık tam körlüğe yol açmaz.
Gelişmiş ülkelerde 50 yaş üzerinde ciddi görme kaybının başlıca nedenlerindendir. Küresel bir meta-analize göre 45–85 yaş arasındaki kişilerin yaklaşık %8,7’sinde makula dejenerasyonu bulunmaktadır.
Sarı nokta hastalığı: kuru ve yaş tip
- Kuru tip (hastaların çoğu): Makulada drusen adı verilen birikintiler ve pigment değişiklikleri oluşur; yavaş ilerler. İleri evrede “coğrafi atrofi” denilen hücre kaybı alanları gelişebilir.
- Yaş (neovasküler) tip: Retina altında anormal damarlar büyür, sızdırır ve kanar. Görme haftalar içinde hızla bozulabilir; acil tedavi gerektirir. Kuru tip her zaman yaş tipe dönüşebilir.
Sarı nokta hastalığı: kuru ve yaş tip illüstrasyonu
Makulanın kesitsel (OKT benzeri) görünümüyle hastalığın tiplerini gösterir.
- Sağlıklı makulaSarı noktanın ortasında keskin görmeyi sağlayan çukurluk (fovea) ve düzenli katmanlar vardır.
- Kuru tip – drusenPigment epitelinin altında sarı birikintiler (drusen) oluşur; çoğu zaman yavaş ilerler.
- Kuru tip – coğrafi atrofiİleri evrede makulada hücre kaybı alanları oluşur; merkezde kalıcı görme kaybı gelişebilir.
- Yaş tip – yeni damarKoroidden gelişen anormal damarlar sızdırır ve kanar; retina altında sıvı birikir. Hızlı tedavi gerekir.
Hastalar nasıl görür?
Sarı nokta hastalığı olan kişi nasıl görür?
Aynı manzaranın sağlıklı bir gözle ve sarı nokta hastalığında nasıl görüldüğünü karşılaştırın. Kaydırıcıyla hastalığın evresini değiştirebilirsiniz.
Merkezde gölge, düz çizgilerin eğri görünmesi (metamorfopsi) ve yüzleri, yazıları seçememe tipiktir; yan (çevresel) görme genellikle korunur. Görme kaybının şekli ve derecesi kişiden kişiye değişir. Temsili simülasyon © Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu
Sarı nokta hastalığı belirtileri ve risk faktörleri
- Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görünmesi (metamorfopsi)
- Görme alanının ortasında gri veya boş bir leke
- Yazılarda harflerin kaybolması, yüzlerin seçilememesi
- Renklerin soluklaşması, loş ışıkta okuyamama
Risk faktörleri: ileri yaş, sigara (en önemli değiştirilebilir risk faktörü), ailede makula dejenerasyonu öyküsü, yüksek tansiyon, damar sertliği, obezite ve dengesiz beslenme.
Sarı nokta hastalığı tedavi seçenekleri
Yaş tip: Standart tedavi, anormal damarların büyümesini sağlayan VEGF adlı maddeyi baskılayan ilaçların göz içine iğneyle verilmesidir (anti-VEGF: ranibizumab, aflibersept, bevacizumab, faricimab ve benzerleri). 16 randomize çalışmayı içeren Cochrane derlemesine göre anti-VEGF tedavisi, 15 harf veya daha fazla görme kazanma olasılığını yaklaşık 4 kat artırmaktadır. Tedavi genellikle aylık yüklemeyle başlar, ardından OKT bulgularına göre “tedavi et ve uzat” yöntemiyle aralar kişiye göre ayarlanır.
Kuru tip: Orta evrede AREDS2 formülüne uygun (C ve E vitamini, çinko, bakır, lutein ve zeaksantin içeren) destek, ileri evreye ilerleme riskini azaltabilir; sigara içenlerde beta-karoten içeren eski formüller önerilmez. Coğrafi atrofide lezyon büyümesini yavaşlatan kompleman inhibitörü iğneler bazı ülkelerde onaylanmıştır; bu ilaçların görme işlevine belirgin katkısı gösterilmemiştir ve kullanılabilirlikleri ülkeye göre değişir.
Az görenlere destek: Büyüteçler, yüksek kontrastlı aydınlatma ve az gören rehabilitasyonu günlük yaşamı kolaylaştırır.
Göz içi iğne (intravitreal enjeksiyon) nasıl yapılır? İşlem ameliyathane koşullarında, damla anestezisiyle yapılır ve birkaç dakika sürer. Göz ve çevresi antiseptik solüsyonla temizlenir, göz kapakları bir aralayıcıyla açık tutulur ve ilaç çok ince bir iğneyle gözün beyaz kısmından göz içine verilir. Çoğu hasta yalnızca hafif bir basınç hisseder. İşlemden sonra birkaç gün antibiyotikli damla kullanılabilir; ağrı, artan kızarıklık veya görmede azalma olursa hemen hekime başvurulmalıdır. Enfeksiyon (endoftalmi) gibi ciddi yan etkiler nadirdir.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu’nun çalışması
Bilimsel çalışma
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, Prof. Dr. Zafer Kapran ile birlikte Retina-Vitreus dergisinin özel sayısında “Yaşa bağlı maküla dejenerasyonunda anti-VEGF tedavisi” başlıklı derleme bölümünü yazmıştır (2015). OKT ile retina ölçümlerinin güvenilirliği üzerine geliştirdiği “Helvacıoğlu tekrarlanabilirlik indeksi” de makula hastalıklarının takibinde kullanılan görüntülemenin doğruluğuyla ilgilidir.
Sık sorulan sorular
Tam körlüğe yol açmaz; yan görme genellikle korunur. Ancak merkezi görme ciddi biçimde azalabilir ve okuma, araç kullanma gibi işler imkânsız hale gelebilir.
Yaş tip kronik bir hastalıktır; çoğu hastada iğne tedavisi aralıklar uzatılarak uzun yıllar sürer. Düzenli takip, kazanılan görmeyi korumanın anahtarıdır.
Vitaminler hastalığı önlemez; ancak orta evre hastalarda AREDS2 formülü ileri evreye ilerleme riskini azaltabilir. Hangi destek ürününün uygun olduğunu hekiminize sorun.
Güncel bilgiler katarakt ameliyatının hastalığı belirgin şekilde kötüleştirmediğini gösterir. Ameliyat öncesi makula OKT ile değerlendirilir; çok odaklı (trifokal) lensler genellikle önerilmez.
Evet, diğer gözde de gelişme riski artmıştır. Diğer gözünüzü düzenli olarak Amsler ızgarasıyla kontrol etmeniz ve muayenelerinizi aksatmamanız önerilir.
Düz çizgilerin dalgalı görünmesi, ortada leke veya ani görme azalması varsa gecikmeden göz doktoruna başvurulmalıdır. Yaş tipte tedaviye erken başlamak görmeyi korumada önemlidir.
Kuru tip, bir kısım hastada zamanla yaş tipe ilerleme riski taşır. Bu nedenle hekimler düzenli muayeneyi ve evde Amsler ızgarasıyla kontrolü önerir.
Sigara, hastalık için bilinen ve kişinin değiştirebileceği en önemli risk faktörlerinden biridir. Dengeli beslenme ve sigaradan uzak durmak genel göz sağlığını destekler, ancak tek başına tedavinin yerine geçmez.
Kaynaklar
- Wong WL ve ark. Global prevalence of age-related macular degeneration and disease burden projection for 2020 and 2040: a systematic review and meta-analysis. Lancet Glob Health. 2014;2(2):e106–e116. doi:10.1016/S2214-109X(13)70145-1
- Solomon SD ve ark. Anti-vascular endothelial growth factor for neovascular age-related macular degeneration. Cochrane Database Syst Rev. 2019;3(3):CD005139. doi:10.1002/14651858.CD005139.pub4
- Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group. Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: the AREDS2 randomized clinical trial. JAMA. 2013;309(19):2005–2015. doi:10.1001/jama.2013.4997
- Heier JS ve ark. Pegcetacoplan for the treatment of geographic atrophy secondary to age-related macular degeneration (OAKS and DERBY): two multicentre, randomised, double-masked, sham-controlled, phase 3 trials. Lancet. 2023;402(10411):1434–1448. doi:10.1016/S0140-6736(23)01520-9
- Kapran Z, Helvacıoğlu F. Yaşa bağlı maküla dejenerasyonunda anti-VEGF tedavisi. Retina-Vitreus. 2015;Özel Sayı:233–243.
- Helvacıoğlu F, Uyar OM, Şencan S, Tunç Z, Kapran Z. Helvacioglu reproducibility index: a new algorithm to evaluate the effects of misalignments on the measurements of retinal nerve fiber layer by spectral-domain OCT. Int J Ophthalmol. 2015;8(5). doi:10.3980/j.issn.2222-3959.2015.05.28
Bu sayfa hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Size uygun tedavi, göz muayenesi ve ölçümler sonrasında belirlenir.
Makula (sarı nokta) muayenesi ve OKT
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
İlgili sayfalar
- Medikal Retina TedavileriMedikal retina: diyabetik retinopati, sarı nokta hastalığı (AMD) ve retinitis pigmentosa için OKT ile tanı, göz içi iğne (anti-VEGF) ve lazer tedavileri.
- Diyabetik RetinopatiŞekere bağlı göz hastalığı diyabetik retinopati: evreleri, makula ödemi, göz içi iğne (anti-VEGF), lazer tedavisi ve düzenli göz dibi kontrolü.
- Gece Körlüğü (Retinitis Pigmentosa)Gece körlüğü ve tünel görme ile seyreden retinitis pigmentosa: belirtiler, genetik testler, takip, katarakt ve makula ödemi yönetimi.
- Genel Göz MuayenesiKapsamlı göz muayenesi neleri içerir: görme keskinliği, göz tansiyonu, biyomikroskop, göz dibi, OCT ve ne sıklıkla yaptırılmalı.