Keratokonus Tedavisi
Cross-linking (CXL) · Kombine CXL + No Touch · Kornea halkası ve CAIRS · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
Keratokonus, korneanın incelerek koni şeklinde sivrileştiği ilerleyici bir hastalıktır. Uyguladığımız keratokonus tedavisi önce ilerlemeyi durdurmayı hedefler; bunu cross-linking (CXL) ile sağlarız. Ardından görmeyi iyileştirmek için kombine CXL + No Touch lazer, CAIRS ve kornea içi halka (ICRS), özel kontakt lensler veya göz içi lens kullanmak mümkündür. Erken tanı, kornea nakli ihtiyacını büyük ölçüde önler.
Keratokonus nedir, keratokonus tedavisi için neler yapıyoruz?
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu keratokonusun belirtilerini, teşhisini ve güncel tedavi seçeneklerini anlatıyor.
Keratokonus nedir?
Keratokonus, gözün ön yüzündeki saydam tabaka olan korneanın zamanla incelerek öne doğru koni şeklinde sivrileştiği, ilerleyici bir kornea hastalığıdır. Kornea düzgün şeklini kaybettikçe düzensiz astigmat oluşur ve görme, gözlükle tam düzeltilemeyecek hale gelir. Genellikle iki gözü de etkiler; ancak bir gözün diğerinden daha ileri olması mümkündür.
Keratokonus sanıldığından daha yaygındır. Örneğin Hollanda'daki ulusal kayıt çalışması, toplumda yaklaşık her 375 kişiden birinde keratokonus olduğunu ve ortalama tanı yaşının 28 olduğunu bildirmiştir. Hastalık çoğunlukla ergenlik döneminde başlar; 30'lu–40'lı yaşlara kadar ilerlemesi de mümkündür. Bu nedenle erken tanı, görmeyi korumanın anahtarıdır.
Keratokonus belirtileri nelerdir?
- Sık değişen göz numarası: Özellikle astigmat numarasının kısa aralıklarla artması.
- Gözlükle tam düzelmeyen görme: Yeni gözlüğe rağmen net görememe.
- Bulanık, gölgeli veya çift görme: Tek gözle bakarken bile harflerin çift görünmesi.
- Işığa hassasiyet ve gece görme sorunları: Farların çevresinde dağılma ve parlama.
- Kontakt lensin rahatsız etmeye başlaması: Lensin kayması veya tutmaması.
Bu yakınmalar varsa, özellikle ergenlik ve genç erişkinlik döneminde ayrıntılı kornea taraması yapılmalıdır. Erken evrede görme çoğu zaman normaldir; bu evrede hastalığı ancak kornea topografisi ile fark etmek mümkündür.
Keratokonus neden olur? Risk faktörleri
Keratokonusun kesin nedeni bilinmemektedir; genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
- Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarında keratokonus olanlarda risk artar; bu nedenle aile bireylerinin de taranmasını öneririz.
- Göz ovuşturma: Keratokonusun gelişmesi ve ilerlemesiyle en güçlü ilişkisi olan ve kişinin kendisinin değiştirebileceği risk faktörüdür. Kaşıntı varsa ovuşturmak yerine tedavi edilmelidir.
- Alerji ve atopi: Geniş nüfus çalışmalarında keratokonusun alerjik hastalıklar, astım ve bazı bağışıklık sistemi hastalıklarıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir.
Keratokonusu nasıl teşhis ediyoruz?
Tanı için önce kornea topografisi ve tomografisi yaparız; bu ölçümler korneanın ön ve arka yüzeyinin haritasını çıkarır. Buna ek olarak kornea kalınlık haritası (pakimetri) ve ayrıntılı göz muayenesi de tanıda yer alır. Hastalığın ilerleyip ilerlemediğini anlamak için ölçümleri belirli aralıklarla tekrarlar ve karşılaştırırız. Uluslararası keratokonus uzlaşı raporu da ilerlemeyi göstermek için kornea ön yüzü, arka yüzü ve kalınlığındaki değişimleri birlikte değerlendirmeyi önerir.
Lazer göz ameliyatı öncesi yapılan kapsamlı tarama da hayati önem taşır, çünkü belirti vermeyen erken (subklinik) keratokonusu yakalamayı sağlar. Keratokonuslu bir korneaya uygulanan klasik lazer tedavisi ise hastalığı hızlandırma riski taşır. Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, RLES AI klinik karar destek platformunun Tıbbi Danışma Kurulu üyesidir. Ayrıca bu platformun keratokonus taraması ve kontakt lensin korneada oluşturduğu geçici değişikliklerin ayırt edilmesi modüllerine katkı vermiştir.
Keratokonus tedavisi: hangi yöntem kime uygun?
Keratokonus tedavisinin iki amacı vardır: hastalığın ilerlemesini durdurmak ve görme kalitesini iyileştirmek. Bu nedenle keratokonus tedavisini; hastalığın evresine, ilerleyip ilerlemediğine, kornea kalınlığına ve yaşa göre kişiye özel planlarız.
| Tedavi | Amaç | Kimlere uygun? |
|---|---|---|
| Gözlük / yumuşak lens | Görmeyi düzeltmek | Çok erken evre, düzensizliğin az olduğu gözler |
| Özel kontakt lensler (RGP, hibrit, skleral) | Düzensiz korneanın optik etkisini gidermek | Gözlükle yeterli görmenin sağlanamadığı her evre |
| Cross-linking (CXL) | İlerlemeyi durdurmak | İlerleyen keratokonus; özellikle çocuk ve gençler |
| Kombine CXL + No Touch | İlerlemeyi durdurmak ve düzensizliği azaltmak | Hafif–orta evre, kornea kalınlığı yeterli, lens kullanamayan hastalar |
| CAIRS ve kornea halkası (ICRS) | Koniyi düzleştirip görmeyi iyileştirmek | Orta evre, merkezi saydam, lens toleransı düşük hastalar |
| Göz içi lens (ICL) | Kalan numarayı düzeltmek | Hastalığı durmuş (stabil) seçilmiş hastalar |
| Kornea nakli (DALK / PK) | Görmeyi yeniden kazandırmak | İleri evre, kornea skarı olan veya diğer yöntemlerle sonuç alınamayan hastalar |
Günümüzde erken tanı ve cross-linking sayesinde, hastaların büyük çoğunluğunda kornea nakline gerek kalmadan keratokonus tedavisi mümkündür.
Keratokonus tedavisi seçeneği olarak kontakt lensler
Kontakt lensler, keratokonusta görmeyi düzeltmenin en etkili ameliyatsız yoludur. Keratokonuslu korneanın yüzeyi düzensiz olduğu için gözlük bu düzensizliği tam düzeltemez. Özel lensler ise göz ile lens arasındaki gözyaşı tabakası sayesinde korneanın önüne yeni, düzgün bir optik yüzey oluşturur. Bu nedenle gözlükle yeterli göremeyen birçok hasta, uygun lensle belirgin şekilde daha net görür.
| Lens türü | Özelliği | Kimlere uygun? |
|---|---|---|
| Yumuşak torik / keratokonus yumuşak lensi | Konforludur; özel tasarımlı kalın merkezli modeller hafif düzensizliği örtebilir | Erken evre, düzensizliğin az olduğu gözler |
| Sert gaz geçirgen (RGP) lens | Korneanın üzerinde durur; düzensiz yüzeyi düzeltmede en etkili klasik seçeneklerden biridir. Keratokonusa özel tasarımları (ör. çok eğrili lensler) vardır | Hafif–orta evre; alışma süresi gerekir |
| Hibrit lens | Merkezi sert gaz geçirgen, çevresi yumuşak silikon hidrojel; sert lensin görme kalitesini yumuşak lensin konforuyla birleştirir | Sert lense alışamayan veya sert lensi kayan hafif–orta (seçilmiş ileri) evre hastalar; özellikle merkezi yerleşimli koniler |
| Piggyback (çift lens) | Yumuşak lensin üzerine sert lens takılır | Sert lensi tek başına tolere edemeyen hastalar |
| Skleral / mini-skleral lens | Korneaya değmeden gözün beyaz kısmına (sklera) oturan büyük çaplı lens; altındaki sıvı haznesi korneayı korur ve düzensizliği giderir | Orta–ileri evre, dik koni, halka veya nakil sonrası, sert lensi tolere edemeyenler |
Keratokonusta hibrit lensler
Hibrit lens, ortası sert gaz geçirgen malzemeden, çevresi ise yumuşak silikon hidrojel bir "etek"ten oluşan kontakt lenstir. Sert merkez, altındaki gözyaşı tabakasıyla birlikte düzensiz korneanın önünde düzgün bir optik yüzey oluşturur. Böylece sert lens kalitesinde görme sağlar. Yumuşak etek ise lensin gözde ortalanmasına yardımcı olur, kaymasını ve düşmesini azaltır. Ayrıca sert lenslerden daha konforlu bir kullanım sunar. Yeni nesil hibrit lensler koninin üzerinden hafifçe köprü kurar ve korneaya baskı yapmaz.
- Kimlere uygun? Sert (RGP) lense alışamayan, sert lensi gözden kayan veya düşen, spor yapan ve yumuşak lensle yeterli göremeyen hastalar. Özellikle merkezi yerleşimli konilerde başarı oranı yüksektir.
- Görme: Türkiye'de yapılan karşılaştırmalı bir çalışma, orta ve ileri keratokonusta hibrit lenslerin sert lensler kadar görme kazancı sağladığını göstermiştir. Keratokonuslu 110 gözü değerlendiren bir başka çalışmada görme keskinliği gözlükle ortalama 0,36'dan hibrit lensle 0,80'e yükselmiştir. Hastaların çoğu uygun lensi ilk bir–iki denemede bulmuştur.
- Yaşam kalitesi: Çalışmalar, sert ya da yumuşak lensi tolere edemeyen hastalarda yeni nesil hibrit lenslerle görmeye bağlı yaşam kalitesi skorlarının belirgin şekilde arttığını bildirmektedir.
- Cross-linking sonrası: CXL sonrası hibrit lens kullanan hastalarda görme artmış, lens kullanımı hastalığın durmasını olumsuz etkilememiştir.
- Dikkat edilmesi gerekenler: Hibrit lensi takıp çıkarmak alışma gerektirir; lens ömrü yumuşak lenslerden kısa, maliyeti daha yüksektir. Bir çalışmada hastaların yaklaşık üçte biri ilk 6 ay içinde lensi bırakmıştır; nedeni çoğunlukla konfor ve takıp çıkarma güçlüğüdür. Başarı, koninin şekli ve yerine bağlıdır. Aşağıya sarkan ve kenara yakın konilerde skleral lensler daha uygun olabilir.
| Özellik | Hibrit lens | Skleral lens |
|---|---|---|
| Oturduğu yer | Kornea ve korneanın hemen çevresi | Korneaya değmeden gözün beyaz kısmı (sklera) |
| En uygun olduğu koni | Merkezi yerleşimli, hafif–orta evre koniler | Dik, ileri evre, aşağıya sarkan veya kenara yakın koniler |
| Takma–çıkarma | Yumuşak lense yakın; alışma gerekir | Lensin içi özel sıvıyla doldurularak takılır; öğrenme süreci daha uzundur |
| Konfor | Sert lense göre daha iyi | Korneaya temas olmadığı için genellikle en konforlu seçenek |
Skleral lensler ve kornea nakli
Skleral lensler, özellikle ileri keratokonusta kornea nakline bir alternatif olma potansiyeli taşır. Örneğin keratokonuslu 89 gözde yapılan bir çalışmada mini-skleral lenslerle görme keskinliği ve görmeyle ilgili yaşam kalitesi anlamlı olarak artmıştır. Lensi bırakan hastalarda en sık neden ise lensi takıp çıkarmada zorlanmadır. Bildirilen sonuçlara göre, kornea ödemi (hidrops) geçiren ileri evre hastalarda bile uygun hastaların çoğunda skleral lensle iş görür bir görme elde etmek mümkündür. Bu nedenle aynı kaynaklar, nakil kararı öncesinde skleral lens denemeyi önerir.
Cross-linking, kombine tedavi veya kornea halkası sonrasında korneanın şekli değiştiği için lens seçimini yeniden değerlendirmek gerekir; bu tedavilerden sonra birçok hastada lens daha rahat oturur.
Lens seçimini nasıl yapıyoruz?
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, muayenede sizin için en uygun lens türünü belirler ve önerir. Bu kararda kornea tomografisi, koninin yeri ve evresi, gözyaşı durumu ve günlük yaşam alışkanlıklarınız belirleyicidir. Lensi bu öneri doğrultusunda temin edersiniz. Lens kullanmaya başladıktan sonra ise kornea sağlığınızı kontrol muayenelerinde izleriz.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu'nun keratokonus tedavisi deneyimi
Hekim deneyimi ve yayınlar
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, kornea içi halka tedavisi üzerine iki klinik çalışmanın yazarlarındandır. Bu çalışmalardan birinde, keratokonuslu 30 gözde halkaların yerleşimi özel bir mekanik diseksiyon tekniğiyle gerçekleşti. 1 yılın sonunda ortalama eşdeğer numara −6,42 D'den −1,26 D'ye geriledi. Ortalama kornea dikliği de 49,4 D'den 44,4 D'ye indi ve ciddi bir komplikasyon gelişmedi. LASIK sonrası ektazi gelişen 12 gözü kapsayan çalışma da benzer şekilde anlamlı bir iyileşme bildirmiştir.
Ayrıca keratokonusta korneal wavefront rehberli TransPRK ile cross-linking’in aynı seansta birleştirildiği hibrit tedavinin kısa, 2 yıllık, 3 yıllık ve uzun dönem sonuçlarını 2016–2019 yılları arasında ESCRS kongrelerinde sunmuştur.
Çocuk ve gençlerde keratokonus tedavisi
Keratokonus çocuklarda ve gençlerde daha hızlı ilerleme eğilimindedir. İngiltere'de 10–16 yaş arası hastalarla yapılan randomize KERALINK çalışmasına göre, cross-linking yapılan gözlerde hastalığın ilerleme olasılığı standart takibe göre yaklaşık %90 daha düşüktür. Araştırmacılar bu nedenle CXL'in ilerleyen hastalıkta ilk basamak tedavi olarak düşünülmesini önermiştir. Dolayısıyla keratokonus tanısı alan genç hastaları yakın aralıklarla takip etmek önemlidir. İlerleme saptandığında da gecikmeden keratokonus tedavisi uygulamak önemlidir.
Keratokonus tedavisi ücreti ve SGK
Ücreti muayene sonrasında belirleriz; ücret, uygulanacak tedaviye (CXL, kombine tedavi, CAIRS veya kornea halkası) ve tek ya da iki göze yapılmasına göre değişir. Veni Vidi Göz SGK anlaşmalıdır. SGK, cross-linking (CXL) tedavisini belirli koşullar sağlandığında karşılayabilmektedir; bu koşullara uyup uymadığınızı muayene ve ölçümlerle belirleriz. Kornea halkası tedavisi SGK kapsamında değildir. Özel sağlık sigortalarında kapsam poliçeye göre değişir.
Gözlük numaranız sık mı değişiyor?
Sık değişen gözlük numarası, bazı hastalarda keratokonusun ilk işaretlerinden biridir. Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu anlatıyor.
Sık sorulan sorular
Keratokonus genellikle tam körlüğe yol açmaz. Ancak tedavi olmadan görmenin ciddi şekilde azalması ve ileri evrede kornea nakli gerekmesi mümkündür. Buna karşın erken tanı ve cross-linking ile hastaların büyük çoğunluğunda ilerlemeyi durdurmak mümkündür.
Klasik lazer göz ameliyatını (LASIK gibi) keratokonuslu gözlerde yapmayız, çünkü hastalığı hızlandırma riski taşır. Ancak seçilmiş hafif–orta evre hastalarda korneayı güçlendiren cross-linking ile birlikte kişiye özel, düşük dozlu bir No Touch lazer uygulamak mümkündür.
Hastalık çoğunlukla ergenlikte başlar; 30’lu–40’lı yaşlara kadar ilerlemesi de mümkündür. İlerleme hızı ise kişiden kişiye değişir. Bu nedenle yaşa bakılmaksızın düzenli ölçümlerle takip yapılmalıdır.
Genetik yatkınlık önemli bir rol oynar. Keratokonusu olan birinin anne, baba, kardeş ve çocuklarının da kornea taramasından geçmesini öneririz.
Evet. Erken evrede yumuşak lensle, daha ileri evrelerde ise sert (RGP) veya skleral lenslerle görmeyi belirgin şekilde iyileştirmek mümkündür. Ancak lens, hastalığın ilerlemesini durdurmaz; ilerleme varsa cross-linking gerekir.
Tek bir en iyi lens yoktur. Erken evrede yumuşak özel lensler, hafif–orta evrede sert (RGP) veya hibrit lensler, ileri evrede ve dik konilerde skleral lensler öne çıkar. Hangi lensin uygun olduğuna muayenede; kornea tomografisi, gözyaşı durumu ve günlük kullanım alışkanlıklarınıza göre hekiminiz karar verir.
Hibrit lens, ortası sert gaz geçirgen, çevresi yumuşak malzemeden yapılan bir kontakt lenstir. Sert lens kalitesinde görmeyi yumuşak lense yakın konforla birleştirir. Sert lense alışamayan, sert lensi kayan veya düşen ve özellikle merkezi yerleşimli konisi olan hafif–orta evre keratokonus hastalarında iyi bir seçenektir.
Merkezi yerleşimli, hafif–orta evre konilerde hibrit lensler; dik, ileri evre veya aşağıya sarkan konilerde ise skleral lensler genellikle daha başarılıdır. Hangisinin uygun olduğuna muayenede kornea tomografisine göre hekiminiz karar verir.
Skleral lens, korneaya değmeden gözün beyaz kısmına oturan büyük çaplı sert bir lenstir. Altındaki sıvı tabakası korneanın düzensizliğini giderir ve korneayı korur. İleri keratokonusta, sert lensi tolere edemeyenlerde ve halka veya nakil sonrası düzensiz kornealarda iyi bir seçenektir.
İşlemleri damla anestezisiyle yaparız; bu nedenle işlem sırasında ağrı hissetmezsiniz. Yüzey tabakasının kaldırıldığı cross-linking ve kombine tedavilerden sonra ilk 2–3 gün batma, sulanma ve ışık hassasiyeti olabilir.
Kaynaklar
- Godefrooij DA ve ark. Age-specific incidence and prevalence of keratoconus: a nationwide registration study. Am J Ophthalmol. 2017;175:169–172. doi:10.1016/j.ajo.2016.12.015
- Gomes JA ve ark. Global consensus on keratoconus and ectatic diseases. Cornea. 2015;34(4):359–369. doi:10.1097/ICO.0000000000000408
- Larkin DFP ve ark. Effect of corneal cross-linking versus standard care on keratoconus progression in young patients: the KERALINK randomized controlled trial. Ophthalmology. 2021;128(11):1516–1526. doi:10.1016/j.ophtha.2021.04.019
- Claessens JLJ ve ark. Nationwide epidemiological approach to identify associations between keratoconus and immune-mediated diseases. Br J Ophthalmol. 2022;106:1350–1354. doi:10.1136/bjophthalmol-2021-318804
- Tunc Z, Helvacioglu F, Sencan S. Evaluation of intrastromal corneal ring segments for treatment of keratoconus with a mechanical implantation technique. Indian J Ophthalmol. 2013;61(5):218–225. doi:10.4103/0301-4738.109519
- Tunc Z, Helvacioglu F, Sencan S. Evaluation of intrastromal corneal ring segments for treatment of post-LASIK ectasia patients with a mechanical implantation technique. Indian J Ophthalmol. 2011;59(6):437–443. doi:10.4103/0301-4738.86310
- Shajari M ve ark. Comparison of standard and accelerated corneal cross-linking for the treatment of keratoconus: a meta-analysis. Acta Ophthalmol. 2019;97(1):e22–e35. doi:10.1111/aos.13814
- Taşcı YY ve ark. Comparison of hybrid contact lenses and rigid gas-permeable contact lenses in moderate and advanced keratoconus. Turk J Ophthalmol. 2023;53(3):142–148. doi:10.4274/tjo.galenos.2022.82754
- Serdarov A ve ark. Clinical performance and patient satisfaction of hybrid contact lenses in patients with keratoconus. Turk J Ophthalmol. 2023;53(4):206–212. doi:10.4274/tjo.galenos.2022.43077
- Kloeck D, Koppen C, Kreps EO. Clinical outcome of hybrid contact lenses in keratoconus. Eye Contact Lens. 2021;47(5):283–287. doi:10.1097/ICL.0000000000000738
- Ozcan DO, Ozcan SC. Effects of a new-generation hybrid contact lens on visual performance and vision-related quality of life in patients with keratoconus. Arq Bras Oftalmol. 2023;86(1):7–12. doi:10.5935/0004-2749.20230001
- Aslan MG ve ark. The impact of hybrid contact lenses on keratoconus progression after accelerated transepithelial corneal cross-linking. Int Ophthalmol. 2021;41(1):45–55. doi:10.1007/s10792-020-01551-w
- Kreps EO ve ark. Mini-scleral lenses improve vision-related quality of life in keratoconus. Cornea. 2021;40(7):859–864. doi:10.1097/ICO.0000000000002518
- Kreps EO, Claerhout I, Koppen C. The outcome of scleral lens fitting for keratoconus with resolved corneal hydrops. Cornea. 2019;38(7):855–858. doi:10.1097/ICO.0000000000001946
- Swartz G ve ark. Impact of contact lens correction on wavefront aberrations and vision quality in keratoconus. Ophthalmic Physiol Opt. 2025;45(7):1811–1828. doi:10.1111/opo.70037
- Deboutte I ve ark. Influence of specialty contact lens wear on posterior corneal tomography in keratoconus subjects. Eye Contact Lens. 2022;48(12):497–502. doi:10.1097/ICL.0000000000000941
Bu sayfa hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi, göz muayenesi ve ölçümler sonrasında belirleriz.
Keratokonus muayenesi ve kornea taraması için randevu
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul