Glokom – Göz Tansiyonu Tedavisi
Açık ve kapalı açılı glokom · SLT lazer · Glokom cerrahisi · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
Glokom (göz tansiyonu), görme sinirinin çoğunlukla yüksek göz içi basıncı nedeniyle hasar gördüğü ve kaybedilen görmenin geri gelmediği bir hastalıktır. Ancak en sık tipi yıllarca belirti vermez; bu nedenle tanı göz içi basıncı ölçümü, OKT ve görme alanı testiyle konur. Glokom tedavisi, damla, SLT lazer, lazer iridotomi veya cerrahiyle basıncı düşürerek görmeyi korur.
Glokom tedavisi (göz tansiyonu tedavisi)
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, glokom tedavisinde amacın ne olduğunu ve görme alanının neden korunması gerektiğini anlatıyor.
Glokom (göz tansiyonu) nedir ve glokom tedavisi neden önemlidir?
Glokom, görme sinirinin (optik sinir) ilerleyici biçimde hasar gördüğü ve tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açan bir hastalık grubudur. En önemli risk faktörü göz içi basıncının (halk arasında “göz tansiyonu”) yüksek olmasıdır; ancak glokom normal basınçta da gelişebilir. Glokomda kaybedilen görme geri gelmez, bu nedenle erken tanı ve düzenli tedavi hayati önemdedir.
Glokom, dünyada geri dönüşümsüz körlüğün başlıca nedenidir. Bir meta-analize göre 40–80 yaş arasındaki kişilerin yaklaşık %3,5’inde glokom vardır; dünya genelinde glokomlu kişi sayısının 2040’ta 111 milyonu aşması beklenmektedir. Ayrıca hastaların önemli bir kısmı hastalığından habersizdir.
Glokom nasıl gelişir? Animasyonla izleyin
Glokom nasıl gelişir? Etkileşimli animasyon
Göz içi sıvısının (aköz hümör) akışını, basıncın neden yükseldiğini ve görme sinirinde oluşan hasarın görme alanını nasıl daralttığını izleyin.
Normal göz içi basıncı genellikle 10–21 mmHg arasındadır; ancak glokom normal basınçta da gelişebilir. Temsili animasyon; oranlar anlaşılır olması için sadeleştirilmiştir. © Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu
Glokom tipleri
| Tip | Özellik | Belirti |
|---|---|---|
| Primer açık açılı glokom | En sık tip; açı açık, ancak trabeküler ağdan dışa akış yavaşlamıştır | Yıllarca belirtisiz; görme alanı kenarlardan sinsice daralır |
| Kapalı açılı glokom | İris ile kornea arasındaki açı daralır veya kapanır; hipermetrop ve küçük gözlerde, yaşla kalınlaşan mercekte daha sık | Akut atakta şiddetli ağrı, kızarıklık, bulanık görme, ışık çevresinde halkalar, bulantı-kusma |
| Normal basınçlı glokom | Basınç normal sınırlarda olsa da sinir hasarı gelişir | Belirtisiz; tanı sinir ve görme alanı muayenesiyle konur |
| İkincil glokomlar | Psödoeksfoliasyon, pigment dağılımı, üveit, diyabet (neovasküler), kortizon kullanımı veya travmaya bağlı | Nedene göre değişir |
| Konjenital (doğumsal) glokom | Bebeklerde açının gelişim bozukluğu | Büyük ve bulanık kornea, sulanma, ışıktan kaçma |
Kimler risk altında?
- 40 yaş üzerindeki herkes (risk yaşla artar)
- Ailesinde glokom olanlar
- Göz içi basıncı yüksek olanlar (oküler hipertansiyon)
- Yüksek miyoplar (açık açılı) ve hipermetroplar (kapalı açılı)
- Diyabet, yüksek veya çok düşük tansiyon, migren ve uyku apnesi olanlar
- Uzun süre kortizonlu damla, sprey veya ilaç kullananlar
- İnce korneaya sahip olanlar; geçirilmiş göz yaralanması
Risk grubundaysanız, şikâyetiniz olmasa bile düzenli göz muayenesi olmalısınız. Ayrıca 40 yaşından itibaren herkese kapsamlı bir göz muayenesi önerilir.
Glokom tedavisi öncesinde tanı nasıl konur?
- Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Kornea kalınlığı ölçümüyle (pakimetri) birlikte değerlendirilir; ince korneada basınç olduğundan düşük ölçülebilir.
- Açı muayenesi (gonyoskopi) ve ön segment OKT: Böylece açının açık mı dar mı olduğunu gösterir.
- Optik sinir muayenesi ve OKT: Sinir lifi tabakası ve ganglion hücre kompleksi mikron düzeyinde ölçülür; hasar görme alanında belirti vermeden önce saptanabilir.
- Görme alanı testi (perimetri): Böylece hastalığın görmeye etkisini ve ilerleyip ilerlemediğini gösterir.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu’nun glokom görüntülemesi üzerine çalışmaları
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, OKT ile retina sinir lifi tabakası ölçümlerinde tarama hizalama hatalarının sonuçları nasıl etkilediğini değerlendiren ve kendi adını taşıyan “Helvacıoğlu tekrarlanabilirlik indeksi” algoritmasını geliştirmiş ve International Journal of Ophthalmology dergisinde yayımlamıştır (2015). Glokomlu ve sağlıklı gözlerde sinir lifi tabakası ile ganglion hücre kompleksi ilişkisini inceleyen çalışması Türk Oftalmoloji Gazetesi’nde yer almıştır (2010). Kapalı açılı glokomda YAG lazer iridotomi sonrası açının ön segment OKT ile analizi ve glokomda SLT uygulaması konularında da ulusal kongrelerde bildirileri bulunmaktadır.
Glokom tedavisi
Tedavinin amacı göz içi basıncını, kişinin sinir hasarını durduracak “hedef basınç” düzeyine indirmektir. Örneğin Erken Evre Glokom Çalışması’nda basıncın ortalama %25 düşürülmesi, 6 yıllık izlemde ilerleme oranını %62’den %45’e indirmiştir.
| Tedavi | Nasıl etki eder? | Kimler için? |
|---|---|---|
| Damla tedavisi | Sıvı üretimini azaltır veya dışa akışı artırır | Çoğu hastada ilk seçenek; düzenli ve ömür boyu kullanım gerektirir |
| Selektif lazer trabeküloplasti (SLT) | Trabeküler ağı düşük enerjili lazerle uyararak dışa akışı artırır; ayaktan, birkaç dakikalık işlem | Açık açılı glokom ve oküler hipertansiyonda ilk tedavi olarak veya damlaya ek |
| YAG lazer iridotomi | İriste küçük bir delik açarak sıvının arka kamaradan ön kamaraya geçişini sağlar; açının kapanmasını önler | Dar açı, kapalı açılı glokom ve akut atak |
| Mercek (katarakt/akıllı lens) ameliyatı | Kalınlaşmış doğal merceğin alınması açıyı genişletir | Kapalı açılı glokomda seçilmiş hastalar |
| Glokom cerrahisi (trabekülektomi, tüp/valf, MIGS) | Sıvı için yeni bir dışa akış yolu oluşturur | Damla ve lazere rağmen basıncı kontrol altına alınamayan veya ilerleyen hastalar |
718 hastayı kapsayan LiGHT çalışmasında ilk tedavi olarak SLT uygulanan hastaların %74’ü üç yıl boyunca damlasız hedef basınçta kalmış; altı yıllık sonuçlarda SLT grubunda hastalık ilerlemesi (%19,6’ya karşı %26,8) ve glokom ameliyatı ihtiyacı daha az bulunmuştur. Ayrıca kapalı açılı glokomda erken şeffaf mercek alınmasının lazer ve damla tedavisine göre daha düşük basınç ve daha iyi yaşam kalitesi sağladığı EAGLE çalışmasında gösterilmiştir.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, glokom tedavisinde damla tedavisi planlaması, SLT ve YAG lazer iridotomi uygulamaları, glokom cerrahisi ile katarakt–glokom kombine yaklaşımlarını hastanın hastalık tipine ve evresine göre planlamaktadır.
Akut glokom krizi: acil belirtiler
Ani başlayan şiddetli göz ve baş ağrısı, gözde kızarıklık, bulanık görme, ışıkların çevresinde renkli halkalar, bulantı ve kusma akut açı kapanması krizi olabilir. Saatler içinde kalıcı görme kaybına yol açabileceği için vakit kaybetmeden bir göz hekimine veya acil servise başvurun.
Glokom tedavisi sırasında dikkat edilmesi gerekenler
- Öncelikle damlalarınızı her gün aynı saatlerde, aksatmadan kullanın; birden fazla damla varsa aralarında en az 5 dakika bekleyin.
- Damladan sonra göz iç köşesine 1–2 dakika hafifçe bastırmak ilacın kana geçişini azaltır.
- Ayrıca kontrol randevularınızı ve görme alanı testlerinizi atlamayın; hastalık belirti vermeden ilerleyebilir.
- Başka bir hekime başvurduğunuzda glokom tedavisi gördüğünüzü mutlaka belirtin; bazı ilaçlar (örneğin kortizon, bazı soğuk algınlığı ilaçları) basıncı etkileyebilir.
- Ayrıca birinci derece yakınlarınızın da göz muayenesi olmasını sağlayın.
Sık sorulan sorular
Hayır. Glokomda hasar gören sinir lifleri yenilenmez. Tedavinin amacı kalan görmeyi korumaktır; bu nedenle erken tanı çok önemlidir.
Her zaman değil. Basıncı yüksek olup sinir hasarı olmayan duruma oküler hipertansiyon denir; bu kişiler glokom açısından risk altındadır ve takip edilir, gerektiğinde tedavi başlanır.
Çoğu hastada evet. Ancak SLT lazer veya cerrahi ile damla ihtiyacı azalabilir ya da ortadan kalkabilir.
SLT damla anestezisiyle yapılır ve birkaç dakika sürer; işlem sırasında ağrı hissedilmez, hafif bir baskı ya da batma olabilir. Genellikle aynı gün günlük yaşamınıza dönebilirsiniz.
Ailesinde glokom olanlarda risk belirgin şekilde artar. Bu nedenle birinci derece yakınları glokomlu olan kişilerin 40 yaşından önce de muayene olması önerilir.
Özellikle dar açılı ve kapalı açılı glokomda merceğin alınması açıyı genişletip basıncı düşürebilir. Ancak uygunluk muayene ve açı ölçümleriyle belirlenir.
Kaynaklar
- Tham YC ve ark. Global prevalence of glaucoma and projections of glaucoma burden through 2040: a systematic review and meta-analysis. Ophthalmology. 2014;121(11):2081–2090. doi:10.1016/j.ophtha.2014.05.013
- Heijl A ve ark. Reduction of intraocular pressure and glaucoma progression: results from the Early Manifest Glaucoma Trial. Arch Ophthalmol. 2002;120(10):1268–1279. doi:10.1001/archopht.120.10.1268
- Gazzard G ve ark. Selective laser trabeculoplasty versus eye drops for first-line treatment of ocular hypertension and glaucoma (LiGHT): a multicentre randomised controlled trial. Lancet. 2019;393(10180):1505–1516. doi:10.1016/S0140-6736(18)32213-X
- Gazzard G ve ark. Laser in Glaucoma and Ocular Hypertension (LiGHT) trial: six-year results of primary selective laser trabeculoplasty versus eye drops for the treatment of glaucoma and ocular hypertension. Ophthalmology. 2023;130(2):139–151. doi:10.1016/j.ophtha.2022.09.009
- He M ve ark. Laser peripheral iridotomy for the prevention of angle closure: a single-centre, randomised controlled trial. Lancet. 2019;393(10181):1609–1618. doi:10.1016/S0140-6736(18)32607-2
- Azuara-Blanco A ve ark. Effectiveness of early lens extraction for the treatment of primary angle-closure glaucoma (EAGLE): a randomised controlled trial. Lancet. 2016;388(10052):1389–1397. doi:10.1016/S0140-6736(16)30956-4
- Helvacıoğlu F, Uyar OM, Şencan S, Tunç Z, Kapran Z. Helvacioglu reproducibility index: a new algorithm to evaluate the effects of misalignments on the measurements of retinal nerve fiber layer by spectral-domain OCT. Int J Ophthalmol. 2015;8(5). doi:10.3980/j.issn.2222-3959.2015.05.28
- Korkmaz B, Yiğit U, Ağaçhan A, Helvacıoğlu F, Bilen H, Tuğcu B. Glokomlu ve normal olgularda optik koherens tomografi ile retina sinir lifi tabakası ve ganglion hücre kompleksi ilişkisinin değerlendirilmesi. Türk Oftalmoloji Gazetesi. 2010;40:338–342.
- Helvacıoğlu F, Akıngöl Z, Şencan S, Tunç Z. Selektif Laser Trabeküloplasti Sonrası Gözlenen Erken Dönem Göz İçi Basıncı Artışı ve Risk Faktörleri. Türk Oftalmoloji Dergisi. 2014;44(5):365-369. doi:10.4274/tjo.69077
Bu sayfa hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Bu nedenle size uygun tedavi, göz muayenesi ve ölçümler sonrasında belirlenir.
Glokom taraması: göz içi basıncı, OKT ve görme alanı
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
İlgili sayfalar
- Genel Göz MuayenesiKapsamlı göz muayenesi neleri içerir: görme keskinliği, göz tansiyonu, biyomikroskop, göz dibi, OCT ve ne sıklıkla yaptırılmalı.
- Diyabetik RetinopatiŞekere bağlı göz hastalığı diyabetik retinopati: evreleri, makula ödemi, göz içi iğne (anti-VEGF), lazer tedavisi ve düzenli göz dibi kontrolü.
- Katarakt AmeliyatıKatarakt ameliyatı nasıl yapılır, hangi lens takılır, iyileşme ne kadar sürer? Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz Caddebostan, Kadıköy.
- Göz Hastalıkları ve TedavileriGlokom, göz kuruluğu, blefarit, pterjiyum, kornea hastalıkları, şaşılık, blefaroplasti, DSR ve genel göz muayenesi hakkında güncel bilgiler.