Kornea Hastalıkları ve Tedavileri
Keratit · Fuchs distrofisi · Keratokonus · Kornea nakli · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
Kornea, gözün en önündeki saydam tabakadır. Enfeksiyon (keratit), keratokonus, Fuchs endotel distrofisi, yaralanma ve skarlar gibi kornea hastalıkları, korneanın saydamlığını veya şeklini bozarak görmeyi azaltır. Tedavi hastalığa göre damla, cross-linking, özel lensler, lazer veya kornea naklini kapsar. Kontakt lens kullanırken gelişen ağrı ve kızarıklık acil değerlendirilmelidir.
Kornea nedir ve kornea hastalıkları nelerdir?
Kornea, gözün en önünde yer alan, saydam ve kubbe şeklindeki tabakadır. Ayrıca gözün odaklama gücünün yaklaşık üçte ikisini sağlar. Saydamlığını veya şeklini bozan her hastalık görmeyi etkiler. Başlıca kornea hastalıkları şunlardır:
| Hastalık | Özellik | Tedavi |
|---|---|---|
| Keratit ve kornea ülseri | Bakteri, mantar, virüs (herpes) veya akantamoebaya bağlı enfeksiyon; kontakt lens kullananlarda risk artar | Yoğun antibiyotik/antiviral/antifungal damlalar; ağır olgularda cerrahi |
| Keratokonus | Korneanın incelip öne doğru sivrileşmesi | Cross-linking, kornea halkası, özel lensler, nakil |
| Fuchs endotel distrofisi | Korneanın iç yüzeyindeki pompa hücrelerinin azalması; sabahları bulanık görme, ödem | Damla, ileri evrede endotel nakli (DMEK) |
| Epitel bazal membran distrofisi ve tekrarlayan erozyon | Yüzey tabakasının yapışma sorunu; sabah uyanırken ani ağrı | Pomadlar, bandaj lens, yüzey tedavisi (PTK) |
| Kornea skarı ve yaralanmalar | Enfeksiyon veya travma sonrası kalıcı opaklık | Sert lens, lazer (PTK), kornea nakli |
| Kuru göz ve yüzey hastalıkları | Gözyaşı bozukluğu, limbal kök hücre yetmezliği | Kuru göz tedavisi, amniyotik membran, kök hücre nakli |
Kontakt lens ve kornea hastalıkları: enfeksiyon riski
Kontakt lens kullanımı kornea enfeksiyonları için en önemli risk faktörlerinden biridir. Avustralya’daki bir çalışmada günlük kullanılan yumuşak lenslerde yıllık enfeksiyon sıklığı 10.000 kullanıcıda yaklaşık 2’dir. Ancak lensle uyuyanlarda bu oran 10 kattan fazla artmıştır. Ayrıca lensle uyumak, lens kabının hijyenine dikkat etmemek, lensi musluk suyuyla yıkamak veya lensle yüzmek riski artırır.
Kontakt lens kullanırken gözde ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet veya bulanık görme olursa lensi hemen çıkarın. Ardından aynı gün göz hekimine başvurun. Kornea enfeksiyonlarının saatler içinde ilerlemesi mümkündür.
Kornea hastalıkları için kornea nakli (keratoplasti)
Cerrah, korneanın saydamlığı kalıcı olarak kaybolduğunda veya şekli düzelmeyecek kadar bozulduğunda hastalıklı dokuyu bağışlanan sağlıklı korneayla değiştirir. Günümüzde mümkün olduğunda yalnızca hastalıklı katmanı değiştiririz:
- Penetran keratoplasti (PK): Korneanın tüm katlarını değiştiririz.
- Derin ön lamellar keratoplasti (DALK): Keratokonus ve yüzeyel skarlarda iç tabakayı (endotel) koruyarak ön katları değiştiririz; ayrıca doku reddi riski daha düşüktür.
- Endotel nakli (DMEK/DSAEK): Fuchs distrofisi gibi endotel hastalıklarında yalnızca iç tabakayı değiştiririz. Örneğin, randomize bir çalışmada DMEK sonrası 12. ayda hastaların %66’sı 20/25 görmeye ulaşmıştır (ultra ince DSAEK’te %33).
2012 yılında dünyada 116 ülkede yaklaşık 185 bin kornea nakli gerçekleşmiştir. Başlıca nedenler Fuchs distrofisi (%39), keratokonus (%27) ve enfeksiyon sonrası skarlar (%20) olmuştur. Aynı çalışmaya göre dünyada her 70 kornea ihtiyacına karşılık yalnızca 1 donör kornea bulunur. Bu nedenle organ bağışı hayati önemdedir.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu’nun kornea hastalıkları çalışmaları
Bilimsel çalışmalar ve eğitim
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, “Güncel ve Özet Oftalmoloji” kitabının “Kornea ve Oküler Yüzey Hastalıkları” bölümünün yazarıdır (2018). Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi göz bankasının kuruluşu, donör kornea hazırlama ve kullanım kuralları, donör serolojisi ve bu bankadan sağlanan korneayla yapılan keratoplastilerin sonuçları üzerine yayınlar ve ESCRS/ASCRS sunumları yapmıştır. Penetran keratoplastide vankomisin uygulanan donör rimlerinin kültür sonuçları Nobel Medicus’ta yayımlanmıştır. Keratokonus ve LASIK sonrası ektazide mekanik teknikle kornea halkası uygulamasının sonuçlarını Indian Journal of Ophthalmology’de yayımlamış; Ophthalmology dergisinde kornea konularında hakemlik yapmıştır.
Gözlük numaranız sık mı değişiyor? Kornea hastalıkları belirtisi olabilir
Sık değişen gözlük numarası bazen keratokonus gibi kornea hastalıklarının işaretidir. Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu anlatıyor.
Sık sorulan sorular
Kornea nakli en başarılı doku nakillerindendir; yine de doku reddi mümkündür. Kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet veya görme azalması olursa hemen başvurmanız gerekir. Erken tedaviyle reddin çoğunu geri çevirmek mümkündür.
Yöntemine göre değişir. Endotel naklinde (DMEK) görme haftalar içinde netleşir. Tam kat nakilde ise dikişler ve astigmat nedeniyle son görme için aylar gerekmesi mümkündür.
Kornea bağışı, organ bağışı kapsamında gerçekleşir; göz rengi, yaş veya gözlük kullanımı çoğu zaman engel değildir. Ayrıca il sağlık müdürlükleri ve hastanelerde organ bağışı kaydı yaptırmak mümkündür.
Evet, herpes virüsü sinirlerde gizli kaldığı için tekrarlaması mümkündür. Ancak sık tekrarlayan hastalarda koruyucu antiviral tedavi önermemiz mümkündür.
Kaynaklar
- Gain P ve ark. Global survey of corneal transplantation and eye banking. JAMA Ophthalmol. 2016;134(2):167–173. doi:10.1001/jamaophthalmol.2015.4776
- Stapleton F ve ark. The incidence of contact lens-related microbial keratitis in Australia. Ophthalmology. 2008;115(10):1655–1662. doi:10.1016/j.ophtha.2008.04.002
- Dunker SL ve ark. Descemet membrane endothelial keratoplasty versus ultrathin Descemet stripping automated endothelial keratoplasty: a multicenter randomized controlled clinical trial. Ophthalmology. 2020;127(9):1152–1159. doi:10.1016/j.ophtha.2020.02.029
- Ong Tone S ve ark. Fuchs endothelial corneal dystrophy: the vicious cycle of Fuchs pathogenesis. Prog Retin Eye Res. 2020;80:100863. doi:10.1016/j.preteyeres.2020.100863
- Helvacıoğlu F. Kornea ve oküler yüzey hastalıkları. In: Oruçoğlu F, ed. Güncel ve Özet Oftalmoloji. 2018:55–125. ISBN 978-605-7993-19-9.
- Tunç Z, Helvacıoğlu F, Şencan S. Evaluation of intrastromal corneal ring segments for treatment of keratoconus with a mechanical implantation technique. Indian J Ophthalmol. 2013;61(5):218–225. doi:10.4103/0301-4738.109519
Bu sayfa hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Sonuç olarak size uygun tedaviyi göz muayenesi ve ölçümlerden sonra belirleriz.
Kornea muayenesi ve topografi
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul