Şaşılık Ameliyatları (Strabismus)
Çocuk ve erişkin şaşılığı · Göz tembelliği · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
Şaşılık, iki gözün aynı noktaya bakamaması ve gözlerden birinin içe, dışa, yukarı veya aşağı kaymasıdır. Toplumun yaklaşık %2’sinde ortaya çıkar. Çocuklarda göz tembelliğine, erişkinlerde çift görmeye yol açması mümkündür. Tedavide gözlük ve kapama yer alır; gerekirse şaşılık ameliyatı yaparız. Ameliyatta göz yerinden çıkmaz; gözün dış kaslarında çalışırız.
Şaşılık ameliyatı hakkında kısaca
- Toplumun yaklaşık %2’sinde ortaya çıkar.
- Çocuklarda göz tembelliğine yol açması mümkündür. Ayrıca 4–6. aydan sonra süren kayma için mutlaka muayene gerekir.
- Ameliyatta göz yerinden çıkmaz; ayrıca gözün dış kaslarını düzeltiriz.
- Erişkin şaşılık ameliyatının çift görmeyi gidermesi ve yaşam kalitesini artırması mümkündür.
Strabismus (şaşılık) nedir?
Şaşılık, iki gözün aynı noktaya bakamamasıdır. Yani gözlerden biri içe, dışa, yukarı veya aşağı kayar. Kayma sürekli olur ya da yalnızca yorgunlukta, uzağa bakarken veya dalgınken ortaya çıkar (aralıklı). 229 bin kişiyi kapsayan bir meta-analize göre şaşılık toplumun yaklaşık %2’sinde ortaya çıkar. Ayrıca dışa kayma (ekzotropya) içe kaymadan (ezotropya) daha sıktır.
Şaşılık ameliyatı nasıl yapılır?
Göz kaslarında yapılan düzeltmeyi adım adım gösterir.
- Düz bakışSağlıklı gözlerde iki göz aynı noktaya bakar. Işık yansıması iki gözde de göz bebeğinin ortasındadır.
- Şaşılık (dışa kayma örneği)Bir göz içe (ezotropya), dışa (ekzotropya), yukarı veya aşağı kayar. Çocuklarda göz tembelliğine yol açması mümkündür.
- Kas ameliyatı (geriletme)Gözü dışarı çeken kasın göze yapıştığı yeri ölçülen miktarda geriye alırız (geriletme). Ayrıca kası kısaltarak da dengeyi sağlarız.
- SonuçGözler paralel hale gelir. Göz yerinden çıkmaz; ameliyatı gözün dış kasları üzerinde uygularız.
Çocuklarda şaşılık ameliyatı ve göz tembelliği
Çocuklarda şaşılığın en önemli sonucu göz tembelliğidir (ambliyopi). Beyin kayan gözden gelen görüntüyü bastırınca bu durum gelişir. Göz tembelliği dünyada çocukların yaklaşık %1,75’inde ortaya çıkar. Erken yaşta tedavi görmezse kalıcı olması mümkündür.
- Yenidoğanda ilk aylarda gözlerin ara sıra kayması bazen normaldir. Ancak 4–6. aydan sonra süren kayma için mutlaka muayene gerekir.
- Örneğin hipermetropiye bağlı (akomodatif) içe kaymaların bir kısmı yalnızca gözlükle düzelir.
- Göz tembelliği varsa önce gözlük ve kapama (sağlam gözü kapatma) tedavisi uygularız. Ardından gerekirse şaşılık ameliyatı planlarız.
- Tüm çocukların okul öncesi dönemde en az bir kez kapsamlı göz muayenesi olmasını öneririz.
Erişkinlerde şaşılık ameliyatı
Erişkinlerde şaşılığın nedenleri arasında çocukluktan kalan kaymalar yer alır. Sinir felçleri (diyabet, hipertansiyon, travma), tiroid göz hastalığı veya önceki göz ameliyatları da şaşılığa yol açması mümkündür. Ayrıca yeni başlayan kaymalar çoğu zaman çift görme yapar; bu nedenle altta yatan nedeni araştırmak gerekir. Erişkin şaşılık ameliyatı yalnızca kozmetik değildir. Çift görmeyi gidermesi ve görme alanını genişletmesi mümkündür; ayrıca özgüveni ve sosyal yaşamı olumlu etkiler. Çocukluk çağı şaşılığı olan 79 erişkini inceleyen bir çalışmada ameliyat sonrası sürekli çift görme %1–2 gibi nadir düzeyde kaldı. Aynı çalışmada yaşam kalitesi puanları bir yılda belirgin şekilde yükseldi.
Tedavi seçenekleri
- Gözlük: Özellikle hipermetropiye bağlı içe kaymalarda ilk tedavidir.
- Kapama ve göz tembelliği tedavisi: Çocuklarda görmenin eşitlenmesi için.
- Prizmalı gözlük: Küçük kaymalarda ve çift görmede.
- Botulinum toksini: Belirli olgularda ilgili kası geçici olarak gevşetmek için.
- Şaşılık ameliyatı: Gözü hareket ettiren dış kasların yapışma yerini ölçülen miktarda geriye alırız (geriletme). Alternatif olarak kası kısaltırız (rezeksiyon/plikasyon). Göz yerinden çıkmaz. Kesi göz akındaki zardadır ve dışarıdan iz kalmaz. Çocuklarda genel anestezi uygulanır; ancak uygun erişkinlerde lokal anestezi de mümkündür. Dikişi ayarlama tekniği, seçilen erişkinlerde ameliyat sonrası ince ayar yapma imkânı sağlar.
Ameliyat sonrası birkaç gün kızarıklık ve batma olur. Ayrıca çoğu hasta birkaç günde günlük yaşamına döner. Ancak bazı hastalarda ikinci bir ameliyat gerekli olur.
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu’nun şaşılık ameliyatı çalışmaları
Bilimsel çalışmalar
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, Japanese Journal of Ophthalmology’de bir çalışma yayımladı (2013). Çalışma, tekrar şaşılık ameliyatı gereken ve yapışıklığa bağlı kısıtlayıcı şaşılığı olan hastalarda kas çevresine amniyotik membran uygulamasının sonuçlarını bildirir. Bu prospektif çalışmada ortalama kayma 34,3 prizma diyoptriden 4,6 prizma diyoptriye indi. Hastaların %86’sında kayma 8 prizma diyoptrinin altına indi ve göz hareketi tam oldu. Ayrıca paralitik şaşılık olgularının klinik özellikleri, şaşılık cerrahisi sonuçları, konjenital ezotropya ve çift elevatör felcinde amniyotik membran kullanımı konularında ulusal kongre sunumları bulunmaktadır.
Sık sorulan sorular
Yaş sınırı yoktur. Doğumsal içe kaymalarda genellikle erken yaşta ameliyat yaparız. Diğer tiplerde zamanlamayı kaymanın büyüklüğüne, görme durumuna ve göz tembelliği tedavisine göre belirleriz. Erişkinlerde de başarıyla uygulanır.
Hayır. Çünkü ameliyatta göz akındaki ince zardan dış kaslara ulaşırız. Göz yerinden çıkmaz.
Göz numarası varsa gözlük kullanmaya devam etmek gerekir. Gözlük bazen şaşılık tedavisinin bir parçasıdır.
İlk aylardaki geçici kaymalar dışında şaşılık genellikle kendiliğinden düzelmez. Özellikle çocukta göz tembelliğini önlemek için erken muayene önemlidir.
Evet. Erişkin şaşılık ameliyatının çift görmeyi gidermesi, görme alanını genişletmesi ve psikososyal yaşamı belirgin şekilde iyileştirmesi mümkündür.
Kaynaklar
- Hashemi H ve ark. Global and regional prevalence of strabismus: a comprehensive systematic review and meta-analysis. Strabismus. 2019;27(2):54–65. doi:10.1080/09273972.2019.1604773
- Hashemi H ve ark. Global and regional estimates of prevalence of amblyopia: a systematic review and meta-analysis. Strabismus. 2018;26(4):168–183. doi:10.1080/09273972.2018.1500618
- Wang JY ve ark. Diplopia after strabismus surgery for adults with nondiplopic childhood-onset strabismus. J AAPOS. 2019;23(6):313.e1–313.e5. doi:10.1016/j.jaapos.2019.07.005
- Hassan S ve ark. Adjustable versus non-adjustable sutures for strabismus. Cochrane Database Syst Rev. 2018;3(3):CD004240. doi:10.1002/14651858.CD004240.pub4
- Tuğcu B, Helvacıoğlu F, Yüzbaşıoğlu E, Gürez C, Yiğit U. Amniotic membrane in the management of strabismus reoperations. Jpn J Ophthalmol. 2013;57(2):239–244. doi:10.1007/s10384-012-0217-5
Bu sayfa hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi göz muayenesi ve ölçümlerden sonra belirleriz.
Şaşılık ve göz tembelliği muayenesi
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
İlgili sayfalar
- Genel Göz MuayenesiKapsamlı göz muayenesi neleri içerir: görme keskinliği, göz tansiyonu, biyomikroskop, göz dibi, OCT ve ne sıklıkla yaptırılmalı.
- Refraksiyon Kusurları ve TedavileriRefraksiyon kusurları: miyop, hipermetropi, astigmat, presbiyopi. Gözlük, kontakt lens, lazer, ICL ve akıllı lens seçenekleri. Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu.
- Göz Hastalıkları ve TedavileriGlokom, göz kuruluğu, blefarit, pterjiyum, kornea hastalıkları, şaşılık, blefaroplasti, DSR ve genel göz muayenesi hakkında güncel bilgiler.