Diyabetik Retinopati – Şekere Bağlı Göz Hastalıkları
Diyabetik makula ödemi · Göz içi iğne · Retina lazeri · Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, FEBOS-CR · Veni Vidi Göz, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
Diyabetik retinopati, şeker hastalığının retina damarlarını bozmasıyla oluşan ve erken dönemde belirti vermeyen bir göz hastalığıdır. Şeker hastalarının yaklaşık beşte birinde ortaya çıkar. Kan şekeri kontrolü, düzenli göz dibi muayenesi ve gerektiğinde göz içi iğne (anti-VEGF) veya retina lazeri ile görme kaybının büyük kısmını önlemek mümkündür.
Şeker hastalığı göze ne yapar?
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, diyabetin gözde yol açtığı hasarı ve muayenenin önemini anlatıyor.
Diyabetik retinopati nedir?
Diyabetik retinopati, şeker hastalığının (diyabet) retinadaki küçük damarlara zarar vermesiyle oluşan ve tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabilen bir göz hastalığıdır. Yüksek kan şekeri zamanla damar duvarlarını zayıflatır; damarlardan sıvı ve kan sızar, bazı bölgeler kanlanamaz hale gelir ve retina bu duruma anormal yeni damarlar üreterek tepki verir.
Diyabetik retinopati, çalışma çağındaki erişkinlerde önlenmesi mümkün körlüğün başlıca nedenleri arasında yer alır. Küresel bir meta-analize göre şeker hastalarının yaklaşık %22’sinde diyabetik retinopati, %6’sında görmeyi tehdit eden evre bulunmaktadır; dünyada bu hastalığa sahip kişi sayısının 2045’te 160 milyonu aşması beklenmektedir.
Diyabetik retinopati evreleri: erken dönemden proliferatif evreye
- Proliferatif olmayan (erken) diyabetik retinopati: Kılcal damarlarda baloncuklar (mikroanevrizma), noktasal kanamalar ve sızıntılar ortaya çıkar. Genellikle belirti vermez.
- Diyabetik makula ödemi: Sızıntı sarı noktada birikir, merkezi görme bulanıklaşır. Her evrede gelişmesi mümkündür ve görme kaybının en sık nedenidir.
- Proliferatif diyabetik retinopati: Oksijensiz kalan retinada kırılgan yeni damarlar gelişir; göz içine kanama (vitreus hemorajisi), çekintili retina dekolmanı ve neovasküler glokom gelişmesi mümkündür.
Diyabetik retinopati evreleri: adım adım illüstrasyon
Şeker hastalığının retinadaki damarları nasıl etkilediğini göz dibi (fundus) görünümüyle gösterir.
- Sağlıklı retinaDamarlar düzenli; sarı nokta (makula) ve görme siniri başı (optik disk) normal görünümde.
- Erken evre (NPDR)Kılcal damarlarda baloncuklar (mikroanevrizma), noktasal kanamalar ve sızıntılar başlar; çoğu zaman belirti vermez.
- Diyabetik makula ödemiSızıntı sarı noktada birikir; retina şişer, sarı yağ birikintileri (eksüda) oluşur ve görme bulanıklaşır.
- Proliferatif evre (PDR)Oksijensiz kalan retinada anormal yeni damarlar gelişir; göz içine kanama ve retina dekolmanı riski doğar.
Diyabetik retinopati belirtileri ve risk faktörleri
Erken evrede çoğu zaman hiçbir belirti yoktur; görme kaybı başladığında hastalığın ilerlemiş olması olasıdır. Şu belirtiler varsa beklemeden muayene olunmalıdır:
- Bulanık veya dalgalı görme, okumada zorlanma
- Gözün önünde uçuşan siyah noktalar veya ani “is perdesi”
- Renklerin soluk görünmesi, gece görmede azalma
- Ani görme kaybı
Risk faktörleri: diyabet süresinin uzunluğu, kötü kan şekeri kontrolü (yüksek HbA1c), yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, böbrek hastalığı, gebelik ve sigara. Tip 1 diyabette yoğun kan şekeri kontrolünün retinopati gelişme riskini %76, mevcut retinopatinin ilerlemesini %54 azalttığı gösterilmiştir.
Ne sıklıkla göz muayenesi olmalısınız?
- Tip 2 diyabet: Tanı konduğu anda göz dibi muayenesi, sonra retinopati yoksa genellikle yılda bir.
- Tip 1 diyabet: Tanıdan sonraki ilk 5 yıl içinde ilk muayene, ardından yıllık kontroller.
- Gebelik: Diyabetli kadınlarda gebelik planlanırken ve gebelik boyunca daha sık muayene.
- Retinopati saptanmışsa: Ayrıca kontrol aralığını evreye göre 1–6 aya kadar kısaltırız.
Önce muayenede göz bebeğini damlayla büyütürüz, göz dibini inceleriz ve makula ödemini saptamak için OKT çekeriz. Bu nedenle muayene sonrası birkaç saat araç kullanmamanızı öneririz.
Diyabetik retinopati tedavisi
| Tedavi | Ne zaman? | Amaç |
|---|---|---|
| Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol kontrolü | Her evrede | Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak; dahiliye/endokrinoloji ile birlikte |
| Göz içi iğne (anti-VEGF) | Merkezi tutan diyabetik makula ödemi; belirli proliferatif olgular | Sızıntıyı ve yeni damarları durdurmak, görmeyi korumak veya artırmak |
| Göz içi steroid | İğnelere yeterli yanıt vermeyen veya sık iğne yapılamayan ödemde | Ödemi azaltmak |
| Retina lazeri (panretinal fotokoagülasyon) | Proliferatif evre | Yeni damarları geriletmek, kanama ve dekolman riskini azaltmak |
| Vitrektomi ameliyatı | Temizlenmeyen göz içi kanaması, çekintili dekolman | Kanamayı temizlemek, retinayı yatıştırmak |
Cochrane derlemelerine göre anti-VEGF ilaçları, diyabetik makula ödeminde lazerin yerini alarak standart tedavi olmuştur. 660 hastayı kapsayan DRCR.net Protocol T çalışmasında göz içi iğne tedavisiyle görme bir yılda ortalama 10–13 harf (yaklaşık 2–3 sıra) artmıştır. Örneğin proliferatif retinopatide lazer, ciddi görme kaybı riskini yarıdan fazla azaltır; iğne tedavisi de uygun hastalarda lazere alternatif olması mümkündür.
Göz içi iğne (intravitreal enjeksiyon) nasıl yaparız? Bu işlemi ameliyathane koşullarında, damla anestezisiyle yaparız ve birkaç dakika sürer. Önce göz ve çevresini antiseptik solüsyonla temizleriz. Ardından göz kapaklarını bir aralayıcıyla açık tutarız ve ilacı çok ince bir iğneyle gözün beyaz kısmından göz içine veririz. Çoğu hasta yalnızca hafif bir basınç hisseder. İşlemden sonra birkaç gün antibiyotikli damla kullanmanız mümkündür. Ancak ağrı, artan kızarıklık veya görmede azalma olursa hemen hekime başvurmanız gerekir. Enfeksiyon (endoftalmi) gibi ciddi yan etkiler nadirdir.
Diyabetik retinopati: korunma yolları
- HbA1c değerinizi hekiminizin önerdiği hedefte tutun.
- Tansiyon ve kolesterolünüzü kontrol altında tutun; sigarayı bırakın.
- Görmeniz iyi olsa bile yıllık göz dibi muayenenizi aksatmayın.
- Ayrıca tedavi başladıysa iğne ve kontrol randevularını düzenli sürdürün; tedaviye ara vermek kazandığınız görmeyi kaybetmenize yol açması olasıdır.
Göz kanaması tehlikeli midir?
Diyabetik retinopatide göz içi kanama önemli bir uyarı işaretidir. Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu anlatıyor.
Sık sorulan sorular
Retinada oluşmuş hasar çoğu zaman tamamen geri dönmez; ancak erken tanı ve düzenli tedaviyle görmeyi büyük ölçüde korumak mümkündür, makula ödemi olan birçok hastada görme artar.
Evet. Diyabetik retinopati ileri evreye kadar belirti vermemesi olasıdır; görme iyiyken saptanan hastalığı çok daha başarılı tedavi ederiz.
Genellikle ilk 3–5 ay aylık uygulamayla başlarız, sonra OKT bulgularına göre aralıkları uzatırız. Toplam sayı hastadan hastaya değişir.
Lazerin amacı mevcut görmeyi korumak ve ilerlemeyi durdurmaktır; kaybolmuş görmeyi genellikle geri getirmez. Ancak yan görmede ve gece görmede bir miktar azalma yapması olasıdır.
Evet; ancak ameliyat öncesi retinopati ve makula ödemi kontrol altına alınmalıdır. Ayrıca gerekirse ameliyatla birlikte veya öncesinde iğne tedavisi planlarız.
Kaynaklar
- Teo ZL ve ark. Global prevalence of diabetic retinopathy and projection of burden through 2045: systematic review and meta-analysis. Ophthalmology. 2021;128(11):1580–1591. doi:10.1016/j.ophtha.2021.04.027
- Diabetes Control and Complications Trial Research Group. The effect of intensive treatment of diabetes on the development and progression of long-term complications in insulin-dependent diabetes mellitus. N Engl J Med. 1993;329(14):977–986. doi:10.1056/NEJM199309303291401
- Virgili G ve ark. Anti-vascular endothelial growth factor for diabetic macular oedema: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2023;6(6):CD007419. doi:10.1002/14651858.CD007419.pub7
- Diabetic Retinopathy Clinical Research Network; Wells JA ve ark. Aflibercept, bevacizumab, or ranibizumab for diabetic macular edema. N Engl J Med. 2015;372(13):1193–1203. doi:10.1056/NEJMoa1414264
- Evans JR ve ark. Laser photocoagulation for proliferative diabetic retinopathy. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(11):CD011234. doi:10.1002/14651858.CD011234.pub2
- Writing Committee for the Diabetic Retinopathy Clinical Research Network; Gross JG ve ark. Panretinal photocoagulation vs intravitreous ranibizumab for proliferative diabetic retinopathy: a randomized clinical trial. JAMA. 2015;314(20):2137–2146. doi:10.1001/jama.2015.15217
Bu sayfa hasta bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Bu nedenle size uygun tedaviyi göz muayenesi ve ölçümler sonrasında belirleriz.
Diyabetik göz muayenesi ve OKT
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Göz, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / İstanbul
İlgili sayfalar
- Sarı Nokta Hastalığı (Makula Dejenerasyonu)Sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu) nedir, hasta nasıl görür? Kuru ve yaş tip AMD, Amsler testi, OCT ve göz içi iğne (anti-VEGF) tedavisi.
- Medikal Retina TedavileriMedikal retina: diyabetik retinopati, sarı nokta hastalığı (AMD) ve retinitis pigmentosa için OKT ile tanı, göz içi iğne (anti-VEGF) ve lazer tedavileri.
- Genel Göz MuayenesiKapsamlı göz muayenesi neleri içerir: görme keskinliği, göz tansiyonu, biyomikroskop, göz dibi, OCT ve ne sıklıkla yaptırılmalı.
- Glokom (Göz Tansiyonu)Glokom tedavisi: sinsi körlük nedeni glokomun tipleri, göz tansiyonu ölçümü, OKT, damla, SLT lazer ve glokom ameliyatı seçenekleri.