Διάγνωση από δάκρυα: είναι εφικτή;
Όπως το αίμα και τα ούρα, έτσι και τα δάκρυα μπορούν να αντικατοπτρίζουν αλλαγές στον οργανισμό. Τι γνωρίζουμε σήμερα για τους βιοδείκτες των δακρύων και πότε μπορεί να φτάσουν στην καθημερινή πράξη;
Η διάγνωση από δάκρυα είναι αντικείμενο έρευνας, επειδή τα δάκρυα περιέχουν πρωτεΐνες, λιπίδια, μεταβολίτες και αντισώματα. Επιπλέον, συλλέγονται εύκολα χωρίς να αγγίξουμε το μάτι. Έτσι οι επιστήμονες εξετάζουν αν οι βιοδείκτες τους μπορούν να αναδείξουν νόσους, όπως γίνεται με το αίμα και τα ούρα. Σε ορισμένες οφθαλμικές παθήσεις, όπως η ξηροφθαλμία, χρησιμοποιούνται ήδη εξετάσεις δακρύων. Για συστηματικές νόσους, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, τα αποτελέσματα είναι ελπιδοφόρα. Ωστόσο οι εξετάσεις αυτές βρίσκονται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο και δεν χρησιμοποιούνται στη ρουτίνα της διάγνωσης.
Γιατί διάγνωση από δάκρυα;
Σήμερα, για να διαγνώσουμε μια νόσο, εξετάζουμε συνήθως αίμα ή ούρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξετάζουμε και εγκεφαλονωτιαίο υγρό, για παράδειγμα στη διάγνωση της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Η λήψη εγκεφαλονωτιαίου υγρού απαιτεί βελόνα στη μέση και είναι επίπονη για τον ασθενή. Αντίθετα, τα δάκρυα συλλέγονται εύκολα, σε λίγα λεπτά και χωρίς να αγγίξουμε το μάτι. Επιπλέον, τα δάκρυα εκκρίνονται από την επιφάνεια του ματιού, η οποία σχετίζεται στενά με την κυκλοφορία του αίματος και το νευρικό σύστημα.
«Τα δάκρυα είναι ένα δείγμα που μπορεί να δείξει αλλαγές στον οργανισμό μας, όπως το αίμα, τα ούρα ή το υγρό που παίρνουμε από τη μέση. Οι μελέτες για τη διάγνωση νόσων με βιοδείκτες στα δάκρυα συνεχίζονται και παρακολουθούμε τις εξελίξεις με ενθουσιασμό.»
— Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu, από το βίντεο
Διάγνωση από δάκρυα: είναι εφικτή;
Ο Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu εξηγεί αν είναι εφικτή η διάγνωση νόσων από τα δάκρυα.
Μπορούν τα δάκρυα να γίνουν «υγρή βιοψία»;
Τα δάκρυα περιέχουν πρωτεΐνες, λιπίδια, μεταβολίτες και αντισώματα και συλλέγονται εύκολα χωρίς να αγγίξουμε το μάτι. Οι ερευνητές εξετάζουν αν οι αλλαγές στη σύστασή τους αντικατοπτρίζουν νόσους του ματιού και του υπόλοιπου οργανισμού.
- Λήψη δείγματοςΤο δείγμα συλλέγεται σε λίγα λεπτά, χωρίς να αγγίξουμε το μάτι, με λεπτή ταινία στο κάτω βλέφαρο ή με τριχοειδή σωλήνα.
- ΣύστασηΤα δάκρυα περιέχουν πολλές διαφορετικές πρωτεΐνες και μόρια. Οι αλλαγές στην ποσότητά τους μελετώνται ως «βιοδείκτες».
- ΈρευνεςΕκτός από τις οφθαλμικές παθήσεις, γίνονται μελέτες και για ορισμένες νόσους του νευρικού συστήματος και για καρκίνους.
Τι γνωρίζουμε σήμερα για τη διάγνωση από δάκρυα;
Ένα άρθρο ανασκόπησης συγκέντρωσε μελέτες για το περιεχόμενο των δακρύων. Σύμφωνα με αυτό, βρέθηκαν πρωτεΐνες με διαφορετική συγκέντρωση στα δάκρυα σε ξηροφθαλμία, σύνδρομο Sjögren, χρήση φακών επαφής, γλαύκωμα, διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια και ορισμένους καρκίνους. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η ανάλυση των δακρύων είναι ελπιδοφόρα. Μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουμε πώς εξελίσσονται οι νόσοι και να αναπτύξουμε νέες διαγνωστικές μεθόδους.
- Στις οφθαλμικές παθήσεις: Στη διάγνωση και την παρακολούθηση της ξηροφθαλμίας χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη ορισμένες μετρήσεις που αφορούν τα δάκρυα.
- Στις συστηματικές νόσους: Οι μελέτες για τον διαβήτη, τις νόσους του νευρικού συστήματος και τους καρκίνους συνεχίζονται. Οι εξετάσεις αυτές δεν χρησιμοποιούνται ακόμη στη ρουτίνα.
Νόσοι του νευρικού συστήματος και δάκρυα
Σε μια μελέτη με ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας (ΣκΠ) ταυτοποιήθηκαν 185 διαφορετικές πρωτεΐνες στα δάκρυα. Μία από αυτές, η άλφα-1 αντιχυμοθρυψίνη, βρέθηκε αυξημένη στα δάκρυα, στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό και στο αίμα των ασθενών με ΣκΠ. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η πρωτεΐνη αυτή θα μπορούσε στο μέλλον να γίνει δείκτης για τη διάγνωση της ΣκΠ από τα δάκρυα.
Τέτοια ευρήματα είναι συναρπαστικά. Ωστόσο πρόκειται για πρώτες μελέτες σε μικρές ομάδες ασθενών. Για να χρησιμοποιηθεί μια εξέταση στη διάγνωση, πρέπει πρώτα να επιβεβαιωθεί σε πολύ μεγαλύτερες και πιο ποικίλες ομάδες ασθενών.
Περιορισμοί της διάγνωσης από δάκρυα
- Η ποσότητα των δακρύων είναι πολύ μικρή και ο τρόπος συλλογής μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα.
- Η σύστασή τους αλλάζει μέσα στη μέρα, με την ξηροφθαλμία, τους φακούς επαφής και τους περιβαλλοντικούς παράγοντες.
- Οι μέθοδοι μέτρησης πρέπει να γίνουν τυποποιημένες μεταξύ των εργαστηρίων.
- Οι βιοδείκτες που έχουν βρεθεί για συστηματικές νόσους πρέπει να επιβεβαιωθούν σε μελέτες μεγάλης κλίμακας.
Τι να περιμένουμε στο μέλλον;
Με την πρόοδο της τεχνολογίας, γίνεται δυνατό να μετράμε χιλιάδες μόρια σε πολύ μικρά δείγματα υγρού. Γι' αυτό τα δάκρυα θα μπορούσαν στο μέλλον να γίνουν εργαλείο ελέγχου ή παρακολούθησης για ορισμένες νόσους. Σήμερα, όμως, αν υπάρχει υποψία συστηματικής νόσου, συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε τις τυπικές διαγνωστικές μεθόδους.
Αν έχετε ενοχλήσεις στην επιφάνεια του ματιού ή στα δάκρυα, μπορείτε να διαβάσετε τα άρθρα «Γιατί ξηραίνονται τα μάτια σας τον χειμώνα;» και «Γιατί δακρύζουν τα μάτια σας;».
Συχνές ερωτήσεις
Σε ορισμένες οφθαλμικές παθήσεις χρησιμοποιούνται μετρήσεις των δακρύων. Για τις συστηματικές νόσους, όμως, οι εξετάσεις δακρύων βρίσκονται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο και δεν χρησιμοποιούνται στη ρουτίνα της διάγνωσης.
Συλλέγονται σε λίγα λεπτά, με μια λεπτή χάρτινη ταινία στο κάτω βλέφαρο ή με τριχοειδή σωλήνα· δεν αναμένεται πόνος κατά τη λήψη.
Οι μελέτες έδειξαν ότι ορισμένες πρωτεΐνες διαφέρουν στα δάκρυα των ασθενών με ΣκΠ. Ωστόσο τα ευρήματα αυτά δεν έχουν γίνει ακόμη εξέταση που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη διάγνωση.
Εκτός από νερό και άλατα, περιέχουν πρωτεΐνες, λιπίδια, μεταβολίτες, αντισώματα και τμήματα RNA. Η ποσότητά τους μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τις αλλαγές στο μάτι και στον οργανισμό.
Δεν μπορούμε να δώσουμε συγκεκριμένη ημερομηνία. Τα ευρήματα πρέπει πρώτα να επιβεβαιωθούν σε μεγάλες ομάδες ασθενών και οι μέθοδοι μέτρησης να τυποποιηθούν.
Σχετικές σελίδες
Πηγές
- von Thun und Hohenstein-Blaul N, Funke S, Grus FH. Tears as a source of biomarkers for ocular and systemic diseases. Exp Eye Res. 2013;117:126-137. doi:10.1016/j.exer.2013.07.015
- Salvisberg C, Tajouri N, Hainard A, Burkhard PR, Lalive PH, Turck N. Exploring the human tear fluid: discovery of new biomarkers in multiple sclerosis. Proteomics Clin Appl. 2014;8(3-4):185-194. doi:10.1002/prca.201300053
- Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, et al. TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf. 2017;15(3):276-283. doi:10.1016/j.jtos.2017.05.008
Το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα για τους ασθενείς και δεν αντικαθιστά την εξέταση και την ιατρική αξιολόγηση. Η κατάλληλη θεραπεία καθορίζεται μετά την οφθαλμολογική εξέταση και τις μετρήσεις. Ημερομηνία δημοσίευσης: 25 Σεπτεμβρίου 2026.
Επικοινωνήστε με τον Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu για τις ερωτήσεις σας
Prof. Dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / Κωνσταντινούπολη