Schildklieroogziekte: symptomen en behandeling
Uitpuilende ogen, terugtrekkende oogleden, droge ogen en dubbelzien: dit is schildklieroogziekte. Welke klachten zijn een spoedgeval en hoe behandelen we het?
Een schildklieraandoening kan de ogen aantasten. Schildklieroogziekte komt het vaakst voor bij de ziekte van Graves, waarbij de schildklier te snel werkt. Het weefsel en de spieren achter het oog zwellen dan op. Daardoor puilen de ogen uit en trekt het bovenste ooglid terug. Ook kunnen de ogen droog en rood worden en kan dubbelzien ontstaan. Bij de ziekte van Hashimoto werkt de schildklier juist te langzaam. Ook dan kunnen droge ogen en zwelling rond de ogen voorkomen. De behandeling begint met het normaliseren van de schildklierwaarden, stoppen met roken en bescherming van het oogoppervlak. Bij actieve, matig-ernstige tot ernstige ziekte geven we medicijnen. Bij blijvende veranderingen is een operatie nodig.
Hoe beïnvloedt de schildklier de ogen?
Bij de ziekte van Graves werkt de schildklier te snel. Het afweersysteem valt dan niet alleen de schildklier aan, maar ook het vetweefsel en de oogspieren in de oogkas. Als deze weefsels ontsteken en zwellen, wordt het oog naar voren geduwd. Bovendien trekken de oogleden terug. Dit beeld heet schildklieroogziekte (Graves-orbitopathie).
Bij de ziekte van Hashimoto werkt de schildklier te langzaam. Daarbij zien we vooral droge ogen en zwelling rond de ogen. Af en toe ontwikkelt zich ook hier schildklieroogziekte. Oogklachten kunnen bovendien ontstaan terwijl de schildklierwaarden normaal zijn.
“Een schildklieraandoening kan de ogen naar voren duwen, de oogleden verder openen en het oogoppervlak uitdrogen. In een ver gevorderd stadium kan ook de oogzenuw worden aangetast. Daarom moeten de endocrinoloog en de oogarts samen de behandeling begeleiden.”
— prof. dr. Fırat Helvacıoğlu, uit zijn video
Uw schildklier kan uw ogen aantasten
Prof. dr. Fırat Helvacıoğlu legt uit hoe een schildklieraandoening de ogen beïnvloedt.
Wat verandert er in het oog bij schildklieroogziekte?
De afweerreactie rond de schildklier zorgt voor zwelling van het vetweefsel en de oogspieren rond het oog. Daardoor trekt het ooglid terug, puilt het oog uit en droogt het oogoppervlak uit.
- Normaal beeldHet bovenste ooglid bedekt de bovenrand van de iris een beetje. Het oogoppervlak is zo goed beschermd door het ooglid.
- Terugtrekkend ooglidHet bovenste ooglid trekt omhoog, waardoor boven de iris wit zichtbaar wordt. De blik krijgt een “verbaasde” uitstraling en het oog wordt droog en rood.
- Uitpuilend oogNaarmate het weefsel achter het oog zwelt, wordt het oog voorbij de beenrand naar voren geduwd. De oogleden sluiten het oog dan soms niet meer volledig.
Symptomen van schildklieroogziekte
- Prikkelende, brandende en zanderige ogen, en tranende ogen
- Roodheid en gezwollen oogleden, vooral in de ochtend
- Uitpuilende ogen, met wit zichtbaar boven of onder de iris
- Pijn bij oogbewegingen en dubbelzien
- Lichtgevoeligheid en het niet volledig kunnen sluiten van de ogen
De klachten kunnen in één oog of in beide ogen verschillend sterk zijn. De ziekte kent meestal eerst een actieve ontstekingsfase van enkele maanden tot twee jaar. Daarna gaat ze over in een rustige (inactieve) fase.
Wanneer is schildklieroogziekte een spoedgeval?
Meld u dezelfde dag
- Verminderd zicht of kleuren die vaal lijken
- Dubbelzien dat plotseling begint of snel toeneemt
- Pijn en wazig zicht in het hoornvlies doordat u het oog niet kunt sluiten
Deze klachten kunnen wijzen op druk op de oogzenuw of op schade aan het hoornvlies. Daarom is dan direct behandeling nodig.
Behandeling van schildklieroogziekte
| Situatie | Aanpak |
|---|---|
| Alle patiënten | Schildklierwaarden normaliseren, stoppen met roken, kunstmatige tranen en bescherming van het oogoppervlak |
| Milde en actieve ziekte | Behandeling van het oogoppervlak en controle; bij sommige patiënten een seleniumsupplement |
| Matig-ernstige en actieve ziekte | Corticosteroïden via een infuus en, indien nodig, andere afweerregulerende medicijnen |
| Bedreiging van het zicht | Hoge dosis corticosteroïden; bij geen respons een spoedoperatie om de oogkas te verruimen (decompressie) |
| Resterende veranderingen in de rustige fase | Decompressie, operaties aan scheelzien en oogleden (in deze volgorde) |
De richtlijn van de European Group on Graves’ Orbitopathy (EUGOGO) uit 2021 adviseert de behandeling af te stemmen op de ernst en activiteit van de ziekte. Verder adviseert de richtlijn meestal pas te opereren als de ziekte in de rustige fase is. Daarom beoordelen we schildklieroogziekte altijd vooraf bij patiënten die een ooglidoperatie plannen.
Roken en schildklieroogziekte
Roken is de belangrijkste beïnvloedbare factor die het risico op schildklieroogziekte en op een ernstiger verloop vergroot. Bovendien werkt de behandeling slechter. Hebt u een schildklieraandoening? Dan is stoppen met roken een van de meest effectieve stappen om uw ogen te beschermen. Plant u een behandeling met radioactief jodium? Dan adviseren we een beoordeling van de ogen en zo nodig een beschermende behandeling.
Veelgestelde vragen
De actieve ontstekingsfase komt meestal binnen enkele maanden tot twee jaar tot rust. Sommige veranderingen nemen vanzelf af. Blijvende veranderingen kunnen we in de rustige fase operatief corrigeren.
De oogbol wordt niet groter. Het weefsel en de spieren achter het oog zwellen op, waardoor het oog naar voren wordt geduwd en de oogleden terugtrekken. Daardoor lijken de ogen groot.
Bij de ziekte van Hashimoto zien we vooral droge ogen en zwelling rond de ogen. Af en toe ontstaat ook schildklieroogziekte.
Meestal gebeurt dat als de ziekte minstens enkele maanden in de rustige fase is. Zo nodig volgt de ooglidoperatie na de decompressie- en scheelzienoperaties.
Hebt u geen oogklachten? Dan kan één oogonderzoek bij de diagnose en tijdens de behandeling genoeg zijn. Bij klachten bepalen we het controle-interval aan de hand van de activiteit van de ziekte.
Gerelateerde pagina’s
Bronnen
- Bartalena L, Kahaly GJ, Baldeschi L, et al. The 2021 European Group on Graves’ orbitopathy (EUGOGO) clinical practice guidelines for the medical management of Graves’ orbitopathy. Eur J Endocrinol. 2021;185(4):G43-G67. doi:10.1530/EJE-21-0479
- Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, et al. TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf. 2017;15(3):276-283. doi:10.1016/j.jtos.2017.05.008
Dit artikel dient ter informatie van patiënten. Het vervangt geen onderzoek en geen medische beoordeling. De behandeling die bij u past, bepalen we na het oogonderzoek en de metingen. Publicatiedatum: 25 september 2026.
Neem contact op met prof. dr. Fırat Helvacıoğlu voor uw vragen
Prof. dr. Fırat Helvacıoğlu · Veni Vidi Eye Clinic, Bağdat Cad. No: 257, Caddebostan – Kadıköy / Istanbul